АСТАНА ҚҰШАҒЫН АЙҚАРА АШТЫ

Transkript

1 АСТАНА ҚҰШАҒЫН АЙҚАРА АШТЫ САБАҚТАСТЫҚ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ ГАЗЕТ 85 (3157) 10 маусым, 2017 СЕНБІ ӘМІРЕДЕН ДИМАШҚА ДЕЙІН 1925 жылы Парижде өткен «ЭКСПО» көрмесіне қатысқан тұңғыш қазақ Әміре Қашаубаев «Балқадиша» әнімен еуропалықтардың таңдайын қақтырса, жуырда Парижде әлем жұлдыздарының аузын аштырып, көзін жұмдырған Димаш Құдайберген де дәл осы «Балқадиша» әнін әуелетіп, кезінде тыңдармандарын ерекше тәнті еткен-ді. Дүниежүзін дүр еткізген дүлдүл дарын енді елімізде ашылған «ЭКСПО»-да өнер көрсетеді. Осылайша, ән атасы Әміре мен Димаштың арасын дәуірдің өзі сабақтастырып отыр. «ЭКСПО 2017» ҚАЗАҚ ЕЛІ ТЕБІРЕНГЕН КҮН! Кеше бүкіл ел тарихында «алтын жазу-әріппен», тағдырында үлкен өнеге-дәріппен қалатын ғаламат оқиға бастау алды жылдың 9 маусымы күні Қазақстанның бас қаласы Астанада «ЭКСПО 2017» жаһандық көрмесі салтанатты түрде ашылды. Енді барша Қазақ елі дөңгеленген дүниені үш ай бойы жаңашылдық пен жаңғырудың жасампаз рухына бөлеп, «жасыл» дамуда жаңа белестерге бастайтын болады. «ЭКСПО 2017» к рмесінің ашылу салтанатына Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысты. Сонымен бірге, әлемнің ғылыми және мәдени басты шарасын з к зімен к ріп, тамашалауға әлемнің әр елінен мемлекет және үкімет басшылары арнайы жиылды. Тұтастай алғанда, ЕХРО 2017 ашылу рәсіміне 17 мемлекет және үкімет басшылары қа тысты. Оларды к рме кешенінде Қазақ стан Президенті зі қарсы алды. Осыдан кейін биік мәртебелі меймандар Қазақ стан к шбасшысына еріп, «Нұр лем» атты Қазақстан павильонын аралады. Мемлекет басшылары мен үкімет жетекшілері з елдерінің де павильондарын бірге аралады. (Жалғасы 2-бетте) Төре ҒАЛИ Отандық телеарналардан «Астана ЭКСПО 2017» ҰК» АҚ тап сырысымен міре Қашау баевтың орындауындағы «Балқа диша» әнін лейтмотив еткен шағын бейнероликтерді к зіңіз шалған болар. Иә, иә, жаңылмадыңыз, онда опе ра жұлдызы Майра Мұхамедқызы, әлем артисі Айман Мұсақожаева сынды нер майталмандары бастаған отандық сахна жұлдыздары міренің әнін әуезін бұзбай, жаңаша шырқайды. Бұл әнді міре 1925 жылы Парижде ткен Дүниежүзілік «ЭКСПО» к рмесінде әуелеткен. Кеңес Одағындағы әр республиканың маң дайалды әнші, күйші, бишілері барған ол «ЭКСПО»-ға Қа зақстаннан жалғыз міре Қашаубаев қатысқан. Бұрынғы Кеңес Одағынан барған артистер Париж театрларында барлығы 11 концерт береді. Барлығына да міре қатысып, «Бесқарагер», «Балқадиша», «Смет», «Дударай», «Ағаш аяқ», «Жалғыз арша», «Үш дос», «Қараторғай», «Қызыл бидай» әндерін орындайды. Сол тұста Парижде жүрген ұлт қайраткері Мұстафа Шоқай Кеңес елінен келген делегацияның ішінен жалғыз қазақ ты к ріп, жүрегі жарыла қуаныпты. мірені жібер мей құшақтап, бауырына басып, к зіне жас алыпты. Парижді ара латып, міреге су жаңа костюм кигізген. Мұстафа Шоқай әнші інісін қимай шы ғарып салып тұрып, Ахмет Байтұрсынов, лихан Б кейханов, Міржақып Дула товтарға хат жазып жібереді. ттеген-айы, нер адамына тән аңғалдығы бар міре ол хатты жолда ұрлатып алады. Бәлкім, жыланның жусағанын білетін НКВД кілі ұрлап алған шығар. Таңдайына бұлбұл ұя салған міренің елге оралған соң, к п тпей қайғылы жағдайда қазаға ұшырауы дәл сол Парижде Мұстафа Шоқаймен кездескенін кек тұтқан НКВД жендеттерінің қолынан болған деседі. «Париж апталығы» газетінің 1925 жылғы шілде аралығындағы санда рында «Ғажайып дауыс иесі міре Қашау баев ұлт аспабы домбыраның сүйемелдеуімен з елінің жан-жүйені балқытқан әндерін салып берді» деп ерекше таңдана жазған мақалалар басылған екен. Жуырда міре атасының жолын қуып Парижде әуелете ән салған Димаш Құдай берген туралы да француз телема мандары жарыса хабар түсірген. міренің Парижде салған әндерін енді Астанадағы «ЭКСПО» халықаралық к рмесінде Димаш жаңғыртып жатса қандай ғажап! міре атасындай Димаштың талан тына да талғампаз Еуропа жұр ты басын иді. Қытайдағы I am а Singer байқауында француз әншісі Грегори Лемаршальдің SOS d un terrien en detresse атты әнімен жарқ етіп шыққан Димаш осы әнді Па риж дегі Еуро паның ең таңдаулы бағ дар ламасында орындағанда, ән ше йінде эмоциясын білдірмейтін француздардың к зінен жас та мызды. Парижде ткен қайырымдылық ке шінде ән шырқаған қазақтың қаршадай қара баласын француздар тура міре тіріліп келгендей қарсы алды десек, асыра айтқанымыз емес. рине, заман басқа, ән де басқа! Десек те, қаршыға бітімді міре мен қаршадай Димаштың арасын к зге к рінбейтін бір нәзік сәуле байланыс тырып тұрғаны анық. Ол, қазақ деген ұлттың қанына сіңген ұлы дарын қасиеті екені хақ. ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ Шанхай ынтымақтастық ұйымын қалыптастырған алты ел Қазақстан, Қырғызстан, Қытай, Ресей, Тәжікстан және Өзбекстан кезінде жер бөлісіп, шекара белгілеу секілді кез келген мемлекет үшін тағдыршешті тарихи сынақтан абыроймен өте алды. Ырысты ынтымағы мен берік бірлігі арқасында қанды қырғындарға килікпей, қомақты жетістікке қол жеткізді. 15 жылдық белесті артта қалдырған бұл ұйым енді кемелдікке келіп, кеңеюде. Кеше Астана төріндегі Тәуелсіздік сарайында Шанхай ынтымақтастық ұйымының тарихи саммиті өтті. Айхан ШӘРІП Тарихи құрылтай «сәлемдесу рәсі мінен» басталды. Шанхай ынтымақтастық ұйымының т рағасы Қазақстан Прези денті Нұрсұлтан Назарбаев Тәуелсіздік сарайына жеке-жеке келген ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшыларын зі қарсы алды. Қытай Халық Республикасының т рағасы Си Цзиньпиннің, Қырғызстан президенті Алмазбек Атамбаевтың, Ресей Федерациясының президенті Владимир Путиннің, Тәжікстан президенті Эмомали Рахмонның және збекстан президенті Шавкат Мирзиеевтің Елбасының қолын құшырлана қысқан сәтін әлемнің әр елінен келген жүздеген ақпарат құралда рының кілдері фото және бейнекамераға түсіріп, тарихи мезетті тіркеді. Іле барлық лидерлер бірлесе суретке түсті. Кәсіби фотоаппараттар жарқжұрқ етіп, жан-жақтан үздіксіз сыртылдағанда, жаң бырдың дыбысын еске түсіреді екен. Осыдан кейін Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшылары шағын құрамдағы кеңес отырысына кірді. Жиында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Шанхай ынтымақтастық ұйымының құрылу тарихын еске алды. Осындай сәттерде ткен тарих еске оралады. Бес мемлекет басшылары з араларындағы шекаралық пробле маларды шешіп, тиісті құжатқа қол қойғаннан кейін жан-жаққа тарай бастады. Мен және Қытай Халық Республикасының сол кездегі ЕЛОРДА ТӨРІНДЕГІ ТАРИХИ САММИТ т рағасы Цзян Цзэминь екеуміз әңгімелесіп отырған едік. Мен оған ұсы ныс айттым: келіңіздер, шекаралық құ жаттарға қол қойғаннан кейін тарап кетпейік, оның орнына зара экономи калық ынтымақтастығымызды жолға қоялық! Міне, осылай Шанхай ынтымақ тастық ұйымы пайда болды. Біз оған осы отырған тұлғалар арасында Тәжікстан президенті Рахмон мырзамен оған куә бол дық және сол тарихи оқиғаға қатыс тық, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан К шбасшысы содан бергі 16 жылдағы даму тарихында ШЫҰ халықаралық тұрғыдан мойындалғанын, к п салалы зара іс-қимылдың тиімді басқосуына айналғанын атап тті. Қазақстан Президенті сондай-ақ осы Астана саммиті «ұйымның жаңа тарихына бастау болып отырғанына» тоқталды. Бұл отырыс алты тарапты форматта соңғы рет тіп отыр. Бүгін біз Үндістан мен Пәкістанды қабылдау рәсімін аяқтап, оларға ШЫҰ-ның мүше мемлекеті мәртебесін беру ж ніндегі шешімге қол қоямыз. Жаңа мүшелерді қабылдау ұйымның дамуына зор серпін беріп, оның халықаралық беделінің артуына септігін тигі зеді, деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев бүгінде Шанхай ынтымақтастық ұйымының жұмысында геосаясаттағы кейінгі үрдістер мен әлем дік экономикадағы негізгі трендтер ескеріліп отыратынын атап тті. Шанхай ынтымақтастық ұйымы Қазақстан, Ресей, Қытай, Қырғыз стан және Тәжікстан тарапынан 1996 жыл ғы Шекара ауданында әскери салада сенім шараларын нығайту туралы келі сімге және 1997 жылғы Шекара ауданында қарулы күштерді зара қысқарту туралы келісімдерге қол қойылғаннан кейін қалыптасқан 2001 жылы «Шанхай бестігі» негізінде құрылған болатын ( збекстан кейін қосылды). Сол кезде бұл ұйым шекаралас елдердің арасында қақтығыс тууына жол бермеді, яғни зінің тарихи миссиясын орындады. Кейін оның қатарына ңірдегі зге де мемлекеттер тартыла бастады. Қазіргі кезде ШЫҰ-ға Ауғанстан, Беларусь, Иран, Моңғолия бақылаушы. Мұның сыртында зірбайжан, Армения, Камбоджа корольдігі, Непал, Түркия және Шри- Ланка «ШЫҰ-ның диалог бойынша серіктестері». Бұған дейін ұйым жанындағы бақылаушы мәртебесін иеленіп келген Пәкістан мен Үндістан енді толыққанды мүше болды. Осылайша, ШЫҰ әлем тұрғындарының 40 пайызын немесе 3 мил лиардқа жуығын қамтыған ірі ұйымға айналды. Біле білсек, кезінде «Британдық Үндістан» атты бір мемлекет ретінде мір сүрген бұл екі елдің қазақ халқына да жат тығы жоқ. Бұл жерде біз, әрине, Қазақ стан халқының бірнеше ұрпағы үнді фильмдерін к ріп скенін айтып отырған жоқпыз. Басқаны айтпағанда, Қазақ хандығының құрылуын хаттап, кітабына жазып қалдырған, сол арқылы қазіргі қазақтарға «з мемлекетінің болғандығы» ж нінде аңызға емес, тарихи хаттамаға сүйене отырып, мақтанышпен мәлім деуіне мүмкіндік берген тұлғалардың бірі Мұхаммед Хайдар Дулати Моғолстанда басына қауіп т нгенде, Үндістанды паналаған, сонда кейін біраз уақыт бойы Кашмирді билеп тұрады. Ол осында қазақ үшін құнды еңбегі «Тарих-и Рашиди» жазуға кіріскен екен. Тағы бір атап тер жайт, жаңа тарихи белесіне шыққан Шанхай ынтымақтастық ұйымы қазір тек шекаралық не қауіпсіздік мәселелермен шектелмей, экономикалық және әлеуметтік салалардағы ықпалдастыққа да құлаш ұруда. Мәселен, збекстанның қатысуынсыз, 2009 жылы ШЫҰ Жастар кеңесі, 2010 жылы ШЫҰ желілік университеті, ал 2014 жылы ШЫҰ Энергетикалық клубы құрылған. Ұйымға мүше елдердің экономикалық ынтымақтастығы ШЫҰ К пжақты саудаэкономикалық ынтымақтастығы бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда. Бұл бағыттағы бірлескен іс-шаралар жоспары энергетика, к лік, коммуникациялар, қоршаған ортаны қорғау секілді салалардағы жобаларды қамтиды жылы Банкаралық бірлестік және Іскерлік кеңес құрылымдары түңлігін жаңадан түрді. Қалай болғанда, Шанхай ынтымақтастық ұйымының қазіргі кезеңдегі ең негізгі міндеттері ретінде «ңірдегі бейбітшілікті, тұрақтылықты және қауіпсіздікті сақтау, экономикалық және гуманитарлық ынтымақтастықты дамыту» белгіленген. ШЫҰ-ға мүше елдер басшыларының шағын құрамдағы отырысы аяқталған соң, Тәуелсіздік сарайына бақылаушы елдер делегацияларының басшылары мен мәртебелі меймандар келіп жетті. Атап айтсақ, олардың арасында Ауғанстан президенті Мохаммад Ашраф Гани, Беларусь президенті Александр Лукашенко, Моңғолия президенті Цахиагийн Элбэгдорж, Үндістан Пре мьер-министрі Нарендра Моди, Пәкістан Премьерминистрі Мохаммад Наваз Шариф, БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гуттериш бар. Оларды да Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев зі қарсы алып, жылы шырайлы сәлемдесті. Осыдан кейін ШЫҰ құрылтайына қатысушы барлық биік лауазымды тұлғалар бірлесіп, кең форматта фото суретке түсті. Тарихи саммиттегі бұл сурет, әрине, кейін тарихи жәдігерге айналары с зсіз. Артынша барлығы д ңгелек үстел басына алқалай жайғасты. Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшыларының кеңесінің кеңейтілген құрамдағы отырысының күн тәртібіне сәйкес, тараптар ұйымның қазіргі жағдайына және оны дамыту перспективасына қатысты мәселелерді талқылап, ұйым аясында ынтымақтастықты ілгерілету ж ніндегі бірлескен қадам жасау жайы, сондай-ақ халықаралық және ңірлік зекті мәсе лелер ж нінде пікір алмасты. Мемлекет басшысы басқосудың т рағасы ретінде отырысты ашып, Үндістан мен Пәкістанды Шанхай ынтымақтастық ұйымының толық құқылы мүшесі етіп қабылдау рәсімінің аяқталғанына назар аударып, саммиттің тарихи маңыздылығын атап тті. Ұйымның құрамы алғаш рет кеңейіп отырғандықтан, біздің осы кездесуіміз тарихи шараға айналады десем, артық айтқандық емес. Бүгіннен бастап Үндістан Республикасы мен Пәкістан Ислам Республикасы Шанхай ынты мақтастық ұйымының толық құқылы мүшесі болды. Енді ұйымның жауапкер шілік аясы 3 миллиардтан астам тұрғыны бар аумақты қамтиды. Сонымен, ол «Шанхай сегіздігі» сияқты институ цио налдық дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Бүгінде біз ШЫҰ кеңістігіне ірге лес кейбір аймақтарда жағдай ушығып, геосаяси шиеленістің рши түскеніне куә болып отырмыз. Осы орайда ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшыларының Халықаралық терроризмге қарсы бірлескен іс-қимыл туралы мәлімдемесін қабылдауымыз дер кезінде жасалған қадам болды, деді Нұрсұлтан Назарбаев. (Жалғасы 2-бетте) CMYK

2 2 85 (3157) 10 МАУСЫМ 2017 СЕНБІ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ЕЛОРДА ТӨРІНДЕГІ ТАРИХИ САММИТ (Басы 1-бетте) Мемлекет басшысы қол қоюға ұсынылған «Экстремизмге қарсы іс-қимыл ж ніндегі ШЫҰ конвен ция сының» зектілігіне назар аудартты. Сонымен қатар Қазақстан Президенті «Бейбіт миссия» атауымен ткізілген бірлескен антитеррорлық жаттығулардың ұйымға мүше мемлекеттердің тәжірибе жүзіндегі ынтымақтастығын нығайтуға қосқан үлесін атап тіп, биылғы сәуір айында Астана қаласында ұйымдастырылған «Есірткісіз әлем үшін» атты халықаралық акцияға қатысқаны үшін барлық тарапқа ризашылығын білдірді. Нұрсұлтан Назарбаев з с зінде ШЫҰ-ның халықаралық ұйымдармен және бірлестіктермен ынтымақтастықты ны ғайту ж ніндегі жұмысына жеке тоқталды жылғы қарашада БҰҰ Бас ассамблеясы ШЫҰ-мен ынтымақтастық ж ніндегі қарар қабылдады. Трансұлттық есірткі қылмысына қарсы күрес мәсе лелері ж ніндегі ШЫҰ БҰҰ жоғары деңгейдегі бірлескен іс-шарасының қорытындыларын бағалаймыз. Шанхай ұйымының Халықаралық Қызыл Крест комитетімен қарымқатынастарын рәсімдеудің болашағы зор. ШЫҰ-ның Еуразиялық экономикалық одақпен және Ислам ынтымақтастығы ұйымымен зара іс-қимыл орнатуын да қолдаймыз, деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті ұйым аясында экономикалық кооперацияны ілгерілету мәселесіне назар аударып, осы саладағы жаңа институционалдық мүмкіндіктерді атап тті. Сондай-ақ Мемлекет басшысы ШЫҰға мүше мемлекеттердің жылдардағы туризм саласындағы ынты мақтастығы бағдарламасын іске асыру ж ніндегі бірлескен жұмыс жоспары аясындағы зара іс-қимылдың белсенді болатынына назар аударды. Қазақстан Президенті еліміздің БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшесі ретінде ңірлік және жаһандық қақтығыстарды шешуге бар күш-жігерін салуға ұмтылатынын мәлімдеді. Ауғанстан басшылығының ел ішіндегі саяси диалогты нығайту және оны тұрақты әрі орнықты дамушы мем лекетке айналдыруды к здейтін ша ралар ж ніндегі қадамдарын қолдаймыз. Қазақстан Астана процесі басқосуында сирияаралық дағдарысты реттеу ж ніндегі келісс здер үдерісіне з үлесін қо суын жалғастыра бермек. Осы келіс с здерге мүдделі барлық тараптың қатысуын қамтамасыз ету маңызды, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы Қазақстанның ядролық қарусыздану мен таратпау идеясын берік қолдайтынын атап тіп, еліміз Солтүстік Кореядағы ядролық қаруға қатысты проблеманы реттеу ж ніндегі келісс здерді тезірек қайта бастауды құптайтынын айтты. Қазақстан Президенті «жасыл энергетиканы» дамыту бағытында елімізде атқарылып жатқан жұмыстарға да тоқ талды. Бүгін барлығымыз «Болашақтың энергиясы» ұранымен дүниежүзілік «ЭКСПО 2017» мамандандырылған к рмесінің ашылу рәсіміне қатысамыз. Бірнеше ай бойы бұл жерде экологиялық таза энергетика саласындағы ең озық технологиялар к рсетілетін болады. Астанадағы «ЭКСПО» к рмесі нәтижелерінің ШЫҰ-ның барлық елдері және жалпы халықаралық қоғамдастық үшін пайдасы зор болады деп үміттенемін, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Соңында Мемлекет басшысы ұйымды дамытудың барлық басты бағыттары бойынша зара іс-қимылдың жоғары деңгейіне мемлекеттер ортақ күш-жігер жұмсағанда ғана қол жеткізуге болатынын атап тті. Отырыста, сондай-ақ ҚХР Т рағасы Си Цзиньпин, Қырғыз Республикасының президенті Алмазбек Атамбаев, Ресей Федерациясының президенті Владимир Путин, Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон, збекстан президенті Шавкат Мирзиеев, Үндістан Премьер-министрі Нарендра Моди, Пәкістан Ислам Республикасының Премьер-министрі Наваз Шариф, Ауғанстан Ислам Республикасының президенті Ашраф Ғани, Беларусь президенті Александр Лука шенко, Моңғолия президенті Цахиагийн Элбэгдорж, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерриш, ШЫҰ Бас хатшысы Рашид Алимов, ШЫҰ ңірлік антитеррорлық құрылымының атқарушы комитетінің директоры Евге ний Сысоев, ТМД Атқа рушы коми тетінің т рағасы атқарушы хатшы Сергей Лебедев, Азиядағы зара ықпалдастық және сенім шаралары кеңесінің Азиядағы атқарушы директоры Гун Цзяньвэй, Оңтүстік Шығыс Азия елдері қауымдастығының Бас хатшысы Ле Лыонг Минь, Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы Бас хатшысының орынбасары Аманжол Жанқұлиев с з с йледі. Қырғызстан президенті Алмазбек Атамбаев сауда-экономикалық ынтымақтастықтың тиімді дамуы ңірдегі тұрақтылық пен қауіпсіздіктің нығаюына ықпал ететіндігіне маңыз бере с йледі. йткені халықтың әл-ауқаты жақсы болса, экономикалық мәселелері ше шілсе, оның рухы биік болады, шетелдік идеологиялардың экспансиясына пәр менді тосқауыл бере алады, бейбе ре кетсіздіктерге жол бермеуге құмбыл тұрады. Сондықтан біз ШЫҰ аясындағы сауда-экономикалық ықпалдастықтың жандануын жақтаймыз. Демек, ШЫҰ Даму банкін құру мәселесін шешетін кез жетті. Бұл Даму банкінің штаб-пә терін, бас кеңсесін Бішкекте орналас тыруды ұсынамын. Сондай-ақ инфрақұрылым мәселелері шешілмей, ин тег - рациялық процестер де алға баса ал май тынын еске сала кеткім келеді. Ендеше біз осы бағытта «Бір белдеу, бір жол» бастамасы ұсынатын мүмкіндіктерді кеңінен пайдалануға тиіспіз, деді А.Атам баев. збекстан президенті Шавкат Мирзиеев ұйым қызметінің тиімділігін ары қарай арттырудың ең к кейтесті мәселелеріне тоқтала кетуді ж н к ргенін жеткізді. Біріншіден, бүгінде халықаралық террористік топтар және деструктивті күштер з қызметінде ақпараттық техно логияларды барған сайын белсенді қолдануда. Оларды біздің жастарды «зомбиландыру» және жат идеология ларын тарату үшін агрессивті түрде пайдаланады. Осыған байланысты ұйым ның құрылтайшылық құжаттарына згерістер енгізуді және ШЫҰ ңірлік антитеррористік құрылымына жаһандық ақпараттық кеңістікте туындайтын қауіп-қатерлерге мониторинг жүргізу жүйесін ұйымдастыру және оған қарсы іс-қимыл жасау бойынша құзырлар беруді ұсы намын, деді ол. Екіншіден, Ш.Мирзиеевтің байла мынша, «скелең ұрпақтың әртүрлі тер рористік және радикалды құры лым дардың қызметіне тартылуына жол бер меу бойынша бірлескен нақты шара ларды күшейту» маңызды. «Біз жастарды рухани және адамгершілік тәрбие беруге, ағартуға, олардың бойында білім мен кемелдікке ұмтылысты қалыптастыруға айрықша назар аударуымыз қажет деп санаймыз!» деді ол. Үндістан Премьер-министрі Нарендра Моди Қазақстанды және Президент Н.Назарбаевты ШЫҰ-дағы т рағалықты табысты ткерумен және осы маңызды тарихи саммитті биік деңгейде ұйымдастырумен құттықтады. Тек ңірлік қана емес, жаһандық тұрғыда ШЫҰ бейбітшілік пен қауіпсіздіктің орталық ұстындарының бірі. Сол себепті де Үндістан оған толыққанды мүше болуға ұмтылды. Осы талабымызды қолдап, ұйымның кеңеюіне жол ашқандары үшін үлкен ризашылығымды білдіргім келеді. Біздің ШЫҰ-ға мүше елдермен ынтымақтас тығымыз білім беру, энергетика, ауыл шаруашылығы, қорғаныс, минералды ресурстар, қуаттылықтарды арттыру, сауда, инвестиция салаларын қамтиды. Біздің толыққанды мүшелікке қабыл дануымыз с зсіз, ынтымақтасты ғымыздың жаңа деңгейге шығуына ықпал етеді, деді Үндістан басшысы. Пәкістан Премьер-министрі Мохаммад Наваз Шариф з елінің мүше болуына келісімдерін бергені және қолдағаны үшін «Шанхай ынтымақтастығы ұйы мының негізін қалаушы елдер» басшы ларына алғысын айтты. Біз ұрпаққа мұра ретінде қақтығыстың емес, ынтымақтастықтың жемістерін қалдыруымыз керек. Келіңіздер, біздің елдерімізде барша адам бақытты, ба қуатты мір сүретін ортақ кеңістік құралық! деп түсіндірді з елінің ШЫҰ-ға кіруін Наваз Шариф мырза. з с зінде Қытай Халық Респуб ликасының Т рағасы Си Цзиньпин ұйымға т рағалық еткен Қазақстанның қызметіне және белсенді жұмысына жоғары баға берді: Қытай Қазақстанның ШЫҰ-дағы т рағалығын жоғары бағалайды. Қа зақстан ұйымды дамытуға және жұ мыс тарын жетілдіруге орасан зор еңбек сіңір ді және жетістікке жетті. Біз ШЫҰ т р ағалық тізгінін ризашылықпен қа былдаймыз және ұйымға мүше-мемлекеттер басшыларының кезекті сам митін 2018 жылдың маусымында ұйымдас тыратын боламыз! деді ол. Си Цзиньпин ШЫҰ аясындағы ынтымақтастықты зге салаларда дамыту бойын ша ҚХР-дың ұсыныстарын жеткізе кетті: «Қытай барлық әріптестерімен бірле сіп, ШЫҰ университетінің табысты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге дайын. Сон дай-ақ біз ШЫҰ елдері жастарының және оқушыларының жазғы лагерін ткізуді, нер фестивалін, халықаралық кәсіби шеберлік байқауларын ұйым дастыруды ұсынамыз. Мұның сыртында «Қытай- ШЫҰ: адами ресурстарды бір лесе игеру жоспарын» жүзеге асыруы мызға болады. Біз бұқаралық ақпарат құралдары саласында ынтымақтасу тетіктерін түзуді және ШЫҰ бірінші медиасаммитін ткізуді ұсынамыз». С з соңында Си Цзиньпин Қытайдың ШЫҰ хатшылығына қосымша 10 мил лион юань (шамамен 1,4 миллион доллар) қаражат б летінін мәлімдеді. Ресей президенті Владимир Путин тарихи саммиттің Астанада туі кездейсоқ еместігін, йткені Қазақстанның бас қаласынан бітім мен келісім нұры тарай тынын атап к рсетті. Оның айтуынша, алты жылдан бері сұрапыл соғыс жүрген Сириядағы атысты тоқтатудағы ілгері леушілік Астанадан бастау алды. Шанхай ынтымақтастығы ұйымы Таяу Шығыстағы ңірлік қақтығысты реттеуге де бірлесе күш-жігер бағыттап жа тыр. Атап тер жайт, соңғы уақытта Сириядағы дағдарысты реттеуде к ңілге үміт құярлық бетбұрыс пайда болды. Бұл осы Астанада іске қосылған, Ресей, Түркия, Иран және Сириялық тараптар қатысатын ха лықаралық кезде сумен тікелей байла нысты. Бұл уағда ластықтардың аса маңызды жетістігі үкіметтік әскерлер мен қарулы оппозиция арасындағы атысты тоқтату болды. Сондай-ақ Сирияда қару түрлерін пай далануға тыйым салынған, атыс үні естілмейтін қауіпсіздік аймақтары құ рылуда. Енді осы негізде әскери қимыл дарды түпкілікті тоқтатудың нақты мүм кіндігі пайда болды, деп жоғары бағасын жеткізді РФ президенті. С зін түйіндей келе, ол 2009 жылы жұмысын тоқтатқан «ШЫҰ- Ауғанстан» байланыс тобының қызметін қайта жандандыруды ұсынды. Саммиттегі беделс здерден кейін ресми құжаттарға қол қою рәсімі ткізілді. Жалпы саны 11-ді құрайтын бұл құжаттар алдында біраз уақыт бойы барлық тараптың пысықтаулары мен келісімінен ткен екен. Сонымен, кеше Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер бас шы ларының Астана Декларациясы қабыл данды. Сондай-ақ «Экстремизмге қарсы ісқимыл ж ніндегі ШЫҰ конвенциясы», Үндістан Республикасын және Пәкістан Ислам Республикасын ШЫҰ мүшесі ретінде қабылдау рәсімін аяқтау және оларға Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекет мәртебесін беру ж ніндегі ШЫҰ мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің екі шешімі, «Үндістан Респуб ликасы мен Пәкістан Ислам Республи касына ШЫҰ-ның мүше мемлекеті мәр тебесінің берілуіне байланысты ШЫҰ мүше мемлекеттерінің үлестік жарналары туралы ШЫҰ мүше мемлекеттер бас шылары кеңесінің шешімі», «Шанхай ынтымақтастық ұйымының ткен жылдағы қызметі ж ніндегі ұйымның Бас хатшысының баяндамасын бекіту туралы ШЫҰ мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің шешімі», «ңірлік антитер рорлық құрылымының 2016 жылғы қыз меті ж ніндегі ШЫҰ ңірлік антитер рорлық құрылым кеңесінің баяндамасын бекіту туралы ШЫҰ мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің шешімі» бекітілді. Бұлар сыртында қол қойылған құжаттар қатарында «ШЫҰ мүше мемлекеттерінің ШЫҰ ңірлік антитерррорлық құрылым жанындағы тұрақты кілі ж ніндегі ережені бекіту туралы ШЫҰ мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің шешімі», «ШЫҰ мүше мемлекеттер басшылары кеңесі шешімдерінің күшін жою туралы ШЫҰ мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің шешімі» бар. Іс-шара регламентіне сәйкес, отырыс соңында Шанхай ынтымақтастығы ұйымының т рағалығы Қытай Халық Республикасына тті. «ЭКСПО 2017» (Басы 1-бетте) Таныстыру рәсімі аяқталған соң, к п күткен «ЭКСПО 2017» халықаралық к рмесінің ашылу салтанаты да бас талды. Алдымен сымдай тартылған сым батты «Ұлттық Ұлан» жауынгерлері Қа зақстан Республикасының Мемлекеттік туын салтанаты түрде сахнаға алып шы ғып, ту тұғырға к терді. Қазақ елінің мем лекеттік рәмізін зал толы қазақ стандықтар мен шетелдік меймандар тік тұрып қарсы алды. Осы тік тұрған бойы жұртшылық Қазақ станның Мемлекеттік әнұранын тыңдады. Осыдан кейін ерікті-волонтерлардың т рт кілі Халықаралық к рмелер бюросының туын әкеліп, тутұғырға ілді. Артында ұйымның ресми Гимні орын далды. Ресми б лімде сахнаға «ЕХРО» к рмелеріне жауапты ұйым Ха лықаралық к рмелер бюросының президенті Стин Кристенсен шақырылды. Кристенсен мырза «ЭКСПО 2017» к рмесін ұйымдас тыр ғаны үшін Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа, ел халқына және барлық ұйымдастыру шыларға алғысын айтты. Бұл халықаралық мамандандырылған к рмеге арқау болған «Болашақ энергиясы» тақырыбы бүкіл әлемде те зекті. Ол тек дамыған мемлекеттерге ғана емес, сондай-ақ дамушы елдерге де қызықты. Бұл к р меге халықаралық қоғамдастықтың жо ғары ынтаықылас танытып отырғанын қа тысу шылардың санының зі айғақтайды, деді Халықаралық к рмелер бюросының президенті. Астанадағы «ЭКСПО» к рме-кешенінде 115 мемлекет пен 22 халық ара лық ұйым з павильондарын ашқаны мәлім. С з соңында Стин Кристенсен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа, ел Үкіметіне, барлық ұйымдастырушылар мен к рме қатысушыларына атқарған жұмыстары үшін ризашылығын білдірді және Қазақ станның бас қаласы Астанадағы к рмеге қатысу зі үшін құрмет екенін мәлімдеді. Қалың қауымның қол шапалақтап, қуаттауымен сахнаға к терілген Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ең алдымен баршаны «ЭКСПО 2017» к р месінің ашылу салтанатымен құттықтады. Елбасының шын тебіренгені толқыған дауысынан сезіліп тұрды. ҚАЗАҚ ЕЛІ ТЕБІРЕНГЕН КҮН! Қымбатты қазақстандықтар! Қым батты қонақтар! Қонақжай Қазақ станның елордасы әсем Астанаға қош келдіңіздер! Бүгін біздің елде ғана емес, дүниежүзілік к рмелер тарихында айтулы күн. Біз «ЭКСПО» к рмесін ТМД және Шығыс Еуропа елдері арасында тұңғыш рет т кізгелі отырмыз. Осылайша, қазақ елі нің басты ордасы осынау айтулы к р мені ткізген әлемдегі небәрі 35 қаланың қатарына қосылды. Астана енді үш ай бойы бүкіл адамзаттың жетістіктерін әйгілейтін басты алаңға айналады. Тәуелсіз Қазақ станның символы Астана ХХІ қаласы ретінде жаңа қырынан әлемге танылады, деді Қазақстан к шбасшысы. Н.Назарбаев «ЭКСПО 2017»-ге т рткүл дүниенің әр атырабынан арнайы келіп, қатысып отырған барлық елдер мен халықаралық ұйымдарға халқымыздың атынан ризашылық білдіріп, сәттілік тіледі. Біздің тінішімізді және ұсынған тақырыбымызды қабыл алғандары үшін барлық елге ризашылығымды білдіре мін. Осындай ауқымдағы к рме бір мем лекеттің ғана атқарған ісі емес, бұл осында з жетіс тіктерін к рсетуге келген халықаралық қо ғамдас тықтың еңбегі, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы осыдан бір жарым ғасыр бұрын Лондонда ткен алғашқы дүниежүзілік к рмеден кейін адамзат орасан зор технологиялық згерістерді бастан ткергеніне тоқталып, бүгінде тиімді және қауіпсіз энергия саласындағы тың жаңа лықтар қарсаңында тұрғаны мызды атап тті. Қазақстан Президенті «ЭКСПО 2017» к рмесі осы жаһандық үдеріске зінің айрықша үлес қосатынына сенім білдірді. Заманымыздың озық ойлы адамдарының қатысуы жоспарланған іс-ша ралар адамзат дамуының жаңа бағыттарын айшықтайды. Миллиондаған қазақстан дықтар мен дүниежүзінің түкпір-түкпірінен келетін жүздеген мың қонақ әлемдік ғы лыми және инженерлік ақыл-ойдың кере мет жетістіктерімен танысатын болады. «ЭКСПО» бағдарламасында 6 мың түрлі іс-шара ткізу жоспарланған. Олар әлем елдері арасындағы зара түсіністікті да мытуға, ғылым, бизнес және қоғам ара сындағы табысты ісқимылға, сондай-ақ Қазақстан мәдениетімен танысуға септігін тигізеді. Біз келуге тілек білдір гендердің барлығын еліміздің басқа да ңірлерін аралап к руге, бірегей таби ғатымызбен және тарихи мұрамыз бен танысуға шақырамыз! деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы әлемнің экологиялық және орнықты дамуының маңыздылығына тоқталып, «ЭКСПО 2017» тақырыбының еліміз үшін зекті екеніне ерекше назар аударды. Қазақстан орасан зор к мірсутек қорының бар екеніне қарамастан, жаңартылатын энергия к здеріне белсенді түрде к шетін болады. Осындай мақсат біздің «Стратегия 2050» бағдарламамызда және «Жасыл экономикаға» к шу ж нін дегі тұжырымдамамызда к рініс тапты. Қазақстан 2050 жылға қарай жаңартылатын к здердің есебінен электр энергети касының жалпы к лемінің жартысын ндіре алатын болады. Сонымен бірге, экономикада энергияның жұмсалуы да азаяды, деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев к рме кешенінің нысан дары мен халықаралық павильондардың қалай пайдаланылатыны ж нінде де айтып берді. К рмені аралаушылар назарына басты нысан жер шарын бейнелейтін «Нұр лем» сферасы ұсынылады. Оның әр деңгейі энергияның белгілі бір түріне арналған. Сфераның зегінде біздің Ұлттық павильон орналасқан. Онда қазақ стандық ғалымдардың ең озық жобалары к рсетілген Қазақстанмен танысу аймағы және «Жасампаз энергия» аймағы бар. «ЭКСПО» к рмесіне мемле кеттер мен халықаралық ұйымдардың 130-дан астам экспозициялары әкелінді. Екі тақырыптық павильонда энергетиканың эволюциясы, оның ХХІ ғасырдағы проб лемалары және осы саладағы техноло гиялық рлеу сәті к рсетіледі, деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті к рменің іскерлік бағдарламасына тоқталды. Оның аясында Астана экономикалық форумы, Шетел ин- вес торларының кеңесі, Ислам ынтымақ тастығы ұйымының саммиті сияқты бірқатар ірі халықаралық іс-шаралар ткізу жос парланған. Мемлекет басшысы к рменің халықаралық зара ынтымақтастыққа елеулі тың серпін беріп, еліміздің ғылымын дамытуға және экономикамызды жаңғыртуға септігін тигізетініне сенім білдірді. Нұрсұлтан Назарбаев «ЭКСПО 2017» к рмесі аяқталған соң оның инфра құрылымы одан әрі пайдаланылатыны туралы айтты. Бұл жерде «Астана» халықаралық қаржы орталығы жұмыс істейтін болады. «Жасыл» технологиялар мен инвести цияларды дамыту ж ніндегі халықаралық орталық құрылады. ІТ-стартаптардың халықаралық технопаркі ашылады. Осы лайша, еліміздің, ңіріміздің және әлемнің игілігі үшін «ЭКСПО»-дағы «инно вацияның тамыр соғысы» жалға сатын болады, деді Қазақстан Прези денті. Соңында Мемлекет басшысы «ЭКСПО 2017» к рмесін дайындау үдерісіне қатысушылардың барлығына шынайы қолдау к рсеткендері және к рме идеясын жүзеге асыруға атсалысқандары үшін з атынан алғыс айтты. Біздің мәртебелі қонақтарымызға Астанадағы «ЭКСПО 2017» к рмесінің ашылу салтанатына қатысуға уақыт тауып келген мемлекеттер мен үкіметтер басшыларына ерекше ризашылық білдіремін, деп түйді Нұрсұлтан Назарбаев. «ЭКСПО» к рмесінің ашылу салтанаты концерттік бағдарламаға және естен кетпестей ғажайып лазерлік шоуға ұласты. Салтанатты шара к здің жауын алар ғаламат отшашумен тәмамдалды. Енді Қазақстан азаматтары мен шетелдік қонақтар үш ай бойы 115 елдің ұлттық павильон дарын аралап, к ркемдігі мен тартым дылығына баға бере алады. Ал ұйымдас ты рушылар бүгінгі ашылу рәсімінде қойылған қойылымды қалың жұртшылық тамашалай алуы үшін алда тағы т рт күн бойы қайталауға уәде етеді. Дайындаған Айхан Ш РІП

3 САЯСАТ 85 (3157) 10 МАУСЫМ, 2017 СЕНБІ 3 АҚОРДА БҰҰ БАСТАМАЛАРЫН ҚОЛДАЙДЫ Нұрсұлтан Назарбаев Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерришпен кездесті. Мемлекет басшысы БҰҰ Бас хатшысы на Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшыларының кеңесіне қатыс қаны үшін шынайы риза шылығын білдірді. Шанхай ынтымақтастық ұйымының тарихында БҰҰ Бас хатшысы оның жұмысына бірінші рет қатысуда. Сіздің осы шараға келуіңіз ұйым үшін тарихи сәт ШЫҰ-ға Үндістан мен Пәкістанның қабылдануымен тұспа-тұс келіп отыр. Сол арқылы бұл ұйым аймақтық деңгеймен шектелмей, елеулі саяси күшке айналуда, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы БҰҰ қызметінің қағидаттары мен оның барлық бастамасын Қазақстан әрдайым қолдап келгенін атап өтті. Өзіңіз білетіндей, Қазақстан ан тиядро лық қозғалыстың көшбасшысы саналады және БҰҰ тарапынан 29 тамыз Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні болып жарияланды. Қа зақстан та рапынан Ядролық қарусыз әлем және жа һандық қауіпсіздік үшін берілетін сыйлық тағайындадым. Иордания Королі ІІ Абдалла осы халықаралық сыйлықтың бірінші лауреаты атанды, деді Қазақстан Президенті. БҰҰ Бас хатшысы Нұрсұлтан Назарбаевты Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитін өткізуімен құттықтап, оған Үндістан мен Пәкістанның мүше болып қабылдануын атап өтті. Осы саммитке Шанхай ынты мақтастық ұйымының бірте-бірте бүкіл әлемдегі ықпалдастық орталығына айнала бастағанын жете сезініп келдім. Бұл ұйым, бүгінгі әлемдік құрылымның маңызды тірегі болып саналады. Үндістан мен Пәкістан осы басқосуда сындарлы диалог жүргізу үшін жаңа мүмкіндіктерге ие болады, деді А.Гутерриш. КӨРМЕ БІЗ ҮШІН МАҢЫЗДЫ Нұрсұлтан Назарбаев Түркіменстан президенті Гурбангулы Бердімұхамедовпен кездесті. Мемлекет басшысы Г.Бердімұхамедов ке Астанадағы «ЭКСПО 2017» ха лық аралық к рмесінің ашылуына шақыруын қабыл алғаны үшін алғыс айтты. Шанхай ынтымақтастық ұйымының отырысы аяқталып, оның қорытындысы бойынша ұйым қатарына екі жаңа мем лекет Үндістан мен Пәкістан қабыл данды. Бүгінде ШЫҰ дегеніміз бұл 4 ядролық держава, адамзаттың тең жартысы және әлем экономикасының 30%-ға жуығы, деді Мемлекет басшысы. Түркіменстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа Қазақстанға шақырғаны үшін ризашылық білдіріп, «ЭКСПО 2017» халықаралық к рмесін ткізудің зектілігі зор екенін атап тті. Осындай іс-шараға қатысып отыр ғанымызға қуаныштымыз. «Болашақтың энергиясы» тақырыбы те қызықты және к рме аясындағы к птеген мәселелер ел деріміз үшін маңызды. Солардың қатарын да экология мәселесі де бар, деді Түркіменстан президенті. Кездесу соңында Г.Бердімұхамедов Қазақстан Президентін биылғы қыркүйек айында Ашхабадта жабық ғимаратта тетін және жауынгерлік нер сынға түсетін V Азия ойындарын тамашалауға шақырды. ҚАЗАҚСТАН ҚОНАҚЖАЙ ЕЛ Қазақстан Президенті Иран Ислам Республикасының Сыртқы істер министрі Мохаммад Джавад Зарифпен кездесті. Мемлекет басшысы кездесуде Сыртқы істер министріне, Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшылары ның кеңесіне «ЭКСПО 2017» халық аралық к рмесінің ашылуына қа тысуға келгені үшін алғыс айтты. Нұрсұлтан Назарбаев Иранда ткен сайлауда қазіргі президент Х.Руханидің жеңіске жеткені туралы хабарды ризашы лықпен қабылдағанын атап тті. Мені ислам әлемінде орын алып отырған қарамақайшылықтар қатты алаңдатады. зара түсіністік пен сенім тезірек орнайды деп үміттенемін, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Сыртқы істер министрі Қазақстан Президентіне қонақжайлылық к рсет кені үшін ризашылығын білдірді. Елдеріміз арасындағы қарым-қатынастар жоғары деңгейде. сіресе, сіздің және Иран президентінің зара жасаған сапарларыңыздың арқасында қарқынды дамуда, деді М.Зариф. Сондай-ақ М.Зариф Қазақстан ның БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұ рақты емес мүшесі болып сай лануы мен құттықтады. БАС ХАТШЫМЕН КЕЗДЕСТІ Парламент Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитіне қатысу үшін Астанаға келген Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерришпен жұмыс бабында кездесті. Мемлекеттік хатшы Гүлшара Әбдіқалықо ва Еуропа қайта құру және даму банкінің Энергетика және табиғи ресурстар жөніндегі басқарушы директоры Нандита Паршадпен кездесті. Екіжақты кездесуде ірі инфрақұрылым дық жобаларды іске асыру саласындағы өзара тиімді ынтымақтастықтың бірқатар өзекті мәселелері тал қыланды. Еуропа қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) 1993 жылдан бері Қа зақстан да жалпы сомасы 7,3 млрд еуроны құрайтын 222 жобаны қаржыландырды. Гүлшара Әбдіқалықова өз сөзінде Мем лекет басшысының халықаралық қаржы институттарымен ынтымақ тастыққа ерекше мән беретінін атап өтті. Бұл ретте елімізде халықаралық қаржы институттарымен өзара іс-қимылды ірі инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға басымдық бере отырып, кеңейту міндеті қойылды. Мемлекеттік хатшы ЕҚДБ әзірлеген әрі осы банктің Казақстанмен ынты мақтастығы ның 5 жылға арналған стра те гиясы «мемле кет тің және жеке сектордың рөлін теңгерімді ету», «қаржы лан дыруға қол жетімділікті арт тыру, банк секторын күшейту және жергілікті капитал нарығын дамыту», «өңіраралық өзара іс-қимылды және халықаралық ин теграцияны күшейту», Әңгіме барысында Қазақстан мен БҰҰ ынтымақтастығының мәселелері талқыланды. Қ.Тоқаев еліміз БҰҰ-ны баламасыз әрі әмбебап ұйым ретінде қарастыратынын айтты. «Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік кеңе сінің жұмы сына бел сене атсалысуы еліміз дің сыртқы сая сатының басым бағыты. Біз сондай-ақ БҰҰ-ны реформалау жө ніндегі Бас хатшы ның күш-жігерін қол даймыз», деді Сенат Төрағасы. А.Гутерриш Президент Н.Назарбаев тың бітімгерлік саласында ғы атап айтқанда, Сириядағы шиеленісті реттеуге бағытталған қызметін жоғары бағалады. Бас хатшының пікірінше, «ЭКСПО 2017» халықаралық көрмесі Қазақстанның эко номикалық әлеуеті мен халық аралық беделі жоғарылай түскенінің нақты көрінісі. БИЗНЕСТЕГІ ӘЙЕЛ «жа сыл экономикаға көшуге көмектесу» сияқ ты салаларда өзара тиімді ынтымақтастықты нығайтатынын атап өтті. Тараптар екіжақты ынтымақтастықтың қазіргі даму қарқынына қанағатта натын дарын айтып, ЕҚДБның табиғи ресурстар және энергетика секторындағы жобаларын іске асыру, соның ішінде, гендерлік теңдік пен әйелдердің осы сектордағы рөлін арттыру мәселелерін талқылады. Сондай-ақ Қазақстан үкіметі мен ЕҚДБ арасындағы келісім аясында «Бизнестегі әйел» атты жоба іске асып жатқаны атап өтілді. Бүгінде аталған жоба бойынша 7 мыңнан астам шағын және орта бизнес субъектісіне 5,8 млрд теңге көлемінде несие берілді. Қаржылан дырумен қатар, ЕҚДБ ноухауды игеруге жол ашады және әйелдер басшылық ететін шағын және орта бизнес кәсіпорындарына басқару тәжірибесі мен технологияларды енгізуге көмектеседі. Кездесу соңында Мемлекеттік хатшы Гүлшара Әбдіқалықова Н.Паршадты Еуропа қайта құру және даму банкінің басқарушы директоры лауазымына тағайындалуымен құттықтап, биылғы 31 тамызда «ЭКСПО 2017» көрмесі аясында өтетін «Әйелдер болашақ энергиясы үшін» атты халықаралық форумға қатысуға шақырды. Елімізге Сингапур Парламентінің т райымы Халима Якоб «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесіне тамашалауға арнайы келді. Құрметті мейман з с зінде екі ел арасындағы байланысты нығайтуда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Сингапурдың бірінші Премьер-министрі Ли Куан Ю арасындағы жоғары деңгейдегі кездесулері мен жеке қарым-қатынаста рының маңызына тоқталды. ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС НЫҒАЯДЫ Сапар аясында Халима Якоб Мәжіліс төрағасы Нұрлан Нығматулинмен кездесті. Әңгіме барысында Н.Нығматулин Сингапур Қазақстан ның Оңтүстік-шығыс Азия ай мағындағы сенімді әріптесі екенін атап көрсетті. Өз кезегінде Х.Якоб мемлекет басшылары Н.Назарбаев пен Ли Куан Ю негізін қалаған екіжақты ын тымақтастықтың жалғаса беретіндігіне сенім біл дірді. Ол, сондай-ақ Қазақстан Прези ден тінің «алдымен экономика, содан кейін сая сат» атты формула сының тиім ділігі не ерек ше назар аударды. Соны мен бірге, Сингапур Парламентінің төрайымы халық ара лық «ЭКСПО» көрмесіне өз елінің ерек ше ықыласпен қатысатыны туралы мәлімдеді. Біз Қазақстанның белсенді түрде дамып келе жатқанын, экономикасының Орталық Азия өңіріндегі қарқынынан хабардармыз, сондықтан да елдеріңіздің біз үшін орны ерекше, деді Халима Якоб. Әңгіме барысында сауда-экономика лық, инвестициялық ынтымақтастық және жаңа технологиялар мен инновация саласындағы өзара екіжақты байланысты ұлғайту мәселелері басты бағыттар қа тарында аталды. Х.Якоб, сондай-ақ Сингапурдың ЕурАзЭҚ-пен арада еркін сауда туралы келісімге қол қоюға ниетті екенін жеткізді. Бұл, Сингапур Пар ламенті төрайымының айтуынша, ынтымақтастықты одан әрі дамыту үшін қосымша тұғырнама ретінде қызмет ететін болады. Н.Нығматулин сингапурлық әріптестерін елімізде өткен конституциялық реформа жайынан хабардар етті. Кездесу барысында тараптар екі ел парламент шілерінің арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға қызығушылық білдірді. Мәжіліс төрағасы пар ламентаралық қарым-қа тынастардың кеңеюі мем лекеттік басқару саласындағы заң шығару тәжіри бесімен алмасуға, инвестиция тартуға, жаңа технологияларды қолдау және дамытуға мүмкіндік беретінін атап өтті. Осы күні Нұрлан Нығматулиннің тө рағалығымен Мәжілістің бюро отырысы өтіп, онда палатаның кезекті жалпы оты ры сының күн тәртібі анықталды. Алдағы жиында депутаттардың қарауына Қа зақстан дық-қырғыз қарым-қатынас тары на қатысты бір топ заң жобалары ұсыны лады. Олардың қатарында Қа зақстан мен Қырғыз Республикасы үкіметтері арасын дағы «Көмек көрсету және оны пайда ла нуды бақылау тәртібі туралы хаттаманы ра ти фикациялау туралы» заң жобасы, сон дай-ақ Қазақстан және Қырғызстан үкі меттері арасындағы «Техникалық жәр дем көрсету туралы хаттаманы ратифика циялау туралы» заң жобасы түзетулерімен бар. Депутаттар бұлар сыртында, Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы «Тарифтік саясат негіздерін қоса алғанда, темір жол көлігі көрсететін қызметтерге қол жеткізуді реттеу тәртібін қолдану туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасын да талқыға салатын болады. Сонымен бірге, палата күн тәртібіне Мәжіліске жаңадан түскен заң жобалары да шығарылып отыр. Олар «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне архив ісі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы», «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне коммерция лық емес ұйымдардың қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» және «ҚР кейбір заңнама лық актілеріне ақпарат және коммуника ция лар мәселелері бойынша өзгерістер мен то лықтырулар енгізу туралы» заң жобалары. Сонымен қатар Халима Якоб «Нұр Отан» партиясы Төрағасының Бірінші орынбасары Мұхтар Құл-Мұхаммедпен кездесті. Онда тараптар мемлекетаралық және партияаралық ынтымақтастықты нығайту мәселелерін жан-жақты тал қылады. Осы ретте Мұхтар Құл-Мұхаммедтің таяуда ғана Сингапур еліне жасаған сапары барысында «Нұр Отан» партиясы мен Сингапур тәуелсіздік алғалы елді жекедара билеп келе жатқан Халықтық ісәрекет партиясы ара сындағы байланыс жаңа деңгейге көтерілгенін атап өткен жөн. ШЕТЕЛДІК МЕЙМАНДАРМЕН ЖҮЗДЕСТІ Үкімет үйінде Қазақстан Премьерминистрі Бақытжан Сағынтаев Сербия президенті Александр Вучичпен кездесті. Кездесу барысында тараптар сауда-экономикалық қатынастарды тереңдету перспек тиваларын, инвестициялар саласындағы ынтымақтастықты және ауыл шаруашы лығы, электр энергетикасы, қалаларда Smart city жүйесін енгізу, қалдықтарды басқару және басқа салалардағы ортақ жобаларды іске асыруды талқылады. Бұдан өзге сауда-экономикалық ын тымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссия қызметінің нәтижелері мен Сербияның «ЭКСПО 2017» көрмесіне қатысуы қаралды. Бұл ел «ЭКСПО 2017» көрмесіне қатысуы туралы келісім шарт қа Мемлекет басшысы Н.Назарбаев тың 2016 жылы тамызда Сербияға сапары аясында қол қойылды. Сербия ның көрмеде 28 маусымда Ұлттық күнін өткізбек. Осы күні Бақытжан Сағынтаев Люксембург Ұлы Герцогтігінің Премьер-министрі Ксавье Беттельмен кездесу өткізді. Оның барысында тараптар сауда, экономика, инвестициялар, иннова цияларды қолдау, инфрақұрылымды дамыту, ведомствоаралық және іскерлік байланыстарды жандандыру салаларын дағы ынтымақтастық перспектива ларын, сондай-ақ Люксембург Ұлы Гер цогтігінің «ЭКСПО 2017» көрмесіне қатысуын талқылады. Бұдан өзге аэроғарыш саласында, атап айтқанда ғарыш кеңіс тігіне ғылыми зерттеу жүргізу, ғарыш аппараттарын жасау және пайдалану, жерсеріктік байланыс және навигация аясында екіжақты бай ланысты нығайту мәселелері қаралды. Бұл ел 11 маусымда көрме аясында Ұлттық күнін ұйым дастырады. Сондай-ақ 10 маусымда Ксавье Беттель мырзаның Қазақстанға жұмыс сапары аясында Астанада бұл елдің Құрметті консулдығын ашу жоспарланған. Б.Сағынтаев Сингапур Парламентінің спикері Халима Якобпен жүздесті. Кездесу аясында саудаэкономикалық сала мен бизнеске қолдау көрсету мәселелері, сондай-ақ білім және ғылым саласындағы екіжақты ынтымақтастық кеңінен талқыланды. Бұдан өзге тараптар Сингапур мен Еуразиялық экономикалық одақ арасындағы Еркін сауда туралы келісімге қол қою пер с- пективасын, «Қазақстан Азия Тынық мұхиты сауда-инвес тициялық палатасы» үкіметтік емес және коммер циялық емес ұйымы қызметтерінің нәтижесін, Сингапурдың «Астана» халықаралық қаржы орталығының жұмысы мен «ЭКСПО 2017» көрмесіне қатысуы мәселелерін қарады. Негізі, Сингапур Халықаралық көрмелер бюросы ның мүшесі емес, алайда бұл ел басшылығы Астанада өтетін «ЭКСПО 2017» көрмесіне қатысу туралы шешім қабылдады. Қазақстан Премьер-министрі Астанаға келген өзінің әріптесі Грузия Премьер-ми нистрінің орынбасары Кахабер Каладзе мен кездесуі өтті. Кездесу барысында сауда-эко но ми калық, инвестициялық, тран зит тік-көлік және мәденигуманитарлық сала лар дағы екіжақты ынтымақтастық, сон дай-ақ сау даэкономикалық ынтымақ тастық жөніндегі Үкіметаралық комис сияның алаңында қол жеткізген келісімдерді іске асыру мәселе лері талқыланды. «ЭКСПО 2017» көрме сінің тақырыбына ерекше назар аударылды. Үкімет үйінде Премьер-министр мұның сыртында ТМД елдеріндегі жұмыс жөніндегі вице-президент Джонатан Спэрроу басшылық еткен америкалық Cisco компаниясының өкілдерін қабылдады. Басқосу барысында Мем лекет басшысы Н. Назарбаевтың Cisco Systems директорлар кеңесінің төрағасы Джон Чемберспен кездесуінің нәтижесінде қол жеткізілген уағдалас тықтарды іске асыру бойынша бірлескен жобалардың ағымдағы нәтижелері талқыланды. Сондай-ақ екі тарап білім беру, электронды үкімет, интеллектуал ды көлік, тау-кен өндірісі технологиялары саласындағы жобалардың іске асырылу барысы мен Бақытжан Сағынтаевтың биыл сәуір айында АҚШ-қа барған жұмыс сапары аясында аталған жобалар бойынша қол қойылған келісімдерді қарады. Дайындаған Елдос СЕНБАЙ

4 4 85 (3157) 10 МАУСЫМ, 2017 СЕНБІ ПІКІР ПІКІР ПІКІР Лю СЮХУА, EXPO музейінің директоры: Халықаралық к рме бюросы мен Қытай арасындағы әріптестік аясында Астанада ЕХРО музейінің павильоны ашылады. Аумағы 630 шаршы метр. Онда 160 жылдық тарихы бар к рменің ткені ғана емес, энергетикалық тақырып та қамтылады. Бұл музей «ЭКСПО 2017» халықаралық к рмесінің мазмұнын молайта түседі. Джямиль МАЛИКОВ, Баламалы қуат к здері ж ніндегі мемлекеттік агенттік т рағасының орынбасары: зірбайжан «ЭКСПО» к рмесінде технологиялық жағынан жақсы жабдықталған павильонын ашады. Біз келушілерді жаңғыртылатын қуат саласындағы жетістігімізбен таныстырмақ ойдамыз. Павильонымыз зге әріптестермен тәжірибе алмасу алаңына айналады деген үміт басым. «ЭКСПО 2017» к рмесі шеңберінде Қазақстан Үкіметі мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Жасыл энергияны дамыту жаһандық жоспары орындалады деп күтіледі. КӨРМЕ 93 КҮНГЕ ЖАЛҒАСАДЫ «ЭКСПО 2017» көрмесі аясында түрлі мәдени ойын-сауық іс-шаралардың күнтізбесі әзірленген. 93 күндік бағдарламаға қазақ ұлттық классикалық музыкасынан бастап, ивентиндустрияның соңғы жетістіктерін қолданатын инновациялық шоуларға дейін қамтылған. Зайни УДЖАНГ, Малайзия павильонының комиссары: Малайзия к рмеге толық дайын. Бірнеше ай бойы атқарылған жұмыстың нәтижесінде біз қалың к рерменге з німдерімізді к рсетеміз. «Жасыл» экономикадан б лек, біздің елдің мәдениеті мен тұрмыс-тіршілігімен танысамын деген қызығушыларға әрдайым есік ашық. «ЭТНОАУЫЛ» ҚОНАҚТАРДЫ ҚАРСЫ АЛАДЫ «Этноауыл» ұлттық-мәдени кешені «ЭКСПО 2017» көрмесіне келушілерге қазақтың дәстүрі мен мәдениетін паш ету мақсатындағы Мәдениет және спорт министрлігі жасаған имидждік жоба. Кешенде қонақтар халқымыздың ұлттық спортымен, қолөнерімен, асханасымен, сондай-ақ салт-дәстүрімен танысады. 2,5 мың шаршы метр аумақты қамтыған «Этноауыл» «Қазанат» ипподромында орналасқан. 11 маусымнан 10 қыркүйекке дейін «нон-стоп» режимінде жұмыс істейді. «Этноауылда» 40 киіз үй, концерт зал дары, балалар алаңқайы мен спорт алаң дары орналасқан. Сондай-ақ кешенді шағын сәулет нысандары да бой к терген. Он да үш ай бойы түрлі фестивальдер, шебер лік сағат та ры мен ат спортына ар налған шаралар тпек. Мәдениет және спорт министрлігінің ко митет т рағасы Елсияр Қанағатовтың айтуын ша, министрлік «ЭКСПО» күндері жиыр маға жуық халықаралық спорттық жарыстар ұйымдастырады. Ол жарыстардың қатарында ұлттық спорт түрлері де бар маусым күндері «Этноауылда» зге елдердің шабандоздары ның қатысуымен Тұңғыш Президент жүл десіне арналған бәйге теді, деді ол. Кешен әртүрлі бағыттағы секторлардан тұрады. «Аңшылықтың дәстүрлі түрлері» секторында саятшылық, аңшы құстармен және дала тазыларымен аңға шығу дәстүрі к рсетіледі. Сонымен бірге, мергендердің нерлерін тамашалуға болады. «Ұлттық ойындар» секторына келу шілерге қыз қуу, теңге ілу, алтыбақан сынды қа зақтың ежелгі заманына апара тын ұлттық ойындар ойнатылады. «Ұлттық асхана орталығы» секторында к рме қатысушылары мен қонақтары қазақ тың ұлттық тағамдарымен танысып, қонақжайлығымыздың бай тарихына жол тартады. Сектордың символы жаюлы ақ дас тарқан. Дастарқаннан кез келген келуші ұлттық та ғам дардан, қымыз бен шұ баттан дәм тата алады. «Этноауыл» кешенінде мерекелік ісша ралар тетін «Қазақ музыкалық және театр нерінің фестивалі» секторы орналасқан. Секторда 850 орындық концерт за лы са лынған. Онда к шпенділер мен қа зіргі за манғы Қазақстанның мәдение ті нің к п түр лілігін к рсететін Аспи ИРАНИ, Лондон тұрғыны: Бұған дейін Астана туралы к п біле бермейтінмін. Қазақстанда да болған емеспін. Фотосуреттерден әсем ғимараттардың к п екендігін, заманауи инфрақұрылымның бар екендігін білу мен үшін те қызықты болды. Иә, бұл таңғалдырады. «ЭКСПО» те ірі шара болғалы тұр және оған бүкіл әлемнен те к п адам баратын болады. толыққанды бағдар ламалар ұсынылады. Қазақтың этникалық қолданбалы нер ше берлерінің экспозициялары «Шеберлер» секторына қойылған. Келушілер сектордан ұлттық бұйымдарды сатып ала ала ды. Соны мен бірге, олардың жасалу сәті не куә болады. Секторды құрғандағы бас ты мақсат қазіргі заманғы дамып келе жатқан Қазақстанның мәдени әр түр лілігін к рсету, қонақтарды ұсынылған экспози циялық кешендер арқылы ел дамуы тари хының әр сатысымен таныстыру және жас суретшілердің шығармашылығы мен шеберлігін к рсету. К ркем МІР ЛІ Бүгін шараның басты имидждік жобасы «Ұлы дала симфониясы» театр ландырылған шоу бағдарламасы салтанатты түрде ашылады. Оған 600-ден астам нерпаз қатысып, тарихи кезеңдер еске алы нады. Қойылымда қазақ тарихының к п қыр лы, динамикалық к рінісі ұсынылады. Қа зақстан дамуының негізгі кезеңдері, әлем нің мифологиялық жаратылуынан бас тап қазіргі күндерге дейін баяндалады. за ра сюжеттік желімен байланысқан, түр лі тарихи кезеңдерге арналған жеке н мірлерден құралған бірегей жаппай музыкалық-хореографиялық қойылымды 14 маусымға дейін тамашалауға болады. К рермендер үшін ең керемет сыйлық, сфера үстіндегі шоу-лазерлерді, проек циялар ды, шамдарды және музыканы қамтитын 10 минуттық таңғалдырарлық сәулелер және су шоуы. Сондай-ақ «Кешкі салтанатты сап» шоу-бағдарламасында 4 қуаттың қазіргі заманмен жанасуы бейнеленеді. Адам зат күн, жер, су және жел беретін қуат ты табиғи энергия к здерін қолданудан үл кен пайда алуды үйренді. Қазақстан олар дың алуан түрлілігіне ие болды. Орталық Азия халықтары және жүзден аса елдер 4 қуат арқылы бір-бірімен жақындасады. Бүгін сонымен қатар, отбасы және бала ларға арналған іс-шараларды, ересек терге арналған кәсіби және білім беру бағдарла маларын, инклюзивті сабақтар мен экскурсияларды қамтитын нер және білім беру бағдарламалары ұсынылатын болады. Іс-шаралар Арт орталығының аумағында теді. К рмені ұйымдастыру үшін Grand Palais Францияның Ұлттық Мұражайлар Бір лестігі (Париж) мен Garage қазіргі заман ғы нер мұражайы шақырылды (Мәскеу). Қатысу үшін әлемнің 10 елінен 78 суретші келді. Тағы бір айта кетерлігі, ЭКСПО аумағында мәдени ойын-сауық іс-шараларға арнап бірнеше арнайы ғимарат салынған. Негізгі алаң амфитеатр, оған 10 мыңға жуық адам сыяды. Сондай-ақ «Энергия» му зыкалық холы, конгресс және арт-ор талық тар з к рермендерін күтуде. «Біз к рменің мәдени бағдар ла ма сының, шоу-жобалардың айрықшылығына ереше к ңіл б лгіміз келеді. Олар әлемде бұрын ешқашан к рсетілген жоқ және «ЭКСПО 2017» үшін арнайы құрылды. Қа зақстандықтар мен к рме қонақтары үшін Cirque du Soleil нер к рсетуі ерекше сыйлыққа айналады, оны 16 шілде мен 9 та мыз аралығында к руге болады» дейді ұйымдастырушылар. Шара қонақтары «Дәстүрлердің жаңа мірі» атты бірқатар классикалық концерттерді тамашалай алады. Соның бірі режиссер Алексей Франдеттидің баламалы ұсынуымен әл-фараби атындағы ҚазҰУдың концерті. Музыкалық холл сахнасында Еуразиялық сим фо ниялық оркестр, домбырашылар ансамблі, саксофоншылар квартеті, вио лончель ансамблі, сырнайшы лар квар теті, сопрано және баритондар шеруі, ск рип кашылардың үлкен ансамблі нер к р сетеді. Н.Тілендиев атындағы Академиялық фольклорлы-этнографиялық оркестрінің концерті кешкісін «Астана балет» теат рында жалғасын табады. нер ұжымы шілде айында да Алексей Фран деттидің балама ұсынылымында нер к р сетеді. Концерттің «Батылдық» деп ата латын бірінші б лігінде оркестр к рер мендерді Қазақстанның ұлы композитор лары Нұрғиса Тілендиев пен Латиф Ха мидидың шығармаларымен таныстырады. Екінші б лімде «Шахе ре зад» қойылымын Империялық орыс балетінің жетекшісі Гедиминас Таранда сахнаға шығармақ. Бұдан б лек, к рме барысында Қазақстан Камератасы» Мемлекеттік класси калық музыка ансамблінің концерті, Игорь Бутман және Мәскеу джаз оркестрі, Миша Майский және Лили Майски, Құр манғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің концерті; Andrea Lucchesini, Enrico Dindo және Қа зақстан Республикасының мемлекеттік ака демиялық симфониялық оркестрінің кон церті және The Spirit of Tengri заманауи этно-музыка фестивалі ұйым дастырылады. мірлан М УЛЕН АДАМЗАТ САНАСЫН ЖАҢҒЫРТАТЫН КЕЗ КЕЛДІ Өз тарихын 1851 жылдан бастайтын халықаралық «ЭКСПО» көрмелері адамзат дамуымен небір кезеңдерді басынан өткізіп, индустриялық төңкеріс тұсында өндірістік жетістіктерді күллі әлемге паш етіп, оның жер жүзіне жаппай таралуына негіз болды. Екі-ақ ғасыр ішінде жер қойнауында жатқан табиғат байлықтары игеріліп, ормандар мен тоғайлардың орнына ірі қалалар бой көтеріп, зауыттар мен фабрикалар ашылып, қара жерге асфальт төселіп, миллиондаған жерасты, жерүсті көліктері әлемді шарлап кетті. Климаттың күрт өзгеруіне мұнай, газ, көмірдің өндірілуі ғана емес, тіпті күнделікті қолданылатын тұрмыстық техникадан бастап «адамзат азығына» айналып бара жатқан фаст-фуд өнімдеріне дейін кері әсер ететіні белгілі болып отыр. Кәмшат ТАСБОЛАТ Тарихқа кері шегінсек, 1933 жылы Чика го қаласында ткен ЭКСПО-ның та қыры бы «Прогресс ғасыры» деп аталды. К р менің басты жетістігі авток лік болды. К лік құрастырушылар алғаш рет «дизайн» с зін қолдана бастады. Айтулы к рмеге дейін танымал америкалық сәулетші Фрэнк Ллойд Райт: «Авток ліктер біздің қа лаларымызды қиратады. Мичиганавеню жасыл бульвардың орнына жарыс трас сасына айналады! Чикакодағы мір адам т згісіз болады. Адамдар к шеге шыққан бойда қара түтек газдан демала алмай қа лады» деп болжаған еді. Бұл с з шындық қа айналып, соңғы жүз жылда әлем бойынша экологияның күрт нашарлауы, табиғи апаттардың к беюі, Арктикадағы мұздықтардың 40 пайызға еріп кетуі мен ауыз су тапшылығы сезіліп барады. Ғалымдардың пайымынша, жаһандық жы лыну процесінің жылдамдауы мен парниктік газдың б лінуі адам қолымен та биғатқа жасалған үлкен қиянат. Жер тари хында мыңдаған жылдар бойы жүзеге аса тын процесс антропогендік ықпалдың кесі рінен соңғы 100 жылда орын алып, Жер атмосферасының т менгі қыртысының ор та ша ауа температурасы 0,8 пайызға артқан. лемдік ғалымдар мен экологтар дабыл қағуда: егер к міртегі, парниктік газдың б лінуі тоқтатылмаса, 2100 жылы күн нің қызуы Цельсий бағамы бойынша 3,6 градусқа дейін к терілуі мүмкін. Бұл з кезегінде үлкен жаһандық табиғат апа тының бастауы болмақ. Адамзат су ресурстары үшін қақтығысып, бүкіл әлемде ауру-сырқау тарайды деген де болжам бар. Сол себеп тен де әлемнің 196 мемлекеті қол қойған, оның ішінде Қазақстан тарапынан Пре зидент Нұрсұлтан Назарбаев барынша қол даған «Климаттың згеруі ж ніндегі БҰҰ негіздемелік конвенциясының» адамзат үшін маңызы зор. лемге Париж конвен циясы ретінде таралған бұл құжат қатысу шы мемлекеттердің температураның к терілуін индустриялық кезеңге дейінгі уа қытпен салыстырғанда Цельсий бойын ша 2 градусқа дейін шектеп тұруды к з дей ді. Бұл құжаттың маңызы жайлы Мемлекет басшысы: Біз БҰҰ-ның осы к пжылдық күрделі ке лісс здер үдерісіне қосқан үлесі мен күш-жігерін жоғары бағалаймыз. Жаһандық климаттың згеруі мәселелерін шешу орнықты дамытуды қамтамасыз етудің, ке дейшілікті еңсерудің және әлемнің барлық елдерінің әлеуметтік-экономи ка лық игілікке қол жеткізуінің негізгі шарттары боп саналады, деген еді. рине, Қазақстан з тарапынан парниктік газдарды азайту ж ніндегі міндеттемелерді абы роймен атқаруға атсалысуда. Экологияны қалыпқа келтірудің тағы бір жолы әлем нің жер-жерінде болып жатқан қарулы қақтығыстар мен соғыстарды тоқтату. Ресми Ақор даның бастауымен жүзеге асып жатқан Сирия мәселелерін реттеу ж ніндегі келісс здер, яғни, Астана процесінің түпкі мақсаты да сол: аймақтық қауіпсіздікті сақ тау, қант гісті тоқтату, экологиялық һәм экономикалық тұрақтылықты орнату, кедейшілікті еңсеру. Негізінде, Президенттің сананы жаңғыртудан бастап, экологиялық тепе-теңдікті сақтау ж ніндегі ой-пайымдары қазақ қоғамы мен жалпы адамзаттың жаһандық климаттың згеруіне байланысты алаң даушылығын оятып, «жасыл» экономикаға бет алып, индустриалды қоғамнан қалған ескі к зқарастардан арылу жолдарына жетелейтіні анық. Адам баласы тек 1960-шы жылдары ғана климаттың згеруіне назар аудара бастады. Бірақ әлі күнге дейін ірі мұ най-газ компаниялары мен ндірістік кор порациялар қожайындары жаһандық жы лынуды бос дабыра деп санап, тіпті әлем дік деңгейде з мүдделерін қорғауға тырысады. АҚШ президенті Дональд Трамптың 2015 жылы келісілген климат ж ніндегі Па риж конвенциясынан шығатыны ж ніндегі мәлімдемесі әлем елдерінің наразы лығын туғызды. Бұған да себеп жоқ емес. Шет елдік БАҚ-тарға сенсек, бүгінгі таңда әлемдік к міртегі газының эмиссиясының 40 пайызы АҚШ пен Қытай сияқты алпауыт елдерге тиесілі. Атап айтсақ, 2015 жы лы алдыңғы қатарлы елдердің жалпы эмис сиясы: Қытайдан 10,6 млрд килотон газ б лінсе, АҚШ 5,2, Үндістан 2,5, Ре сей 1,8, Жапония 1,3, Германия 0,8 млрд. килотон газ шығарған екен. Бұл елдерді постиндустриалды қоғам мен шикізатқа тәуелділік ойынан қалай арылтуға болады? Кезінде АҚШ билігі уәде еткеніндей, 2025 жылға дейін бұл қалдықтардың к лемін пайызға дейін азайта ала ма? Мұнда АҚШ президентінің уәжі біреу ғана: ол шикізат ндірісінде жұмыс істеп жүр ген 2,7 миллион адамның жұмыс орнын сақтап қаламын деп отыр. Бірақ сарап шылар бұл шешімнің астары тым те реңде жатқанын алға тартады. Олардың пайымынша, соңғы 40 жылда америкалық мұнай саласының монополиясында Рокфеллер сияқты алпауыттар пайда болып, Ақ үйдегі шенді-шекпенділерге әсер ететін дей тетіктерге ие боп отыр. Бүгінде олар АҚШ-тың федералды резервтік жүйесінің бас ты акционері к рінеді. Американың Гарвард университетінде оқып жатқан танымал экономист, жур налист Шыңғыс Мұқан әлеуметтік желідегі жаз басында жаһандық климат згерісі мен оның себеп-салдары туралы к лемді сараптама жазған еді: Трамп мырза бұл шешімімен жұмыс орын дарын ұзақ сақтап тұра алмауы әбден мүм кін, дейді Шыңғыс Мұқан з жаз басында: Т рге жылыстаған Ақпараттық қо ғамның талаптары енді ауыздықтата қой мас! Америкалық ғалым Карл Фрей 2013 жылы болашақ жұмыс орындары туралы еңбегін жария етті (The future of employment: How susceptible are jobs to computerization?). Фрей болашақта жойылатын 702 кәсіптің тізімін шығарып, индустриясы да, ақпараттық технологиялары да дамыған Американың зінде еңбеккерлердің 47%- ның жұмыссыз қалу қаупі т ніп тұрғанын дәлелдеді. Трамптың Париж келісімінен бас тартқаны Батыс әлемін идеологиялық қайшылыққа әкеліп тіреді. Себебі, 195 елдің басын қосып, бүкіл әлемді к міртекті жағуды азайта түсуге к ндіру Батыс Еуропа мен АҚШ-қа оңай тимеген екен, деп ойын түйіндейді. Сарапшы 2020 жылға дейін электр қуатының бір б лігін экологиялық таза к здерден аламыз деп мақсат қой ған Еуропа Одағы мен «жасыл» энергетиканың дүмпуін бастан кешіп отырған Қытайды үлгі етеді. Гарвард университетінің магистранты Шыңғыс Мұқанның айтуынша, ткен жылы Қытай күн қуатына қатысты салада 2 миллион адамға жұмыс тауып беріпті. Бұл арада әлемде күн энергетикасында қызмет етіп жүрген әр үш адам ның екеуі қытайлық екен. Қалай десек те, әлем елдері Жер планета сын үлкен экологиялық апаттан сақтап қалу үшін үлкен ізденістер жолына түскен. «Жа сыл» экономика мен сарқылмас энергетика дамуын тақырып етіп алған «ЭКСПО 2017» к рмесінің адамзаттың са на сын згерту мен зара ортақ шешімдер табуда ықпалы зор болар деп сенім артамыз. Президент бір с зінде: «XXI ғасыр энер гетика саласындағы үздік те табысты ше шімдердің кезеңі болуы тиіс. Бұл ғасыр энергетикалық саланың ары қарайғы даму векторын анықтаумен қатар, Жер планетасының алдағы мыңжылдықтардағы тағдырын шешетін кезең болуы керек» деген еді. Расында да, адамзаттың бүгінгі ше шімде рі мен ізденістерінің арқасында тек экологиялық түйткілдер ғана емес, жалпы адам баласының тірі қалу-қалмау мәселесі де таразыға салынуда. Бұл тұрғыдан «ЭКСПО 2017» к рмесінің тарихи салмағы мен мәні де зор. Басты мақсат адамзаттың санасын згерту, экологиялық мәсе лелерге түпкілікті назар аударту, экомә дениетті қалыптастыру мен жауапкершілікті күшейту.

5 «НҰР ОТАН» 85 (3157) 10 МАУСЫМ, 2017 СЕНБІ 5 ЫНТАЛЫ ЖАНҒА ЫРЫС ҚОНАДЫ «Нұр Отан» партиясының аудандық филиалдарында «Кедергісіз келешек» партиялық жоба аясында мүмкіндігі шектеулі жандар үшін бос жұмыс орындар жәрмеңкесі ұйымдастырылды. Бұл жоба мүмкіндігі шектеулі жандардың еңбек етуге келгенде жұмыс таңдамайтынын тағы бір мәрте дәлелдеді. Тұрсын ҚАЛИМОВА Атырау облысы Бос орындар жәрмеңкесі Мақат ау дандық партия филиалында жұмыспен қамту орталығымен бірлесіп ұйымдас тырылды. Онда 19 мүгедек тіркелген. Сегіз адам тұрақты жұмысқа орналастырылып, біраз азаматтар қайта даярлық курсына оқуға жолдама алған. Мақат ауданы бойынша ткен жәр меңкеге ІІІ топ мүгедегі Даринбай Серік баев жұмыс сұрай келді. Оның тініші қанағаттандырылып, үш күннен соң Д.Серікбаев «Тазалықк гал» мекемесіне жұмысшы болып орналаспақшы. Сондай-ақ ІІІ топ мүгедектігі бар Нұрболат Сатимовке АТА-АНАЛАРҒА КӨМЕК КӨРСЕТТІ «Нұр Отан» партиясының Алматы қаласындағы барлық аудандық филиалдарында көпбалалы отбасыларға практикалық көмек көрсету бойынша тақырыптық қабылдаулар өткізілді. Қайыржан ТӨРЕЖАН Жетісу ауданындағы қабылдауды білім беру б лімінің басшысы Салтанат Құ сайынова, Алмалы аудандық филиалында «Қазақстан балалары» қоғамдық қорының президенті Гаухар Танашева ткізді. Сондай-ақ азаматтарды партияның аудандық филиалдарында әкімнің бірінші орынбасарлары мен әкімдіктің департа мент кілдері қабылдады. Отбасы жеке тұлғаның қалыптасуындағы негізгі институт ретінде қоғамның дамуына зор үлес қосады. Сондықтан мемлекеттің және «Нұр Отан» партиясының басты ұстанымы отбасына әлеуметтік к мек к рсету және қолдау. К пбалалы отба сылар мемлекет тарапынан әлеуметтік к мектер мен қамқорлыққа мұқтаж. Мұндай отбасындағы ата-аналар аратұра болатын проблемалары мен ұдайы кездеседі. Отбасы мүшелерінің саны к бейген сайын қосымша қиындықтар «Нұр Отан» партиясы К кшетау қала лық филиалының мұрындық болуымен ткен кездесуде ауыл тұрғын дары здерін толғандырған сұрақтарына жауап алды. «Даму» қорының мемлекеттік қолдау түрлері бойын ша кеңесшісі Жадыра Сүлейменова биылғы жылдың басында жылдарға арналған агро- неркәсіп кешенін дамыту бойынша мемлекеттік бағдарлама қабылданғаны туралы айтып берді. Бағдарлама ауыл шаруашылығы мен ндірістік неркәсіпті мемлекет тарапынан қолдауды күшейтуге бағытталған. Маманның айтуынша, жаңа бағдарламаға сәйкес агро неркәсіп кешеніндегі барлық туындайды. Ата-аналар балаларын қарау, бағу, күту және тәрбиелеуге к п күш жұмсайды, дейді «Нұр Отан» пар тиясының Алматы қалалық филиалы қоғам дық қабылдау б лмесінің меңгеру шісі Алмажан Бақторазова. КӘСІПКЕРЛЕРГЕ КЕҢЕС БЕРДІ Ақмола облысындағы Станционный кентінің тұрғындарымен кездесу өткізген «Даму» қоры мен «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының өкілдері бизнесін жаңа бастаған кәсіпкерлермен бірлесіп ауыл шаруашылығы құрылымдарын қолдау мәселелерін талқылады. де жұмыс табылды. Аманбаева Зәмзагүлдің асханада вахталық жұмысқа орналасуына аудандық жұмыспен қамту орталығы к мектеспекші. Ал ІІІ топ мүгедегі Райхан Жұмағазиева заңгер мамандығы бойынша оқуын бітірген қызын жұмысқа орналастыру ж ніндегі тініші де қанағаттандырылатын болды. Жәрмеңкеге Махамбет аудандық ауруханасы, аудандық білім б лімі, «Тұрмыс қызмет» ЖШС, «Энергомост ЛТД» ЖШС, «Денхол-Жолдас» ЖШС, «Сичим СпА Казахстан» компаниясының кілдері қатысты. Жұмыс берушілердің сұраныстары бойынша «Энергомост» ЖШС 5, «Сичим СпА Казахстан» ЖШС 5, «Тұрмыс қызмет» ЖШС-ы жұмыс іздеушілердің түйіндемелерін қабылдады. Жәрмеңкеде сылақшы, арматурашы, лаборант к мекшісі мамандықтарына да сұраныс болды. Жәрмеңке аясында, қайта даярлау курстарына 3 азамат тіркеліп, бизнес бастау үшін шағын несие алуға 4 адам ниет білдірді. салаларда несиелеу мен субсидиялау шарттары згерген. Кездесу барысында «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы Ақмола «Кедергісіз келешек» партиялық жо басы «Нұр Отан» партиясы Индер аудан дық филиалының мәжіліс залында да ұйым дастырылды. Аудандық жұмыспен қамту, әлеуметтік бағдарламалар және азаматтық хал актілерін тіркеу б лімі бас шысының міндетін атқарушы Бағытгүл Мұратова және аудандық жұмыспен қамту орталығының директоры Меруерт Нұғманова қатысқан кездесуде Индербор кен тінің тұрғыны, ІІІ топ мүгедегі Амантурлин Нұр жаудың жеке оңалту бағдарламасы бойын ша шипажайға жіберу мүмкіндігі жә не тұрақты жұмыспен к мек тесуді сұра ған тініші қанағаттандырылды. Аудан тұр ғыны Н. лмұхатов қызының ту ғаннан құ лағы естімейтінін, қалада бағасы 200 мың тұратын есту аппаратын алуға к мек сұ рап келді. Оған бір жолғы әлеу мет тік к мек алуға болатындығы және құжатта рын кент әкімдігіне тапсыру керектігі түсіндірілді. «Нұр Отан» партиясының «Кедергісіз келешек» жобасы мүмкіндігі шектеулі жан дардың барлық тініш терін қанағат тан дыруға мүмкіндік беретін, олардың қоғамда здерін ер кін сезініп, жетістікке жетуіне бағдар беретін бірегей жоба болуы мен ерек шеленеді. Халық тарапынан оң баға ланып отырған істер келешекте де жалғасады. Бостандық аудандық Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар б лімінің меңгерушісі Зәуре білдаеваның айтуын ша, к пбалалы атааналарға балалардың жәрдемақысын алу, жеңілдікпен аспаз, есепші, даяшы мамандықтарын түрлі курстарда балаларын оқыту, жұмысшы кәсіптері бойынша мамандықтар алуға мүмкіндік тері бар. Сонымен қатар жеделдетілген бағдарлама, жоғары сынып оқу шыларының жазғы каникулда жұмысқа тұру мүмкіндігі, «рлеу» мемлекеттік бағдарламасына кіру туралы кеңестер берілді. Ата-аналар үшін қуа нышты жайт, к пбалалы отбасындағы балаларға Алматы маңындағы жазғы сауықтыру лагерьле ріне тегін жолдамалар тапсыру болды. Тек Жетісу ауданында 420 бала жазғы демалыстарын лагерьлерде ткізеді. Жазғы демалыс кезінде балалардың киноға, театрларға, мұражайлар мен ойын-сауық орталықтарына тегін кіруі ұйымдастырылады. облыстық филиалының қаржы кеңесшісі Ольга Тарасюк асылтұқымды малды сіруде субсидиялау тәртібі, мал басын к бейту, сапасын арттыру бойынша, сондай-ақ инвестиция салғанда агро неркәсіп кешені субъектісі шығындарының жартысын теу бойынша субсидиялау тәртібі туралы ақпарат берді. Сонымен бірге, ауылдарда кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған «Ынтымақ» және «Кәсіпкер» бағдарламалары жайлы толығырақ с з болды. Кездесуге жиналған ауыл тұрғындары субсидиялау, несиені қайта қаржыландыру, ауыл шаруашылығы кооперативтеріне бірігу, салық т леу, несиелеу шарттары мен мерзімдері туралы сұрақтарына тұшымды жауап, тегін кеңес алды. Жанерке ХАЛУЛЛИНА «ЭКСПО»-ҒА ЖОЛДАМА АЛДЫ «Нұр Отан» партиясының Павлодар облыстық филиалында Астанада шымылдығы ашылатын халықаралық көрменің басталуына орай «ЭКСПО»- да 1 күн» акциясы өткізілді. Шараға Павлодар облыстық және қалалық мәслихаттарының депутаттары, Қазақстан халқы ассамблеясының мү шелері, ардагерлер мен мектеп оқушы лары қатысты. з с зінде партияның облыстық филиалы т рағасының орынбасары Жұлдыз Тәйкебаева «ЭКСПО» к рмесінің Отанымыз үшін қаншалықты маңызды екендігін айтып тті. Бұл еліміз үшін айтулы оқиға. Мұндай деңгейдегі халықаралық к рмелер Орталық Азия және ТМД елдері аумағында ткізілмеген. «ЭКСПО» индустриализа ция мен технологиялар жетістіктерін к рсетудің мүмкіндігі, деді ол. «Нұр Отан» партиясы Павлодар облыстық филиалы наурыз айынан бастап «ЭКСПО 2017» к рмесіне барып-қайтуды ұйымдастыру мәселелеріне арналған түрлі акциялар ткізіп келеді. р жұма сайын партияның облыстық және аумақтық филиалдарында тасымалдаушы, туристік фирмалар мен мемлекеттік органдар кілдері халықаралық к рме мә селелері ж нінде тұрғындарды ақпа раттандыру бойынша кездесулер ткізіп келді. Аталған шараларды ткізу кезінде оларға 4500-нан астам адам қатысты. «ЭКСПО»-да 1 күн» акциясы кезінде халық аралық к рмеге 10 билет пен Астанадағы хостелдегі орындарға 10 билет ойнатылды. Нәтижесінде, билеттерді ардагерлер мен Қазақстан халқы ассамблеясының кілдері ұтып алды. Одан б лек, халықаралық к рмеге қонақ ретінде аттанғалы жатқан Абай атындағы 10 мектеп-лицейінің оқу шылары да қатысты. Олардың арасында география пәнінен облыстың олимпиа далық құрамасының мүшесі Абылайхан Боранжан да бар. Қазақстанға з жетістіктерін к рсетудің зор мүмкіндігі туып отыр. Мен үшін «ЭКСПО»-ға бару үлкен абырой. Жас ғалым ретінде қазіргі заманғы ғылыми жаңалықтармен танысып, шетелдік қонақтармен қауышу қызық. Мұндай ғажайып оқиғаға баратыныма қуаныш тымын, деді мектеп оқушысы. Мира ҰЗАҚОВА ЖАСТАР ЖАЛЫНДАП ТҰР «Нұр Отан» партиясының Қарағанды қалалық филиалы Қарағанды банк колледжінде орта кәсіптік білім алушы жастармен кездесу өткізді. Шара «Қазақстан 2050» стратегиясын жүзеге асырудағы жастардың рөліне бағытталды. Кездесу сұхбат түрінде тті. Жастар ұзақмерзімді стратегияның басымдық бағыттарын талқылады. Жастар қоғамның қозғаушы күші. Бұл туралы Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев үнемі қадап айтуда. «Қазақ стан 2050» стратегиясын жүзеге асыруда да жастарға үлкен үміт артылады. Жаста рымыздың білімі, тәрбиесі, белсенділігі, мақсаткерлігі, еңбекқорлығы, бәсекеге қабілеттілігі мемлекетіміздің дамыған 30 елдің қатарына жету жолында р лі зор, деп атап тті партияның Қарағанды қалалық филиалы т рағасының бірінші орынбасары Юлия Бадина. Партияның белсенді мүшесі, «Весовая» ЖШС директоры Руслан Белялов барлық жетістіктердің кепілі патриотизм екен дігіне назар аударды. Патриотизм сендердің жасампаздыққа ұмтылуларыңның ең басты қозғаушы күші. Ол мемлекетіміздің құндылықтарын сезінулеріңе, Отан тарихын білулеріңе негізделген. Тарих пен мәдениетті сыйлай отырып, жарқын болашаққа жету жолындағы қиындықтардан тіп, жеңістерге қол жеткізсеңдер сендерден мықты күш жоқ, деді Руслан Белялов. Колледж қоңақтары Тәуелсіздік жылдарындағы мемлекеттің қалыптасу кезеңдері туралы да атап тті. Кездесу барысында терроризм мен экстремизмнің жаһандық қаупі, оның алдын алу мәселелері де қамтылды. Ләззат ҚОЖАХМЕТОВА, Қарағанды облысы Қостанай облысында міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) мәселесі бойынша ақпарат науқаны қызу жүргізіліп жатыр. Партиялықтар кеше осы мәселені «Нұр Отан» партиясы Қостанай облыстық филиалы қоғамдық қабылдау бөлмесінің ұйымдастыруымен өткен кездесуде Федоров ауданының тұрғындарына түсіндірді. Медициналық сақтандырудың артықшылықтары туралы, М МС енгізу бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмысы аясында ңірлік штаб мүшесі, «Нұр Отан» партиясы Қостанай облыстық филиалы т рағасының бірінші орынбасары Ғазиз Бекмұхамедов айтып берді. Ғ.Бекмұхамедовтың айтуынша, М МС-ті енгізудің басты мақсаттары қоғамдық ынтымақтастыққа қол жеткізу, қаржылық жүйенің орнықтылығын қамтамасыз ету, осы жүйенің тиімділігін арттыру. «рбір азамат з денсаулығына зі жауапты. Сондықтан әлемдік тәжірибені ескере МЕДИЦИНАЛЫҚ САҚТАНДЫРУ ЖҮЙЕСІ ТҮСІНДІРІЛДІ отырып, М МС жүйесін енгізу те уақтылы қолға алынды. здеріңіз білетіндей, жарты жылдан кейін бұл жүйе толықтай енгізілмек. Сондықтан қазір ең басты мәселе медициналық сақтандыру жүйесінің р лін анықтау. Осыған байланысты біз жергілікті атқарушы органдардың енгізілетін жүйенің артықшылықтарын халыққа түсіндіру бойынша жұмысын қолдап, оған белсенді қатысамыз, халықпен кездесіп, М МС-тің маңызын түсіндіреміз», деді Бекмұхамедов. Сонымен қатар Ғ.Бекмұхамедов атап ткендей, М МС қорына жарналар т леуден бірнеше санаттағы азаматтар босатылады, олардың қатарында балалар, «Алтын алқа», «Күміс алқамен» марапатталған немесе бұрын «Батыр ана» атағын алған к пбалалы аналар, ҰОС-на қатысушылар мен мүгедектер; жұмыс сыздар; зейнеткерлер; әскери қызметкерлер; құқық қорғау органдарының қызметкерлері және тағы басқалар бар. Халықпен кездесу барысында медициналық сақтандыруды енгізудің егжей-тегжейлі тетіктері туралы денсаулық сақтау басқармасы басшысының ана мен бала денсаулығын қорғау мәселесі бойынша орынбасарының міндетін атқарушы Екатерина Слободенюк айтып берді. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі республика бойынша белсенді түрде түсіндірілуде. Ең бастысы М МС жүйесі қалай жұмыс істейтіндігінен халықтың хабардар болуы. йткені здеріңіз білетіндей, осы жылдың шілде айынан бастап медициналық сақтандыру іске қосылады, дейді Екатерина Слободенюк. Бүгінде халық арасында түсіндіру жұмыстары жалғасуда. Қостанай облысы денсаулық сақтау басқармасының қызмет керлері осы мақсатпен ңірлерде халықпен кездесулерді алдағы уақытта да ұйымдастыра беретін болады. Бүгін Федоров ауданының тұрғындарымен осы мәселені талқылауға келдік. Кім қандай топқа енеді, қандай жарналар т леу керек? Осындай сұрақтарға жауап бердік. Мысалы, азамат жұмыс істейтін болса, ол жарналарды зі т лейтін болады, ал жұмыссыз болса ол үшін мемлекет т лейді. Сондықтан қазірдің зінде әр азамат медициналық мекемеге тіркеліп, з мәртебесін анықтауы қажет, деп қорытындылады с зін Екатерина Слободенюк. Дархан БАЙТІЛЕС

6 6 85 (3157) 10 МАУСЫМ, 2017 СЕНБІ ЖАУЖҮРЕК ӘЛЕМГЕ ТАНЫЛАДЫ Атыраулық аспаз «ЭКСПО 2017» көрмесіне қазақтың ұлттық жаужүрек тағамын ұсынбақшы. Тұрсын ҚАЛИМОВА Атырау облысы Индер ауданының Елтай ауылында тұратын Гүлжан Шакимова ұзақ жылдан бері аспаздық етіп, з ісін кәсіби деңгейде меңгерген. Тағамдардың сан алуан түрін дайындап, дәмі тіл үйірер астың шебері атанған Гүлжан «ЭКСПО» к рмесіне қатысуға мүмкіндік алып отыр. Шебер ас паз зі әзірлеген асты бұған дейін «ЭКСПО 2017» к рмесіне ас әзір леу шілер дің республикалық конкурсында бағалауға ұсынған. Конкурсқа қатысқан үш жүз ден аса шебер аспаздардың ішінен Гүл жан Шакимова әзірлеген жаужүрек таға мы жүлделі орынға ие болды. Осы лайша, аспазшы к рмеге жолдама алды. Ата-бабаларымыз, әжелеріміз жаужүрек аталып кеткен ұлттық тағам бүгінде ұмытылуға шақ қалғанда, оны Гүлжандай ас паздар қайта жаңғыртып, халыққа дайын дап беріп, оның әр қазақтың дас тарханында тұруы үшін насихаттап жатыр. Халқымыздың дәстүрі бойынша ертеде СЫР ӨҢІРІ КӨРМЕГЕ ДАЙЫН Мемлекет басшысының бастамасымен Астана қаласында өткізілетін еліміздің ең ірі жобаларының бірі «ЭКСПО 2017» халықаралық мамандандырылған көрмесі әлем жұртшылығына өз құшағын айқара ашуда. Миуа БАЙНАЗАРОВА Қызылорда облысы аналарымыз ұлдарын тәрбиелеуге аса мән беріп, ұлдарына жауға аттанар алдында рухын к теру үшін осы асты дайындап берген. Ертеде жаужүректі ер адамдар жо рыққа аттан ған да аналары дайындап беретін. Бүгінде сол тағамды аналары балаларына, Қызылорда халқы да мұндай әлемдік деңгей дегі маңызды іс-шарадан сырт қалмай, з белсенділіктерін танытып, жаһандық нер жауһарларының небір озық үлгілерін астана мұражайларынан тамашалау үшін елордамыз Астанаға жиналды. ңір тұрғындарына «ЭКСПО 2017» к р месін кеңінен насихаттау және қызығушы лығын арттыру мақсатында үгіт-насихат ша ралары тұрақты түрде ұйымдастырылып ке леді. Атап айтсақ, к рменің ресми лого типін пайдалана отырып, қала бойынша 12 жер ге ақпараттық үгіт-насихат құралдарын жә не қалаішілік 112 қоғамдық к лікке тақырып тық жарнамалар, Жібек жолы даңғы лының бойына «ЭКСПО 2017» тақырыбымен 3 кіші архитектуралық формалар, 2 ЛЭД қондырғы, Махамбетов ауылының кіреберісі не 30 жалауша орнатылды. Білім беру ұйымдарында мектепаралық шы ғармашылық байқаулар, к рмелер, ақпарат тық сайыстар ткізілуде. Қорқыт Ата әуе жайы басшылығымен келісс здер жүр гізіліп, нәтижесінде к рменің жаңадан әзір ленген бейнеролигі биылғы жылдың 1 мау сымы нан бастап к рсетілуде. Бүгінде қала тұрғындарына билеттерді «Ас тана ЭКСПО 2017» компаниясының ар найы сайты, «Қазпошта» акционерлік қоға мы ның б лімшелері және 2017 жылдың 10 нау рызынан бастап «Жібек жолы» сауда ойын-сауық орталығында іске қосылған арнайы кассалар арқылы сатып алуға мүмкіндік жа салған. Осыған орай, қала к лемінде орналас қан меншік нысанына қарамастан, барлық мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорын, ұйым дарға к рме билеттерін үлестіру бойынша меже әзірленді. Бұдан б лек, осы жылдың 3 науры зын да қала әкімдігі мен «Транс ТурСервис-Қызылорда» жолаушылар компаниясы ара сында келісім жасалынды. Астана қаласына к рме кезеңінде Қызылор да облысынан «Қызылорда Петропавл», «Қы зылорда К кшетау», т.б. жолаушылар пойыз дары және үлкен сыйымдылықтағы 4 ав тобус қатынайды. К рменің ткізілу кезеңін де яғни, 10 маусым-10 қыркүйек аралығын да Астана қаласына ай сайын ңір тұрғын дарының 3986-сы, тәулігіне 133-і барады деп жоспарланып отыр. әйелдер ері не дайындап берсе, балалардың бұға насы берік, еркектер айбарлы, қуатты болар ма еді деп атам жиі айтып отыратын. Бұл асты дайындауда іріқараның жүрегін, соның ішінде сиырдың жүрегін пайдаланамын. Сиыр жүрегінің ішіндегі еттерінің барлығын сылып алып тастап, етті АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘРМЕҢКЕСІ ӨТЕДІ Тараздан ауылшаруашылық өнімдері тиелген автокеруен Астанаға аттанды. КӨРКЕМӨНЕРДЕН ШАШУ ШАШАДЫ Елді елеңдеткен «ЭКСПО 2017» халықаралық мамандандырылған көрмесі Астананың ажарын ашып, аймақтардың жетістіктерін жалпақ әлемге паш етуге кірісті. Халықаралық мамандандырылған к рме аясында Алматы облысының мәдениет күндері теді. Талдықорғандағы Бикен Римова атындағы облыстық драма театр ұжымы з ре пертуарынан әр жылдары сахналанған, сын шылар мен к рермендердің лайықты б а- ғасына ие болған үздік қойылымдарын к р ме қонақтары мен туристердің назарына ұсынады. Атап айтқанда, к рмеге келгендер У.Шекс пирдің «Ромео мен Джульетта» тра гедиясын, С.Балғабаевтың «Ең жақсы еркек» ко ме диясын, М.Иманғазинов пен Н. теулинованың «Ілияс» деректі драмасын және Д.Исабековтың «Құстар фестивалі» ертегісін та машалайды. Аталған қойылымдар арқылы театр ұжымы к рме қонақтарына ұлттық театр нерінің жоғары үлгісін к рсетіп, қазақтың салт-дәстүрі мен тарихын, сахна нерін тарту етпек. Алматы облысының мәдениет, архивтер жә не құжаттама басқармасының к ркем нер га лереясы да к рмеге зіндік ерекше тарту дайындапты. Галерея талғамы жоғары қонақтарға Астана қаласындағы Қарулы Күштердің ұлттық әскери-тарихи музейінде қойылатын «Ата-баба аңсаған мәңгілік ел» атты к ркемсу рет к рмесін ұсынады. Ол «К ркем нер тарт қыштан ткізіп, сәбіз, күріш, түрлі дәм деуіштер мен бұрыш қосамын. Ыстықтай салынған күріш жүректі керіп, пирамида секілді күмпиіп тұрады. Тұтынар тәтті тағамның сырт к зге де әдемі к рінуі үшін оны қияр мен қызанақпен әдемілеймін. Жал пы атауы айтып тұрғандай, жаужүрек бойға сіңімді, күш-қуат беретін калориясы к п тағам. Атамның айтуынша, бұрындары жүректің ішіндегі үш қуысына қыстан қалған со ғым ның сүр етін, қазы-қарта, іш майды сал ған. Дәл осы тағамдар ерлерімізге күшқуат беріп, олардың қалжырамауына, ашық пауына себеп болса керек, дейді аспаз Гүлжан Шакимова. Аспаздың айтуынша, жаужүрек та ғамы еліміздің барлық ңірінде згеше дайын далады. Мәселен, Оңтүстік Қазақстан да қойдың бауырынан дайындайды. Се бебі, қойдың бауырында адамға күш бере тін, жүректің жұмысын жақсартып, жүрек талмасының алдын алатын қасиеті мол гепарин бар. Оны малшылар, жолаушы лар к п тұтынған. Май мен бауыр бірге пісе тіндіктен, жүрекке ауыр тимейді. Піскен жаужүректі тоңазытқышта ұзақ сақтауға болады. Тіпті бұрын бұл тағам ды ұзақ сақтаудың әдістері болған. Оны әжелері міз жақсы білген. Қазақстанға келетін шетелдік қонақтар ар найы жаужүректің дәмін татып, тамсанарына және з елдерінде айта жүреріне сенімдіміз. гале реясының» негізгі қорындағы Алматы об лысы суретшілерінің таңдамалы туын дыларынан жинақталған. Мұнда келушілерге Қазақстан халқының ұлттық мәдени мұрасы, әдет-ғұрып, салт-дәстүріміз, рухани байлы ғымыз насихатталады. Егеменді еліміздің қол жеткізген толымды табыстары, жеткен же тістіктері, шыққан биіктері, қарышты қада мары «ЭКСПО 2017» к рмесі арқылы әлем ге таныстырылады. Сонымен бірге, осы музейде к пшілік на за рына ұсынылатын «Тарих беттерінен» Ерман ӘБДИЕВ Жамбыл облысы «ЭКСПО 2017» халықаралық ма мандан дырылған к рмесі аясында маусым күндері Астана қаласы «Қазақстан» спорт ке шені аймағында Жамбыл облысының ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі теді. Аймақ тауар ндірушілерінің қатысуымен тетін жәрмеңкеде жалпы құны 138,4 млн тең гені құрайтын 165,4 тоннадан астам ауыл шаруашылығы тауарлары ұсынылатын болады. Оның ішінде 20 тонна жылқы еті, 7 тон на тауық еті, 11 тонна шұжық німдері, 13 тон на сүт німдері, 5 мың дана жұмыртқа, 5 тон на қарақұмық, 5 тонна күріш, 1,5 тонна кон дитерлік, 6 тонна макарон німдері, 5,5 тон на сімдік майы, 20 тонна қант, 5 тонна ба лық, 2,5 тонна бал, 2 тонна кептірілген же міс және 56 тонна жеміс-жидек пен к к ніс німдері бар. Елорда т рінде тетін жәрмеңкеде т кері летін тауар бағалары нарық бағасынан 8-20 пайызға т мен болады. Мәселен, жылқы еті Астана қаласында келісі 1600 теңге болса, жәр меңкеде ол 1400 теңгеден сатылмақ. Яғни, 13 пайызға арзан. Сондай-ақ тұрғын дар к п тұтынатын тауық еті 28 пайызға т мен са тылмақ. зге азық-түлік те сондай. Облыстық ауыл шаруашылығы басқарма сы басшысының орынбасары Қайрат Амановтың айтуынша, Астана қаласына к р месінде М.Тынышпаев атындағы Алматы об л ыстық тарихи- лкетану музейі мен оның фи лиалдары қорынан жинақталған ерекше экспонаттар қойылған. Барлығымыз білетіндей, Жетісу жері тамаша да к ркем табиға тымен ғана емес, бай тарихымен де ерекше ленеді. сіресе, қазба жұмыстары кезінде Есік қор ғанынан табылған алтын пластиналардың к шірмелері келушілердің қызығушылығын тудырары анық. Сондай-ақ, қазақ батырларының қару-жарақ және қорғаныс киім үлгілері де назардан тыс қалмауға тиісті. ауыл шаруашылығы німдерін жеткізу мақсатында 8 рефрижератор және сатушы азамат тарға арналған 2 автобуспен қамтамасыз етіліпті. «ЭКСПО 2017» халықаралық мамандан дырылған к рмесі аясында маусым күндері «Қазақстан» спорт кешені аймағында жам былдықтардың тауарлары Астана жұртшылығына ткерілетін болады. Онда тұрғын дарға тауарлар нарық бағасынан т мен баға мен ұсынылады. Мұндай шаралар астаналық тұрғындар үшін де, біздің облыстың сатушылары үшін де тиімді болмақ, дейді Қайрат Аманов. ркенді лке тарихы к рнекті ғалым-саяхатшы Шоқан Уәлихановтың мірімен тығыз бай ланысты. Экспозицияға қойылған Шоқан ның парша белбеуі, жанұясы қолданған мыс тан жасалған табақ, шәй қасық, қарындасының басына тартқан орамалы, бұрыш ұнтақ тайтын қол диірменше елорда тұрғындары мен қонақтарының к ңілінен шығары с зсіз жылғы ұлт-азаттық к теріліс туралы ма териалдар мен заттар сол кезеңнің тарихынан сыр шертеді. К теріліске рух берушілердің бірі болған, халық ақыны Жамбыл Жабаевқа жеке экспозиция арналған. Түрксіб теміржолы ның негізін қалаушылардың бірі, қазақтан шыққан тұңғыш кәсіби инженер-теміржолшы М.Тынышпаев туралы мате риал дармен де таныса алады. Алматы облысының мәдени күндері аясында Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясы мен «Алатау әуендері» ұжымының концерттік бағдарламасы теді. Халық аралық байқаулардың лауреаттары «Сазген», «Адырна», «Құлансаз», «Қобыз сарыны» фольклорлы-этнографиялық ансамбльдері мен М.Т лебаев атындағы халық аспаптар ор кестрінің нерлерін де тамашалауға болады. Кеште жетісулық ақындарының с здеріне жазылған жергілікті композиторлардың шығармаларын жетісулық әншілер орындайды. «Алтынай» мемлекеттік халық-би ансамблінің мың бұралған бишілерінің нері де к рме мей мандарын тәнті етері анық. Болат АБАҒАН, Алматы облысы ТУРИСТІК МАРШРУТ ДИМАШҚА АРНАЛДЫ Ақтөбе «ЭКСПО 2017» халықаралық көрмесіне арнап екі туристік маршрут әзірледі. Бірі тарихи, екіншісі экологиялық бағытта. Алайда Димаш Құдайбергеннің туған жері мен өскен өлкесін көруге келетін қытайлық жанкүйерлердің саны күн санап артып, туристік операторлар тағы бір маршрутты ұсынды. Алдын ала жасалған есеп бойынша өңірге екі мыңнан астам Қытай азаматы келеді. Ақт бе «ЭКСПО 2017» халықаралық к рмесіне арналған дайындықты пысықтап, Астананы барып к ремін деген адамдарға теміржол, әуе к ліктерінің санын арт тырды. Жатын орын да әзір. Ақт белік тер үшін жоғарғы оқу орындарының жа тақ ханасы бекітілді. Бағасы қолжетім ді. Бұл Астанаға барып, болашақ энергия сына арналған к рмені тамашалап, та нысуға арналған бағыттағы жұмыс. Жергілікті жерде де туристерді қабылдау, оларға ңірді таныстыру шаруасы қолға алынды. Ақт бе туристерге екі маршрут ұсына ды. Бірінші бағыт тарихи-танымдық. Ақ т бе батырлар мекені. ңірден шыққан батыр к п. Біз осы мүмкіндікті пайда лана отырып шетелдіктерге тари хымызды кеңінен таныстыруымыз керек. Ту рис тік маршрут негізінен Қобда ауданы ның аумағы арқылы теді. йткені Қоб да ауданы батырлардың ең к п мекендеген жері және ең қолайлы әрі ло гистикалық жағынан тиімді аймақ. Келген қо нақты шақырым қашыққа апа ра алмаймыз, ол те қиын. рі шетелдік т ер де шаршайды. Қобда маршрутын таң дағандар Кеңес Одағының батыры лия Молдағұлованың туған жеріне, лия ауылындағы патриоттық тәрбие беру орталығына барып, сосын Абат Байтақ кесенесіне және Қобда ауданының орталығына аялдайды. Бұл жерде ауданмен, ауыл ішімен танысады. Кейін Жирен қопадағы Қобыланды батыр мемориал дық кешеніне, Ақт бе мен Атырау облыс тары шектесетін жерде орналасқан Исатай батыр кесенесіне барады. Бір қуантарлығы, ауданда ңірдің батырлары туралы толық мағлұмат беретін мамандар да бар. зге де тарихи мекендер бар. Мәселен, йтеке би ауданындағы білқайыр хан мемориалдық кешені, деді облыстық сыртқы байланыс және туризм басқармасы ның басшысы Ермек Кенжеханұлы. Екінші бағыт Мәрт к ауданына қарай ба ғытталған. Бұл «Батыс Қытай Батыс Еу ро па» халықаралық дәлізінде орналасқан, табиғаты ерекше мекен. Орманы, ша ғын к лі бар. Тіпті Мәрт к ауданында зге аймақта сирек кездесетін сімдік түрі те к п. Қаладан, қарбалас тірлік пен шудан шаршаған адам үшін бұл таптырмас де малыс сыйлайтын жер болмақ. рі к лік тен түсіп, жаяу жортып, жеріміздің флора-фаунасымен жақын танысады. Екі бағытты пысықтап, әзірлеген турис тік операторлар әнші Димаш Құдайбергенге арнап тағы бір бағытты әзірледі. «Қы тайлық туристер Астанадағы «ЭКСПО 2017» к рмесіне қатысып, кейін Ақт беге келеміз деп отыр. Бәрі Ди маш тың арқасында. Димаш тек Қазақстанның емес, соның ішінде Ақт бе облысының туризмін дамытуға себепкер болып отыр. Маршрут арнайы Димашқа арналатын болады. Жоспарда Димаш оқыған мектеп, музыкалық колледж, Ғазиза Жұба нова атындағы облыстық филармония, тіпті спорт үйірмесі де бар. Ол таэкван домен шұғылданған екен. Арнайы маршрут барлығын қамтиды. Себебі, туристік маршрутты Димаштың к мекшілерімен, ата-анасы Қанат пен Света Айтбаевтармен бірлесе жасалады. К рме кезінде, 27 маусым күні Астанада Димаштың концерті болады. Сол концертке дейін, кейін туристер бізге келеді де ген жоспар бар. Дайындық жүріп жатыр. Туристерді қабылдап, таныстыру жұмыстарын жүргізетін гид-экскурсоводтар да табылды. Алтынай САҒЫНДЫҚОВА, Ақт бе облысы ОҢТҮСТІКТІҢ СЫЙЫ БӨЛЕК Астана қаласында басталған халықаралық «ЭКСПО 2017» көрмесіне Оңтүстік Қазақстан облысы да едәуір үлес қосты. Әлемнің 110-нан астам мемлекеті өздерінің үздік жобаларын ұсынатын көрмеге Оңтүстіктен де 9 жоба ұсынылып, оның 5-еуі мақұлданды. Комиссия мүшелерінің қолдауына ие болып, әлем назарына ұсынылатын жобалардың қатарында «Су ресурстары Маркетинг» ЖШС тарапынан «Болашақ энергиясы» жобасымен «Таза су өмір бұлағы!», «Шардара СЭС» АҚ-тан «Негізгі су агрегаттарын және қосалқы қондырғыларды кешенді түрде жаңарту», «ПетроҚазақстан Ойл Продактс» ЖШС-нан «ПКОП» ЖШС жаңарту жобасының аясында қоршаған ортаны жақсарту бойынша жаңа технологиялар», «Шымкентцемент» АҚ жаңғырту жобасы аясында қоршаған ортаны жақсарту» және «Green Energy 3000» ЖШС, «ОҚО Созақ ауданында қуаттылығы 50 МВт күн электростансасының құрылысы» бар. Кентау трансформатор зауытының ұжымы здері құрастырған 80 МВт-тық трансформаторларымен халықаралық к рме тетін ең маңызды аймақты жа рықпен қамтамасыз етеді. Бұл туралы елімізде тұң ғыш мәрте жасалған жаңа транс форматордың бас құрастырушысы ділбек Тәжібаев «ЭКСПО»-ға үлес қосу үлкен абырой, әрі мақтаныш екенін айтады. Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруа шылығы німдері мол және ерте нім беретін аймақ болғандықтан, ауқымды шараға негізінен диқандар к п үлес қосады десек болады. Шаруалар к рмеге келу ші- лерді т рт ай бойы сапалы, құнарлы азықтүлікпен, жеміс-жидекпен қамтамасыз ете ді. Яғни, Астана қаласында Оңтүстік Қазақстан облысынан тасымалданатын тауар ндірушілердің 6 мәрте жәрмеңкесі ұйымдастырылмақ. Бұл күндері Астанаға Оңтүстіктен 1102 тонна ет және 300 тонна күркетауық еті, 1070 тонна ұн німдері ж нелтілмек. Сонымен бірге, 46,6 тонна шұжық, 422 тонна сүт німдері, 1099 тонна алма, 542 тон на жүзім, 230 тонна алхоры мен 43 тонна шие де бар. Оңтүстікте жеміс-жидек мәзірінің барлық түрі бар десе де болады. Дә мі бал татыған «Балмұздақ» ЖШС німінің 125 түрі к рме қонақтарына ұсынылады. Қызанақ пен қияр, қарбыз бен қауын, пияз, жалпы қонақтарды 28 түрлі нім мен қамту к зделуде. Бұл бағытта осы міндеттерді атқару 35 ірі және қосалқы шаруа қожалықтарына жүктелген. Жәрмеңкедегі бағалар ондағы нарықтан пайызға т мен болмақ. Сонымен бірге, «ЭКСПО 2017» халық аралық к рмесі аясында ңірдегі барлық аймақта түрлі іс-шаралар ұйым дастырылып, к рмені жарнамалау жұмыстары қарқынды жүруде. Облысқа келетін саяхатшылар үшін де арнайы туристік бағыттар бекітілген. Үш тілді жетік меңгерген 150 ерікті сақадай-сай. Айта кетейік, «Қазанат» ипподромында бой к теретін этноауылда Оңтүстік Қазақстан облысынан талапқа сай бірнеше киізүй тігіліп, «ЭКСПО» қалашығының ам фитеатрында «Нұрын шашқан Оңтүстік» атты күнгей облыстың нер шебер лерінің гала-концерті ұйымдастырылады. Аста на жұртшылығы 610 адамнан құралған 17 шығармашыл ұжымның нерін тамашалайды. Оның ішінде 22 қол нер шебері де бар. Е.МҰРАТБЕК, Оңтүстік Қазақстан облысы

7 85 (3157) 10 МАУСЫМ, 2017 СЕНБІ 7 ЖЕТІСТІК Астанада халықаралық «ЭКСПО 2017» көрмесі салтанатты жағдайда ашылды. Басты бағыты «жасыл» экономика, яғни, табиғи қуат көздерін пайдалануды барынша нақты қолданысқа енгізуді көздейтін үшбу көрменің елімізде өткізілетіндігі белгілі болғалы бері Қазақстанның шалғай өлке-өңірлерінің өзінде инновациялық тұрғыдан тың серпілістер дүмпу алды. Мәселен, Батыс Қазақстан облысының орталығы Орал қаласындағы «ҚазИИТУ» білім-ғылым кешеніне қарасты Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университетінің инновациялық жетістіктері кім-кімді де бейжай қалдырмасы кәміл. Біз бүгін солардың бірсыпырасын «Айқынның» оқырмандарының назарына ұсынып отырмыз. «ҚазИИТУ» білім-ғылым кешенінің құрылтайшысы Ұлттық инженерлік академиясы Батыс Қазақстан облыстық филиалының төрағасы, техника ғылымдарының кандидаты, профессор Әйтімов Ақсерік Сарыұлы. «ЭКОСМАРТФЕРМА» Жаңаша бағытпен жасақталған ауыл шаруашылығы фермасы жобасының ерекшелігі қажет қуат (энергия) к зін күн сәулесі мен желден алуында. Сонымен қатар малдың қи-к ңінен табиғи газ ндіру, одан қалған қалдықты құнарлы тыңайтқыш ретінде ферма ішіндегі жылы жай ға пайдалану қарастырылған. Ұсынылған жобаның тағы бір ерек шелігі «Смарт» (ақылды) цифрлық шешімдерге негізделген инновациялық технологияларды енгізуді к здейтін ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына инвес тиция ларды тартуға және німділігін арт тыруға мүмкіндік береді. Бұл ауыл шаруашылы ғы ндірісінің к лемін ұлғайту, әлеу меттік инфрақұрылымды жақсарту, ауыл тұрғындарының тұрмыс деңгейін артты руда ғана емес, болашақ энергиясын пай далана отырып, «жасыл» экономиканы да мытуға да ықпалын тигізеді. БИОГАЗ НДІРУДІҢ ТИІМДІ ДІСІ Биогаз ндіру технологиясы те қарапа йым. Малдың қи-тезегін арнайы орында жинап, ашытудың нәтижесінде биогаз пайда болады. Осындай қарапайым үрдіс нәтижесінде 500 ккал/м3 жылу беруге қабілет ті газ алуға болады. Биогазды үй радиа - тор л арын жылытуға, машиналар мен трактор лардың жанар-жағармай отыны ретінде, стационарлық іштей жану қоз ғалт- СҰХБАТ «ЭКСПО 2017» халықаралық көрмесіне қатысу үшін «Арлан» қазақ халқының ұлттық киімдері театрының мүшелері Алматыдан Астанаға жол жүріп кетті. Сапар алдында біз ұжымның жетекшісі Мүсілім Жұмағалиевпен кездесіп, әңгімелескен едік. Мүсілім Садықұлы, әңгімені зіңізді таныстырудан бастасаңыз... Ежелден ұлттық бұйымдар, оның ішінде күнделікті тұрмыста қолдануға қажетті ыдысаяқтардың алуан түрлерін, сандық, ер-тоқым, ат әбзелдерін және қару-жарақ, сондай-ақ ұза тылатын қыздарға арналған жасау дайындау мен айналысатын шеберлердің отбасында мірге келдім. Менің арғы ата-бабаларым ХҮІІІ ғасырда қол нермен айналысқан екен. Кішкентай күнімнен атам жасаған ою- рнектері бар ұлттық бұйымдардың арасында ой нап стім. Атамның тапсырыс беруге келген ауылдастарына «жасауды алты жастан жи насаң асады, жеті жастан жинасаң жетеді» деп үнемі айтатыны құлағымда қалған. Бала кезім нен атамның даналыққа толы әңгіме лерін тыңдай жүріп, әлгі заттар ұлтымыздың баға жетпес құндылығы екенін аңғардым. С й тіп, әрбір бұйымның мәні мен маңызын, ерекшеліктерін, қандай мақсатта қолданылаты нына қанықтым. Есімде қалған тағы бір нәрсе, атам марқұм мірден озғаннан кейін Ленинградтағы этнографиялық музей қызмет керлері біздің үйде сақтаулы тұрған тамаша туындыларды алып кетті. Содан бастап атам ның қолынан шыққан әрбір этно графия лық туындының ұлттық байлық екенін терең түсініп, үйде қалған азын-аулақ заттарға айрықша құрметпен қарайтын болдым. зім де қолымнан келгенше ағаш ойып, түйін түйе бас т адым. С йтіп, 18 жасымда армияға шақырылып, Германияда азаматтық борышымды тедім. скерде жүрген жылдары әйгілі Дрез ден галереясында болып, к не тарихи жә дігерлерді қайта ңдеуге к мектестім. Менің бойымдағы нерге деген құлшынысты таныған неміс қол нер шеберлері әлемдегі ең мықты шеберханалардағы шеберлерден дәріс алуға арнайы ұсыныс хат дайындады. Бірақ ауылға аңсарым ауып, елге оралдым. Қайтып келген соң, Мәскеу к ркем нер институтына оқуға қабылдандым. кініштісі, 1986 жылғы желтоқсан оқиғасынан соң, себепсіз оқудан қуыл дым. Десе де, ұлттық нерге деген құштар лық мені алға жетелеп, Алматы к р кем сурет училищесінің «графикалық дизайн» б лімін үздік бітірдім. Одан соң Темірбек Жүр генов атындағы театр және нер институты ның (қазіргі академия) «Киім дизайны» б лімін аяқтадым. Үшінші курста зім әзір леген ұлттық киім үлгілерімен алғаш рет Париж КЕРЕМЕТ ТЕРІ қыштары (двигательдері) үшін, генера торлар дың роторларын қозғалтатын қуат к зі ор та сында орналасқан пеш кез келген жы лыту жүйесі де те тиімді. Яғни, үйдің ретінде пайдалануға болады. Құрамы жағынан биогаздың табиғи газдан айыр ма - кел кі тарайды. Аталған киіз үйді далалық отын ның күшімен тез жылиды және бір- шылығы аз. Биогаз айналымының қалдығы жағ дай да бір-екі адам тез құрастырып ала жанғыш нім ретінде пайдаланылады. алады. ДЕРБЕС ЭЛЕКТР СТАНСАСЫ Үшбу стансы электр қуатын балама к з дерден, яғни, күн сәулесі мен желдің ек пінінен алады. Электр қуатын ндіруге ар налған құрал-жабдықтар мен қондыр ғылар белгілі бір себептердің әсерінен істен шы ғып қалған жағдайда нысандарды электр тогымен қамту үшін пайдаланылады. Сонымен қатар электр энергиясымен қамтыл маған аймақты ток к зімен қам тамасыз етуге есептелген стансы күндіз күн к зі мен жел ден бойына қуат жинақтайды. Түнгі мез гілде бірнеше нүктеге үзіліссіз қуат бере алады. Дербес (автономдық) электр стансы құ рылыс, ауыл шаруашылығы және коммунал дық шаруашылықта, неркәсіпте пайдаланылады. ЭКОСФЕРАЛЫҚ КИІЗ ҮЙ Қазақтың киіз үйі пішінінде жасалған жо баның құрылысы қарапайым. Инно вациялық бағытпен жасалған киіз үй құрылы сы к п материалды да қажет етпейді. Кә дімгі ағаш немесе темір қаңқадан тұр ғызыл ған киіз үй сыртына күн сәулесінен қуат алатын қондырғы орнатылған. Сонымен қатар табиғи конвекцияға есептелген АРЛАНДЫҚТАР АСТАНАҒА АТ ТАНДЫ қа уы на қатысып, туындыларымды халық наза рына ұсындым. Сонда байқағаным, менің нер дегі стилімді біраз шеберлер з туын дыла рына к шіре бастапты. Содан «қой, бұл бол мас» деп 1995 жылы алғаш рет ұлттық киім дер мен құндылықтарды насихаттайтын «Ар лан» к ркем нер театрын құрдым. Маман дығым киім дизайнері болғандықтан, тари хи тақырыптардағы кітаптарға сүйене оты рып, қажетті ұлттық киімдердің барлығын зім әзірлеймін. Алғаш рет Астана қаласының тұ саукесеріне қатысып, ұлттық киімдер бойын ша үлкен шоу ұйымдастырғанбыз. Қолым нан шыққан ұлттық киімдерді қазіргі қала сында ұйымдастырылған халықаралық к р меге қатыстым. Сонда менің туынды ларым ның әлемге есімдері танымал Пьер Карден, Тед Лапидус, Вячеслав Зайцев секілді әлем дік сән үлгісі мықтыларының туынды ла ры мен қатар қойылғанына қатты қуандым. Қа зіргі күні Қазақстанның еңбек сіңірген нер қай раткері, Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық нер академиясының доцентімін. «Арлан» театрын қашан құрдыңыз және қандай мақсатпен қолға алдыңыз? Бастапқыда Алматыда ткен «Шығыс мау сымы» деп аталатын нер фестивалі байкүні алуан түрлі шарада арландықтар халыққа к р сетіп жүр. Басты мақсатым халқымыздың ұлттық құндылықтарын қайта жаңғыртып, оны міршең ету. Ұжымыңыз ңкей ұзын бойлы қыз-жігіттерден құралған екен. Театрдың қазіргі құрамы туралы айтсаңыз... Бастапқыда театрдың құрамында небәрі үш-ақ жігіт болса, қазір ұлғайды. Қыз-жі гіттер дің арасында спортшылар, актерлер, мұ ғалім дер, суретшілер, бір с збен айтқанда әр сала ның мамандары бар. зге театрдан біздің «Арланның» ерекшелігі, мұнда бойшаң, қызжігіттер жұмыс істейді. Себе бі, асау сәйгүліктің құлағында ойнап қана қой май, сол кезеңде ел қорғаған батырлардың са уытсайманын қысқа бойлы адамға ки гіз се ңіз, әсте к рінбей қалуы мүмкін. Бойы ұзын, жауырыны қақпақтай алып адамға кигізсеңіз, оған кез келген кісі ерекше назар аударып, ба рынша қызығушылық білдіретіні анық. Теа тр қызметкерлеріне қойылатын басты талап олардың бойы 1 метр 80 сантиметрден кем болмауы тиіс. Театрда менен басқа бойы ор таша адам жоқ. Астанадағы «ЭКСПО 2017» халықаралық к рмесіне арнайы шақыр ту алып, салтанатты шараға қатысу үшін сай дың тасындай 56 қыз бен жігітті ұлттық киім дермен, батырлардың сауыт-саймандары мен алып барамын. Нақты тоқталсам, олар дың 28-і ұзын бойлы қыздар болса, қал ған 28-і тепсе темір үзетін батыр тұлғалы азаматтар. Олар «ЭКСПО 2017» к рмесінің сал танатты ашылуына қатысып қана қоймай, осында ткізілетін алдын ала белгіленген шаралар кезінде к рме меймандары мен қала Айтжан МҰРЗАНОВ тұрғындарына қазақ халқының баға жетпес құндылықтарын жан-жақты таныстырады. Реті келгенде айтайын, «Арлан» театры бұған де йін дүниежүзінің бірқатар елдерінде ұйымдастырылған к птеген халықаралық іс-шараға қатысып, тәуелсіз Қазақ елінің мәр тебесін асқақтатуға үлес қосқан болатын. Бұл жолы да қала халқы мен алыстан ат арылтып келген жоғары мәртебелі шетелдік мейман дар ға қазақ халқының ұлттық ерекшеліктерін барынша к рсетпекпіз. ңгімеңізге рақмет! Сұхбаттасқан Жомарт МОЛДАХМЕТҰЛЫ Экосмартферма тын үздіксіз беруге есептелген. Сонымен қа тар беріліп тұрған токтың қуатын анықтап беріп тұрады. БИОМОДУЛЬДЫ ДЕРБЕС ТҮЗЕТУ МЕКЕМЕСІ Аталмыш түзету мекемесінің жобасы ешқандай электр жүйесі және к гілдір отын желісіне қосылмайды. Жобадағы ғимараттар күннен және желден қуат алу арқылы зін- зі толық қамтиды. Еліміз бойынша мұндай түзету мекемелері әзірге жоқ. Қазақстанда түзету мекемелерінің шығындары үшін жылына 60 миллиард теңге, ал әр сотталушыға күніне 2000 теңгеден астам шығын жұмсалады екен. Бұл Биомодульды тәуелсіз түзету мекемесі ТРАНСФОРМАТОРСЫЗ ҚОРЕКТЕНУ БЛОГЫ Қазіргі кезде барлық қоректену блок тары 220 вольттан 12 вольтқа т мендейтін түр лендіру кезінде ішкі трансформаторлар қол данылады. Бұл қоректену блогы трансформаторсыз жұмыс істейді. Бұл құрылғының құрамына рези сторлар, кондинсаторлар, диодтар мен светодиодтар енгізілген. Кондинсатор мен резис тор 110 вольт электр қуатын беріп, диод ты к пірге келіп зін тұрақты токқа ай налдырып, 12 вольт арқылы электр қуамек теп оқушыларына жұмсалатын шығыннан т рт есе, балабақша бүлдіршін де рінің шығынынан 3,5 есе к п. Бұл жоба түрмелердің электр жарығы мен к гілдір отынына, жылу қуаттарына жұмсалатын қаражатты үнемдеуге таптырмас мүмкіндік береді. Жобада сонымен қа тар сотталушыларды жұмыспен қамту мақ сатында арнайы жұмыс цехтары мен жылыжай қарастырылған. Дайындағандар: Нұрбек ОРАЗАЕВ, Бауыржан ҒҰБАЙДУЛЛИН, Орал қаласы ШАРА ҚазИИТУ-дың ҚазҰУ-да ШАҒЫН «ЭКСПО» ОРТАЛЫҒЫ БАР Әлемдік деңгейдегі «ЭКСПО 2017» шарасы қарсаңында әл-фараби атындағы ҚазҰУ-да Алматы қаласы әкімдігі өкілдерінің қатысуымен «Жасыл» технологиялар орталығы ашылды. Суретті түсірген автор Досжан БАЛАБЕКҰЛЫ Шара аясында «жасыл техно логиялар» аймағы мен «Аквапоника» кешенінің тұсаукесері тіп, ҚазҰУ технопаркінде университет студенттері мен ғалымдарының ғылыми жобалары және зерттемелері таныстырылды. «Жасыл» технологиялар орта лығы қуат алудың түрлі технологиялары: жел, күн, гидро мен геотермалдық, биогаз және сутектік энергетиканы қолдану арқылы «жасыл» энергетика бойынша инновациялық жобаларды жүзеге асыру үшін «Шағын ЭКСПО» р лін атқарады. Осы мақсатта орталық аумағында жылу сорғысы, биогаз алу құрылғысы, сутектік және жел дік генератор сынды барлық қажет ті баламалы қуат к здерінің қызметі біріктірілген. лемдік «ЭКСПО 2017» к рмесі Елбасының ірі жобасы. Бұл ша раның мақсаты жаңа әрі «жасыл» технологияларды енгізу арқылы Қа зақстанның дамуына ерекше серпін беру. Сондықтан біз алдыңғы қа - тарлы университет ретінде «жа сыл» технологиялар аймағын құр дық, дейді әл-фараби атындағы Қаз ҰУ ректоры Ғалым қайыр Мұтанов. Университет басшысының айтуын ша, мұнда студенттер жаңа технологиялардың әдіс-тәсілдерін игеріп, зерттеу жұмыстарымен айналысатын болады. Орталықта заманауи технологиялар мен ғылымды қажетсінетін инжиниринг не гізін де жаңа формация маман дарының тәжірибелік дайындығы КӨКЖИЕГІ КЕҢ ӘДЕБИ БИЕННАЛЕ «ЭКСПО 2017» көрмесіне арналған мәдени іс-шаралар аясында Ұлттық кітапханада маусымның аралығында «Қоғамның рухани көкжиегіне жазушылардың ықпалы. Әлемнің тұрақты дамуы» атты халықаралық әдеби биеннале өтеді. Бұл мәдени шараны Президент кімші лігі, Премьер-министрдің кеңсесі, Мәдениет және спорт министрлігі, Сыртқы істер министрлігі, Ақпарат және комму никациялар министрлігі, ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері ж ніндегі Ұлттық ко мис сиясы, Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) аймақтық кілдігі, «Ақ Орда» Респуб ликалық қозғалысының Құрметті т раға сы Қайрат Сатыбалдыұлының қолда уымен Ұлттық кітапханасы және Қазақстан Жа зушылар одағы ұйымдастырып отыр. Биен налеге әдебиет бойынша Нобель және басқа да мәртебелі сыйлықтардың лау реаттары, белгілі ақын-жазушылар, әлем дік ғылым және мәдениет қайраткерлері қатысады. Биеннале әлемдік мәдениеттердің к птүрлілігіне құрметтілік және әлем ел дері авторларының тең құқықты тілдесуі, сұх баттасуы. Басты мақсат бүгінгі таңда әдебиетшілердің шығармашылық әлеуетін пайдалана отырып, ұлттық құндылықтарымыз ды насихаттау және әлемге таныстыру. Сондай-ақ еліміздің әдеби, мәдени кеңісті гін әрі қарай кеңейтуге үлес қосу. Биенналеге әлемнің 20-дан астам елінен барлығы 100 қатысушы, оның ішінде 40-тан астам шетел қонақтары қатысады. Биеннале бірнеше маңызды бағдарламаны қамтиды, оның ішінде: «Орталық Азия- Араб әлемі: тарих пен мәдениеттің зара ықпалдастығы» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция, Биб лиотүн, «Қоғамның рухани жаңғыруын да ғ ы кі тап ханалардың р лі» атты д ңгелек үстел, «Ұлттық авторларды ағылшын тіліне ау дару» атты пікір алмасу. «Маған кітап оқып берші» атты халықаралық акциясын бас тауы, кітап экспозициялық және фоток р мелер, арнайы экскурсиялық бағдар лама лар, әлемге танымал жазушы лар мен кездесулер. Халықаралық әдеби биен нале қорытындысы бойынша, әлем мәдениеті қайраткерлеріне үндеу қабыл дан бақшы. Ұлттық кітапхана «лем әдебиеті қызме тінің» оқу залында осы әлемдік мәдени шара аясында «Шекарасыз кітап» атты кеңейтілген кітап к рмесін ұйымдастырды. Кі тап к рмесі бірнеше б лімдерді қам тиды: «БҰҰ-ның тұрақты дамуының мақсаты және Қазақстан» б лімінде БҰҰ-ның Қазақ стандағы қызметіне 25 жыл толуына орай және мемлекеттер мен халықтардың білім, ғылым және мәдениет салаларын дағы ынтымақтастығын дамыту арқылы әлем де гі бейбітшілік пен қауіпсіздікті жүргізілуде. Сондай-ақ университетте қазіргі таңда жаңғыртылатын энер гетика бойынша бірнеше жаңа технологиялар енгізілген. Plant Factory ( сімдіктер фабрикасы) инновациялық техно логиялары пайдаланылатын орталықта қазірдің зінде сәндік гүлді және жеміс ті-к к ністі дақылдарды сіру үшін энерго үнемді жылыжай сәтті жұ мыс істеуде. Мұнда сімдік нім дерін гидропоникада сірудің түрлі технологиялық тәсілдері қолда ны лады. ҚазҰУ кампусы аумағында эколо гиялық тұрақты әрі қолайлы «жасыл» орта қалыптасуда. Суы таза лана тын арнайы құрылғылармен жаб дықталған «Кереңқұлақ» зе нінің сағасын ретке келтіру жұмыстары аяқталуға жақын. зен суы қолдан жасалған «Аквапоника» эко жүйесінде қолданылатын болады. Бұл студенттер, университет қала шығының қонақтары мен Алматы қаласы тұрғындары демалатын бірегей орын ғана емес, білімгерлерге бағалы әрі әдемі балықтар мен сімдіктерді сіріп, оларға күтім жасауды үйрететін тәжірибелік база болмақ. ҚазҰУ ғалымдары «ЭКСПО 2017» к рмесіне қатысады. Олардың к мірсутекті газ қоспасын компонент терге б лу; жылу электр стан сыла рының тиімділігін арттыруға арнал ған плазмалы-отындық жүйелер; жы лу және электр энергиясын алуға ар налған автономды күн қондырғысы; планерлы концентрат қосылған кремнийлік күн батареясы сынды инновациялық жобалары мен технологиялары «Қазақстан» ұлттық пави ль онында ұсынылатын болады. нығайтуға байланысты әртүрлі басылымдар бар. «ЮНЕСКО және Қазақстан» б лімінің мақ саты мәдени және рухани игілікте тә жіри бе алмасуға мүмкіндік жасау. Онда Еуропа, Азия және Қазақстан халықтары арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға байланысты басылымдар қойылған. Оқырмандар түркітілдес елдердің мә дение ті мен әдебиетінің зара әрекеттестігі туралы к рменің тағы бір айшықты б лімі арқылы кеңінен танысады. ТҮРКСОЙ халық аралық ұйымына мүше елдер ақын-жазушы ларының кітаптары мәдени және әдеби қа рым-қатынасты нығайта түсетін игі ша ралар дың бірі. Түркі халықтарының тарихын, тілі мен әдебиетін, мәдениеті мен нерін дам ы тып, ортақ мәдени мұраларды әлемдік дең гейде к теру мақсатында және болашақ ұрпақтарға мәңгілік мақсат тұтатын халықара лық ТҮРКСОЙ ұйымының атқарып жатқан маңызы зор қызметтерін ерекше айтуға болады. ТҮРКСОЙ-дың қажырлы жұмыс тары ның бір айғағы және оның дәлелі ретінде Қа зақстанның белгілі ақын-жазушыларының кі таптары түрік тіліне аударылып, түркі әлемі нің рухани мұрасына қосылды. Оның ішінде Р.Отарбаев, Б.Шаханов, С.Елубай, Н.Оразалин, Б.Нұржекеұлы, Т. бдік, М.Байғұт, Н.Қапалбекұлы, О.Сүлейменов, Ұ.Ес дәуле тов, т.б. шығармаларын атауға болады. Сонымен қатар к рмеге кітапхана қорына бай шығыс әдебиеттерінің коллекциясынан араб, парсы, үнді тілдеріндегі құнды кітаптар қо йылса, француз, фин, ағылшын, поляк, қы тай, корей, орыс тілдеріндегі сирек кітаптар мен қазіргі заманғы белгілі ақын-жазушылардың таңдаулы шығармалары қойылған. Қазіргі кезде кітап барлық әлемде қол жетімді, яғни, кітапта шекара болмайды. К рмеге биеннале қонағы дәрігер және қоғам қайрат кері, Фин парламентінің эксдепутаты Илк ка Тайпаленің еңбектері қойылған. Оның ішінде автордың «Финляндияның 100 әлеумет тік инновациясы» атты кітабы қазақ тілінде к рмеге қойылды және бүгінгі таңда қалың оқырман қауымның жоғары сұранысына ие. «лем әдебиеті» қызметінің кітап қорындағы ағыл шын тіліндегі білім салалары бойынша және к ркем әдебиетке деген тұрақты оқырман дардың қызығушылығы мен сұраны сы күннен күнге артуда. «лем әдебиеті» қызметінің кітап қорында орыс әдебиетінің бай мұрасы жинақталған. Оқырмандарға қажетті кітаптарын табуға ыңғай лы ашық қорлар ұйымдастырылған. К рмеде биеннале қонақтарына тәуел сіздік жылдарында «Мәдени мұра» бағдарламасы бойын ша Қазақстанның тарих және мәдениет сала ларына байланысты қытай, орыс, батыс, араб, түрік, армян, парсы елдерінен әкелінген дерек к здерден жинақталған кітаптары ұсыны лады. Кітап к рмесіндегі әлем елдерінің кі тап тары бүгінгі мәдениет пен әдебиетке бай ланысты қазақ оқырманының рухани қаже тін тейтін к ркемс з бен к ркем нер иеле рінің тың тынысын байытар асыл қазына. Жал пы кітап к рмесіне 250 аталым мәдениет, білім, ғылым және к ркем әдебиет туралы қазақ, ағылшын, араб, парсы, түрік, фин, фран цуз, поляк, қытай, корей және ТМД елде рінің тілдеріндегі кітаптар қойылды. Елбасы Н.Назарбаевтың «зінің биік, таза рухани қасиетімен кітап-мәдениет пен руханиятты қорғауда теңдесі жоқ қару болып табылады. Кітап адамзат баласына шексіз бі лім сыйлайды» деп атап айтқанындай, бүгін гі таңда кітаптарды жан-жақты насихат тау арқылы білімді ұрпақ тәрбиелеу кітапха нашы лардың басты мақсаты. Осындай халықаралық әдеби биенналидің ая сында әлемнің түкпір-түкпірінен еркін интеграциялық байланысқа шығып, ел мен ел дің арасын жақындастырып, жаңа бағытта мә дени ынтымақтастық орнатудың Қазақстан елі үшін маңызы те зор. Қаншайым ИЗАМБЕКОВА, ҚР Ұлттық кітапханасы лем әдебиеті қызметінің топ жетекшісі

8 (3157) 10 МАУСЫМ, 2017 СЕНБІ ЕЛАЙНА skyscrapercity.com ҚАЗАҚ ЕЛІ ОСЫНДАЙ! skyscrapercity.com Советбек Мағзұмов Директор Бас редактор Нұртөре ЖҮСIП Меншiк иесi «Айқын газеті» ЖШС Газет Қазақстан Республикасының Ақпарат және коммуникация министрлiгi, байланыс, ақпараттандыру және ақпарат комитетiнде тiркеуге алынып, есепке қою туралы Г куәлiгi жылы берiлген Серiкбол ХАСАН Бас редактордың бiрiншi орынбасары Ермахан ШАЙХЫҰЛЫ шығарушы редактор Асқар БЕКОВ жауапты хатшы Жексен АЛПАРТЕГI жауапты хатшының орынбасары Берiк БЕЙСЕНҰЛЫ веб-сайт редакторы РЕДАКЦИЯНЫҢ МЕКЕНЖАЙЫ: Алматы қаласы, Абылай хан даңғылы, 79, 2 қабат Байланыс телефоны: Алматы (727) Астана (7172) [email protected], [email protected] Советбек Мағзұмов БӨЛIМ РЕДАКТОРЛАРЫ: Гүлнар ЖҰМАБАЙҚЫЗЫ саясат, экономика Қаншайым БАЙДӘУЛЕТ ақпарат, спорт Гүлзина БЕКТАС руханият, әлеумет Жолдасбек ДУАНАБАЙ меншiктi тiлшiлер бөлiмi, тел.: 8 (727) Мәдiлхан ДҮЙСЕБЕКОВ техникалық редактор АСТАНА БЮРОСЫ: Амангелді ҚҰРМЕТҰЛЫ (Астанадағы тілшілер қосынының меңгерушісі) Айхан ШӘРIП 8 (7172) Қымбат ТОҚТАМҰРАТ Таңшолпан БЕГАЛЫҚЫЗЫ ШЕТЕЛДЕГI ТIЛШIЛЕР: Раушангүл ЗАҚАНҚЫЗЫ , (Мажарстан) Жүсiп ХИСЫМОВ , (Түрiкменстан) Дәурен ОМАРОВ , (Қытай) ЖАРНАМА БӨЛIМI: Е-mail: [email protected] Газет аптасына 4 рет шығады Редакция авторлар мақаласы мен жарнама мазмұнына жауап бермейдi. Авторлар қолжазбасы өңделмейдi және керi қайтарылмайды. Көлемi үш компьютерлiк беттен асатын материалдар қабылданбайды. «Айқында» жарияланған материалдарды көшiрiп немесе өңдеп басу үшiн редакцияның жазбаша рұқсаты алынып, газетке сiлтеме жасалуы мiндеттi. Газет «Айқынның» компьютер орталығында беттелдi ТАРАЛЫМЫ: АПТАЛЫҚ ТАРАЛЫМЫ: Тапсырыс 2485 Алматы қ. «Дәуiр», Ш.Қалдаяқов көшесi, 17-үй Астана қ. «Медиа-холдинг «ERNUR» ЖШС Сілеті көшесi 30, тел.: 8(7172) Шымкент қ. «ERNUR-print» ЖШС, Әлімқұлов көшесі 22, тел.: 8(7252) , iшкi 114 «АЙҚЫН» ГАЗЕТIНIҢ ЖАЗЫЛУ ИНДЕКСІ: Кәсіпорындар, мекемелер үшін Зейнеткерлер, соғыс ардагерлері үшін Жеке жазылушылар үшін Кезекшi редактор Нұрсұлу МЫРЗАХМЕТОВА