Динара БІТІКОВА, «Егемен Қазақстан»

Transkript

1 11 жылғы 17 желтоқсаннан шыға бастады 215 (2843) қараша, сəрсенбі Бірлескен бастамалар тиімді байланыстар тетігі Кеше Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жапонияға ресми сапары одан əрі жалғасты. Бұл күні Елбасы бірнеше маңызды келіссөздер мен іс-шараларға қатысты. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, Токиодан СЕНІМДІ СЕРІКТЕСТІККЕ СОНЫ СЕРПІН Қазақстан Президенті, ең алдымен, Жапонияның Сыртқы істер министрі Фумио Кисидамен кездесті. Кездесу барысында тараптар екі елдің өзара іс-қимылының түрлі аспектілерін тал қылап, халықаралық өзекті мəсе лелер туралы пікір алмасты. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан- Жапо ния серіктестігінің жоғары деңгей ге жеткенін жəне сапар аясында өтіп жатқан келіссөздер алдағы уақытта оның аясын кеңейтуге бағыт талатынын атап өтті. «Біздің елдеріміз ядролық қарудың зардабын тікелей өз басынан өткерді. Жапония мен Қазақстан антиядролық қозғалыстың көшбасшылары болып саналады. Бұл жұмысты біз бір лесіп жалғастырамыз деп сенемін. Менің Хиросимаға алдағы сапарымның мақсаты жапон хал қы мен ниеттесті гімізді білдіру, біз ХХІ ғасыр да яд ролық қарусыз əлем қа лып - тас ты ру жо лында бірлесе жұмыс жүргі зу де міз», деді Қазақстан басшысы. Сондай-ақ, Қазақстан Президенті екі елдің халықаралық аренадағы өзара іс-қимылының белсенді түрде жүргізіліп отырғанына назар аударды. «Жапония дипломатиясының барлық бағытта, соның ішінде Орталық Азиядағы белсенділігін атап өткім келеді. Жапония мен Қазақстанның бүкіл халықаралық істерге қатысты ұстанымдары ұқсас», деді Елбасы. Фумио Кисида Нұрсұлтан Назарбаев тың Жапония Премьерминистрі мен өткізген келіссөзінің жемісті болғанын айтты. «Қазақстан тəуел сіздік алғаннан бергі Сіздің көшбас шылығыңызға шынайы құрметпен қараймыз. Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайлануы Сіз дің табысты жетекшілік етуіңіздің көрсеткіші», деді Жапония Сыртқы істер министрі. УНИВЕРСИТЕТТЕР ӘРІПТЕСТІГІ Бұдан кейінгі кезекте Қазақстан басшысы Жапониядағы ең жетекші жоғары оқу орны «Токай» университетінде болды. Қазақстан Президенті университетті аралау барысында күннен қуат алатын «Tokai Challenger» электромобильді автокөлігін көріп, «Болашақ» бағдарламасы бойынша осында оқып жатқан қазақстандық студенттермен əңгімелесті. Елбасы оқу орнының ұжымы алдында сөйлеген сөзінде «Токай» универ ситеті мен «Назарбаев Университет» арасында қалыптасқан ынтымақ тастыққа айрықша назар аударды. «Бүгінде Астана Еуразияның ірі ғылыми жəне білім беру орталығы ның біріне айналды. Біз қазір жас тарды білім алу үшін өзіміздің универ ситетімізге тартудамыз. Онда алдағы уақытта жапон жастары да көптеп оқиды деп үміттенеміз», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан басшысы елімізде ғылымды қамтитын экономика қалыптастыру үшін екі зияткерлік-инновациялық кластер «Назарбаев Университеттің» «Астана бизнес кампусы» хайтек-паркі жəне Алматы қаласында «Алатау» технопаркі ашылғанын айтты. Нұрсұлтан Əбішұлы «Токай» уни вер ситетін осы ғылыми-инновациялық орталықтармен белсенді ынтымақтастық орнатуға шақырды. Сөзінің соңында Елбасы жиналған дарды «Токай» университетінің алдағы 2017 жылы атап өтілетін 75 жылдығымен құттықтап, Қазақстан мен Жапония қарым-қатынасы барлық бағытта одан əрі нығая түсетініне сенім білдірді. Елбасына Жапонияның жетекші білім беретін жəне ғылыми-зерттеу орталығы саналатын «Токай» университетінің Инженерлік ғылымдар құрметті докторы дəрежесі берілді. «Токай» университетінің ректоры Ямада Киеси Нұрсұлтан Назарбаевқа Құрметті доктор дəрежесінің дипломы мен медалі Тəуелсіздік алған жылдардан бері Қазақстанды өркендетуге, оның ішінде ғылым-білім саласын халықаралық стандарттарға сай дамы туға қосқан үлесі үшін берілгенін айт ты. «Сіз білім мен ғылымды, əсіре се, жаратылыстану ғылымдары мен техникалық пəндерді жетілдіру, жаң ғырту жəне жаһандандыру қажет тілігін сезініп, бұл бағытта көпте ген маңызды саяси шешімдер қа былдадыңыз», деді Я.Киеси өзінің сө зінде. Қазіргі таңда Жапонияда «Болашақ» бағдарламасымен оқитын 8 студенттің 5-уі «Токай» университетінде білім алады жылдан бері бұл университетте 16 қазақстандық студент «Болашақ» бағдарламасы бойынша оқыпты. ІСКЕРЛІК БАЙЛАНЫС АРТАДЫ Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев келесі кезекте Жапонияның іскер топтар өкілдерімен кездесті. Елбасы өз сөзінде жетекші жапон компаниялары өкілдерімен кездесу бұл сапардың аса маңызды шараларының бірі екенін жеткізді. «Осы сапардың қорытындылары мемлекеттеріміз арасындағы стратегиялық əріптестікті жаңа сапалық деңгейге көтеруде шешуші рөл атқаратынына сенімдімін», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті сонымен қатар, Қазақстан мен Жапония түрлі бағытта, соның ішінде мұнайгаз, металлургия, қаржы салалары, тау-кен өндірісі бойынша берік ынтымақтастық орнатып отырғанына да тоқталды. Мəселен, Қазақстанда 50-ден астам жапон кəсіпорнының тетігі іске қосылғанын жеткізді. «Алайда, біздің əріптестігіміздің əлеуеті толық пайдаланылып отырған жоқ. Сондықтан, бүгінгі кездесу саудаэкономикалық өзара ынтымақтастықты дамытуға арналмақ», деді Нұрсұлтан Назарбаев. (Соңы 2-бетте) Тәуелсіздік жылдарында салынған 1036 шақырымдық Жезқазған Бейнеу жаңа темір жол желісі Қытай мен Еуропа арасындағы жол қашықтығын бүтіндей 1200 шақырымға жақындата түсті. Бұл жол сонымен қатар, біздің еліміздегі өңіраралық қарым-қатынасты ғана нығайтуға ықпал етуде. КІСІДЕГІНІҢ КІЛТІ... Немесе сыртқы қаржының сыры неде? ӘДЕМІ ҚАРТАЮ ДА БІР БАҚЫТ 5-бет 8-бет ПРЕЗИДЕНТТІҢ БАСПАСӨЗ ҚЫЗМЕТІ МЕН «ЕГЕМЕН ҚАЗАҚСТАННЫҢ» БІРЛЕСКЕН ЖОБАСЫ Нақтылы атқарылған жұмыстың нәтижесі де нақтылы Кеше Премьер-Министр Бақытжан Сағынтаевтың төрағалығымен селекторлық режімде өткен Үкімет отырысында денсаулық сақтау саласын дамыту мəселесі талқыланды. Сонымен қатар, нарықта бəсекелестікті арттыру жайы қаралды. Динара БІТІКОВА, ӨМІР СҮРУ ҰЗАҚТЫҒЫ ҰЛҒАЙДЫ Денсаулық сақтау жүйесі əрбір адамға қатысы бар аса маңызды сала. Осыған басымдық берген Үкімет басшысы медициналық қызметтің қолжетімділігі мен сапасының жоғары болуы əрдайым Елбасының назарында екендігін атап өтті. Б.Сағынтаевтың айтуынша, тəуелсіздік жылдары елімізде мемлекет қаражатына 1300-ден астам денсаулық сақтау нысаны іске қосыл ды. Жылдың соңына дейін тағы 350-ге жуық емxана мен амбулатория салу жоспарланып отыр. «Сонымен қатар, Елбасының тапсырмасы бойынша барлық облыстарда қазір кардиоxирургиялық бөлімдер желісі ашылды. Астанада медициналық кластер іске қосылды. (Соңы 4-бетте) КЛАССИКАЛЫҚ МУЗЫКАНЫ КЕЛЕШЕК ҰРПАҚҚА ҮЙРЕТУІМІЗ КЕРЕК дейді Ғазиза Жұбанова атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартетінің жетекшісі Ернар МЫҢТАЕВ 25 ЖЫЛДЫҢ 25 СӘТІ Тəуелсіздік тарихыннан ойып тұрып орын алатын тағы бір айрықша оқиға халықаралық ЭКСПО-2017 көрмесінің Қазақстанда өтетіндігі жөнінде шешім қабылданған сəт. Бұл 2012 жылдың 22 қарашасы болатын. Шешім ЭКСПО Халықаралық көрмелер бюросы Бас Ассамблеясының Париждегі 152-сессиясында осы ұйымға мүше 161 мемлекеттің жасырын дауыс беруі нəтижесінде қабылданды. Бұл, сөз жоқ, Қазақстанның жаһан жұрты алдындағы беделінің тағы бір биіктегені, мемлекеттің мерейі. (Соңы 3-бетте) Курчатовтың қуатын көрді Қазақстан халқы Ассамблеясына тікелей қатысы бар «Тəуелсіз Қазақстан» пойызы Шығыс өңіріндегі сапарын Курчатов қаласында түйіндеді. Пойызды көптен күткен қала тұрғындары Дегелең стансасына келіп тоқтаған республикалық акцияға қатысушыларды қошеметпен қарсы алды. Думан АНАШ, Қала əкімі Нұрбол Нұрғалиев əлеуметтік пойыз жұмысының нəтижелі бо луына тілектестігін білдірсе, курчатовтық ақсақал Əскербек Молбаев сапар дың сəтті болуына арнап батасын берді. Ал «Світоч» украин этномəде ни бірлестігінің төрайымы Нина Дмит ропавленко қаладағы этномə дени бірлестіктердің атынан дəм-тұз ұсынды. 147 жылы іргетасы қаланған қаланың Кеңес Одағы үшін стратегиялық маңызы зор болды. Өйткені, Курчатов алғашқы атом жəне КСРО термоядролық бомбасы сыналған тəжірибе алаңынан небəрі 45 шақырым қашықтықта орналасқан болатын. Жан-жағы тормен қоршалған, картада «Соңғы аялдама» аталатын темір жол стансасымен тұйықталатын жабық елді мекенде 10 жылдары 20 мыңнан астам халық тұрды. (Соңы 8-бетте) ОҚУЛЫҚ ОЛҚЫЛЫҒЫ опық жегізбесін десек... -бет 10-бет

2 2 Саясат қараша Бірлескен бастамалар тиімді байланыстар тетігі (Соңы. Басы 1-бетте) Бұдан кейін Президент Қазақстанда бизнес кеңістігін жандандыру үшін жүйелі шаралар қабылданып жатқанын, Дүниежүзілік банктің «Бизнес жүргізу жеңілдігі» рейтингінде Қазақстан 35-орынға көтерілгенін айтып өтті. Іскерлік ахуалды одан әрі жетілдіру және ел экономикасының құрылымын өз герту үшін атқарылып жатқан жұмысқа да назар аударды. «Шикізатқа тәуелділіктен арылу үшін мемлекеттік индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы жүзеге асырылуда. Онда экономикалық басымдыққа ие бірнеше бағыт айқындалды. Олар мұнай өңдеу, мұнай-газ химиясы, агрохимия, қара және түсті металлургия, тамақ өнеркәсібі, көлік өндірісі және электротехникалық машина жасау салалары. Басымдығы бар салаларда инвесторлар корпоративті табыс салығы мен жер салығын төлеуден 10 жылға, мүлік салығынан 8 жылға босатылды», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Бұған қоса, Мемлекет басшысы тәуелсіздік жылдарында Жапониядан кел ген инвестицияның жалпы көлемі 10 млрд долларға жеткеніне тоқтал ды. «Бізде либералды салық режімі және салықты әкімшілендіру де оңтайланды рылған, небәрі 13 салық қана бар. Жұ мыспен қамту саласындағы салық мөлшерлемелеріне қатысты заңнаманың тұрақтылығына кепілдік берілген жылы біз әлемдегі 35 елдің азаматы үшін визасыз режім қолданылатын тізім құрамын кеңейттік, келесі жылы ол 56 мемлекетке дейін көбейтіледі. Яғни, бұл жапон инвесторлары Қазақстанға еркін келе алады деген сөз», деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев, сондай-ақ, Қазақстанда жалпы құны 10 млрд доллар мөлшеріндегі 800-ге жуық кәсіпорынды қамтитын жаппай жекешелендіру бағдарламасының жүзеге асырылуына байланысты пайда болған мүмкіндіктерге де назар аударды. Сонымен бірге, жеңілдіктер жиынтығы көзделген және рұқсат беру рәсімдері жеңілдетілген арнайы экономикалық аймақтар, сонымен қатар, қатысушыларға қажетті инфрақұрылым мемлекет тарапынан қамтамасыз етілетін индустриялық аймақтар жұмыс істеп жатқанын хабарлады. «Біз жапон компанияларына өз жобаларын іске асыру үшін арнайы және индустриялық аймақтардан орын бөлуге әзірміз. Тіпті, ондай аймақтарды жапон компанияларының басқаруына да беруге болады», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Іскер топтармен кездесу барысында Елбасы «Астана» халықаралық қаржы орталығын құру жобасын іске асыру үшін Токио тәжірибесінің маңызды екеніне тоқталды. Сондай-ақ, орталық осы саладағы әлемдік үздік тәжірибелерді игеріп, бүгінгі таңда Жапонияның бағалы қағаздар жөніндегі диллерлері қауымдастығымен ынтымақтастық орната бастағанын атап өтті. Бұдан кейін Қазақстан Президенті жапон компанияларын халықаралық «ЭКСПО-2017» мамандандырылған көрмесіне қатысуға шақырып, «Аралас смарт-технологиялар тәжірибе мен сынқатерлер» атты Жапония павильонының ауқымды әрі мазмұнды болады деп болжанып отырғанын жеткізді. Сондай-ақ, Қазақстанның ірі экономикалық бастамалары Жапония бизнесінің қызы ғушылығын тудыратынына сенім білдірді. Тарихи тағдырластық тамыры тереңде Сапар шеңберінде Елбасы Жапония Парламентінде сөз сөйлеп, маңызды мәселелерді кеңінен қозғады. Осы жерде Нұрсұлтан Назарбаевтың ТМД кеңістігі бойынша бүгінге дейін жапон Парламентінде сөз сөйлеген алғашқы Президент болғанын айта кету керек. Ал өзінің сөзінде Қазақстан басшысы Жапония Парламентінде сөз сөйлеуге мүмкіндік алғаны үшін ризашылық білдірді. «Елдеріңіздің заң шығару жиналысы халық билігінің тамыры терең тарихи дәстүріне ие бола отырып, мемлекеттің демократиялық тұрғыдан табысты дамуына зор үлес қосып келеді. Бүгінгі таңда Жапония көп сала бойынша көш бастап тұр, ол экономикасының өсімі жөнінен әлемдегі үшінші ел», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Сонымен қатар, Қазақстан Президенті жапон халқының еңбексүйгіштігі мен өзін өзі жетілдіруге деген құштарлығы елдің өркендеуіне септігін тигізіп отырғанын атап өтті. «Жапонның «кайдзен» философиясы тек басқару мен технологиялық биіктерді бағындыруға ғана мүмкіндік беріп қоймай, сонымен бірге жалпыадамзаттық құндылықтар қазы насына қосылды. Жапон халқының ойлау жүйесі қазақтардың дүниетанымына жақын әрі онымен үндес екенін айта аламын. Біздің халықтарымызды қиын да күрделі, кейде тіпті тақсыретті тағдыры тығыз байланыстырады. Қазақстан мен Жапония жаппай қырып-жоятын қарудың бүкіл қасіретін бастан өткерді», деді Елбасы. Бұдан бөлек, Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық қауіпсіздікті нығайту жолында Қазақстанның атқарып жатқан ісшараларына тоқталып, ядролық қауіптен ада әлем қалыптастыру үшін бірлесе күшжігер жұмсаудың маңыздылығына назар аударды. «Біз Жаһандық антиядролық қозғалыс құруды маңызды міндет деп санаймыз. Біз ұсынған «АТОМ» жобасы да дәл осы мақсатты көздейді. Жапон достарымызды осы бастамаға қолдау көрсетуге шақырамын. БҰҰ Бас Ассамблеясы 2015 жылғы 7 желтоқсанда Қазақстанның ұсынысы бойынша Ядролық қарудан ада әлем құру туралы жалпыға ортақ декларация жөнінде қарар қабылдады. Біз ұсынған БҰҰ қарарына Жапония да тел автор ретінде қосылды. Сол қарарға сәйкес, менің өз Жарлығым арқылы поли гонды жапқан күн 2 тамыз Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халық аралық күні деп жарияланды», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Жапония Парламентінде сөйлеген сөзінде Мемлекет басшысы Қазақстан мен Жапония Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шарттың күшіне енуіне қолдау көрсету жөніндегі -шы конференцияның тең төрағасы міндетін атқаруға кіріскенін және соған орай тараптар аталған құжаттың тезірек күшіне енуіне қатысты маңызды екі саяси мәлімдеме қабылдағанын еске салды. Сонымен қатар, Қазақстан Президенті биылғы наурыз айында Вашингтонда өткен Ядролық қауіпсіздік саммитінде жария еткен өзінің «Әлем. ХХІ ғасыр» манифесіне де тоқталып өтті. «Онда мен соғыстар мен қақтығыстардан ада әлемге қалай қол жеткі зетініміз туралы ой-пікірлерімді ортаға сал дым. Бұған қоса, мен Ядролық қарусыз әлем және жаһандық қауіпсіздік үшін берілетін халықаралық сыйлық тағай ындау туралы шешім қабылдадым. Ол біздің планетамызда халықтардың бейбітқатар өмір сүруін орнықтыруға бағытталған игі қызмет атқарған әлемдік көшбасшылар мен саясаткерлерге құрметі мізді білдіруге арналады», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы қазіргі таңда ядролық қарудың қолданылу қаупін «қырғи-қабақ соғыс» аяқталғаннан бергі қай кезеңге қарағанда да жоғары екенін атап өтті. «Әлем жаңа ядролық дәуірге бет бұрды. Ол әлдеқайда қатерлі және оның барысын алдын ала болжап-білу мүмкін емес. ХХІ ғасырдың ең күрделі проблемаларының бірі ядролық терроризм қаупі, сондай-ақ ядролық және радиоактивті материалдардың заңсыз айналымы. Жаһандық ойыншылар арасындағы сенімнің бұрын-соңды болмаған дағдарысы ядролық қаруды қолданудың алдын алу кепілдіктерінің де тығырыққа тірелуіне әкеліп соқ тырып отыр. Бүгінгі таңда осы ұнамсыз үрдістерді тоқтату үшін барлық жаһандық көшбасшылардың саяси ерік-жігері ауадай қажет», деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы өңірлік қауіпсіздік мәселелеріне назар аударып, Азия елдері арасында өзара сенімді ны ғайтудың маңыздылығын және Азия дағы өзара іс-қимыл және сенім шара лары жөніндегі кеңесті Азиядағы қауіпсіздік пен даму ұйымына айналдыру қажеттігін атап өтті. «Келесі жыл дың 1 қаңтарынан бастап Орталық Азия елдері арасында алғашқы болып Қазақ стан жылдары БҰҰ Қауіп сіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі ре тін дегі міндетін атқаратын болады. Қа зақстан мен Жапонияның 2017 жылы Қа уіпсіздік Кеңесі қызметіне қатысу мерзімінің сәйкес келуі алдағы уақытта өзара іс-қимылды қолға алуға қосымша мүмкіндіктер туғызады», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы, сондай-ақ, көптеген жапондықтың тағдыры Қазақстанмен байланысты екеніне тоқталды. «Кеңестік Қазақстандағы қиын кезеңде тағдыры тәлкекке түскен жапон әскери тұтқындарының асқан ауыр жағдайдағы төзімділігі әлі күнге дейін біздің жадымызда. Біз туысқандарының тағдыры туралы білгісі келетіндердің бәріне қажетті көмек көрсетуге әзірміз», деді Елбасы. Осыған байланысты, Нұрсұлтан Назарбаев Жапония Парламенті мүшелеріне лагерьден босағаннан кейін Қазақстанда қалған әскери тұтқын Ахико Тецуроның оқиғасын әңгімелеп берді. Бүгінде ол өз отанына келгеннен кейін Қазақстанға қайта оралып, отбасымен бірге осында тұрып жатыр», деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы келесі кезекте қазір жетекші державалардың Еуразия кеңістігінде бірқатар интеграциялық жобаларды жүзеге асырып жатқанын айтты. Қазақстанның осы идеяны ілге рі лету жұмысын жүргізіп, соның ішінде бірқатар инфрақұрылымдық жобаны іске асы рып, ЕАЭО-ны және Қытайдың «Бір бел деу бір жол» бастамасын ұш тас ты ру бағытында жұмыс істеп, сондай-ақ «ЕАЭО Еуропалық одақ» үнқатысуына бастамашылық танытып отырғанын атап өтті. Елбасы Тәуелсіздіктің 25 жылы ішінде Қазақстан жоспарлы әкімшілік жүйеден нарық жүйесіне көшіп, ауқымды қайта құрылу кезеңін бастан өткергенін және қазіргі уақытта «100 нақты қадам» Ұлт жоспарын қабылдау арқылы маңызды институттық реформаларға кіріскенін жет кізді. «Жобаны іске асыру аясында азаматтық қоғам институты мен экономи касы дамыған үйлесімді саяси жүйесі бар ХХІ ғасырдағы Қазақстанды қалыптастыру көзделген. Мұның бәрі елімізге жаһандық жағымсыз трендтерге лайықты қарсы тұрып, әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына қосылуға мүм кіндік береді. Осы үлкен мақсатымызға жету жолында Жапониямен арадағы ынтымақтастыққа зор үміт артамыз», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Елбасы Қазақстан Жапонияның Ор талық Азиядағы ірі сауда-экономи калық се ріктесі болып саналатынын да айтты. «Біз ғылымды қамтитын сала лардағы өзара тиімді ынтымақтастықты арттыруға, сіздің елден озық технологиялар мен ноу-хау тартуға мүдделіміз. Жапония компанияларын Қазақстандағы индустриялықинновациялық даму бағ дарламасына және жекешелендіру жөніндегі ауқымды науқанға атсалысуға шақырамыз. Стратегиялық серіктестік пен елдеріміз арасындағы өзара түсіністік рухы қарым-қатынасымызды жаңа деңгейге көтеруге ықпал етеді деп сенемін», деді Қазақстан Президенті. Сөзінің соңында Нұрсұлтан Назарбаев бұл сапар Қазақстан мен Жапония арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастың орнағанына 25 жыл толу қарсаңында өтіп отырғанына назар аударды. «Өзара тиімді іс-қимыл мен жасампаздық сипаттағы сенім Азиядағы жақындасудың кілтіне айналады деп сенемін. Қазақстан мен Жапония халқы бірлесіп, өңірімізді өркендету және халықаралық аренада бейбітшілік пен келісім идеясын ілгерілету ісінде маңызды рөл атқара алады», деді Нұрсұлтан Назарбаев. Елбасы еңбегіне лайықты баға Ресми сапар аясында Қазақстан Президенті Боао Азия форумы басқармасының төрағасы, Жапонияның экс- Премьер-министрі Ясуо Фукудамен кездесті. Кездесу барысында Елбасы Қазақ станның Боао Азия форумының жұмы сына белсене қатысатынын, себебі, ол сая сат керлер, бизнесмендер және ғылым қайрат керлері үшін жоғары деңгейдегі маңызды үнқатысу алаңы саналатынын жеткізді. Нұрсұлтан Назарбаев Боао Азия форумы мен Астана экономикалық форумының ұйымдастыру комитеттері арасындағы ықпалдастықты нығайтудың маңызын атап өтті. Бұған қоса, Мемлекет басшысы Жапонияға ресми сапары аясында өткен келіссөздердің нәтижелі болып жатқанын жеткізді. «Мен Премьерминистр Синдзо Абэмен келіссөз жүргіздім, сіздердің Парламенттеріңізде сөз сөйледім, іскер топ өкілдерімен кездестім, деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев, сондай-ақ, Гои бейбітшілік қорының президенті және төрайымы, ерлі-зайыпты Хироо және Масами Сайонджилермен кездесті. Аталған қор жетекшілерімен кездесу аясында Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік пен бейбітшіліктің түйткілдерін тарқату, қарусыздану және ядролық қаруды таратпау, терроризммен күрес және өңірлік проблемаларды ретке келтіру мәселелері бойынша ауқымды үлес қосып отырғанын жеткізді. Қазақстан Президенті Гои бей бітшілік қоры елімізде білім, ғылым және мәдениет салалары бойынша бір қатар маңызды жобаларды жүзеге асыра алатынына тоқтала келе, Қазақтан алдағы уақытта адамгершілік және әлем мәдениеті құндылықтарын одан әрі ілгерілету бағытында әріптестікті дамытуға дайын екендігін айтты. Гои бейбітшілік қоры 1 жылы құрылған. Ол бейбіт бастамаларды ілгерілету саласы бойынша кең көлемді халықаралық қызметті жүзеге асыратын Жапониядағы ірі үкіметтік емес ұйымдардың бірі. ЮНЕСКО-мен ресми серіктестік байланыс орнатқан. Қазіргі таңда Гои қорының маңында шамамен 7 мыңға тарта адам шоғырланған. Құрамында 100-ге тарта көпбейінді ұйымдар, топтар, қозғалыстар, сондайақ, «Тойота Мотор», «Кёсэра», «Сони», «Хакуходо», «Шисэйдо» секілді жетекші жапон компаниялары бар. Қор президенті Хироо Сайонджи Жапонияның байырғы аристократтық отбасыларының бірі Император отбасымен дәстүрлі әрі тығыз байланыс орнатқан. Ал Гои қорының миссиясы Жер шары тұрғындарының, бүкіл адамзат бала сының жүректері мен ой-санасын бейбітшілік жолында біріктіру. Елбасы аталған қордың ғы «Ядролық қарусыздану және таратпау ісіне қосқан елеулі үлесі үшін» Бей бітшілік мәдениеті арнаулы сыйлығымен марапатталды. Нұрсұлтан Назарбаев салтанатты шарада биылғы Бейбітшілік мәдениеті арнаулы сыйлығының өзіне табыс етілуі Семей полигонындағы ядролық сынақ зұлматын басынан өткерген Қазақстан халқымен ниеттестіктің көрінісі екенін атап көрсетті. Сондайақ, полигонның жабылған күнінің аса маңызды белес екенін, өйткені, дәл сол кезден бастап біздің ел ядролық қарудан ада әлем қалыптастыру жолына бет бұрғанын көлденең тартты. Мемлекет басшысы, бұған қоса, келер жылы Қазақстан өз тарихында тұңғыш рет БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің жылдардағы тұрақты емес мүшесі ретіндегі жауапты миссиясына кірі сетініне тоқтала келе, былай деді: «Бұл халықаралық қоғамдастық тарапынан бізге көрсетілген зор сенім. Таратпау мәсе лелерімен қатар, біз Жапониямен және басқа да әріптестерімізбен бірге азық-түлік, су және энергетика қауіпсіз дігі мә селелерін шешуге де атсалысатын боламыз». Сонымен бірге, Нұрсұлтан Назарбаев XXI ғасырда адамзаттың ядролық қатерден ада әлемге лайықты жол таба ала - ты нына сенетінін жеткізді. «Сын дарлы ұжымдық іс-қимылды қолға алған әлемдік қоғамдастықтың ерік-жігері мен парасаты Жер шарының ядро лық апат құрдымына кетуіне жол бермейді деп сенемін. Біз Хиросима мен Нага са кидегі, сондай-ақ Семейдегі, Маршалл аралдарындағы және басқа жерлер дегі қасіреттер туралы ұмытпауға тиіспіз. Әлемді ядролық апат қатерінен құтқару үшін талмай күрес жүргізуге шақырамын», деді бұл орайда Қазақстан басшысы. Бір айта кетерлігі, Гои қорының Бейбітшілік мәдениеті арнаулы сыйлығы бейбітшілік мәдениетін таратуға және оны ілгерілетуге қосқан мейлінше маңызды үлесі үшін жекелеген тұлғалар мен ұйымдарға беріледі. Суреттер Президенттің баспасөз қызметінен алынды

3 25 ЖЫЛДЫҢ 25 СӘТІ ҚАРАША 2016 ЖЫЛ 3 ЭКСПО ЕЛДІКТІҢ ЕРЕН ЖЕҢІСІ (Соңы. Басы 1-бетте) Динара БІТІКОВА, ҰМЫТЫЛМАС УАҚЫТ Тағдырдың тартуы болар, дəл осы оқиғамен орайлас күндері төрткүл дүние назарын өзіне аударған Франция астанасы Парижде болу маған да бұйырды. Əрине, журналистік сапармен барғанбыз. Осы оқиғаға орай Парижге аттанған «Егеменнің» екі журналисінің бірі Жақсыбай Самрат Халықаралық көрмелер бюросы Бас Ассамблеясының Париждегі 152-сессиясынан мақала жазса, мен шешім шыққанға дейінгі соңғы рет өткізілген қорытынды баспасөз мəслихатына қатыстым. Бұл баспасөз мəслихаты Бас Ассамблея сессиясында дауысқа түсетін қос ел Бельгия мен Қазақстанның өзара пікірсайыс жекпежегімен ерекшеленді. Басты үміткер екі шаһардың бірі Астана, екіншісі Бельгияның Льеж қаласы еді. Осылайша жеңіске дейін атқарылған жұмыстар қорытындыланды. Баспасөз мəслихаты мінберінен орын алған бас спикерлеріміз сол кездегі Үкімет басшысының орынбасары Қайрат Келімбетов пен сол кездегі Астана қаласының əкімі Иманғали Тасмағамбетов əлем журналистерінің алдында сан сауалға жауап бере отырып, Қазақстанның қарышты қадамдары мен жетістіктерін баяндады. Ал қазақстандық журналистер бəсекелес топ бельгиялықтарға қарсыластық танытып, ұтымды əрі салмақты сұрақтарымен елдің беделін одан əрі үстеуге үн қосты. «Əлемнің 2,5 млрд халқы біздің елімізге тікелей жақын өмір сүреді. Астанадан 3 сағатта Үндістан астанасына, 5 сағатта Қытай астанасына жəне 3 сағатта Мəскеуге жетуге болады. Біздің байланыстарымыз бен мүмкіндіктеріміз мол. Біз жаһандық шараларды бірнеше рет өткіздік. Мəселен, Қысқы Азия ойындарын, Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының саммитін қабылдадық. Астананың мұндай шараларды өткізуде тəжірибесі мол, сонымен қатар біздің еліміз 2017 жылы əлемдік Универсиада өткізуді жоспарлауда. Астананың мүмкіндігі көрмені өткізуге жəне «жасыл экономика» идеясын өңірге ғана емес, əлемнің өзге елдеріне таратуға жетеді» деген сыңайлы дəйекті пікірлердің үлесімен баспасөз мəслихатында біздің елдің бəсі биік түсті. Баспасөз мəслихатынан бір күн бұрын ұйымдастыру алқасы арнайы дайындық жұмысын өткізіп, журналистер үшін семинар-тренинг жасауы да біздің алдымызда жауапкершілігі зор сəттің тұрғанын аңғартқандай еді. Шынайы бəсекенің бет-бейнесі осы жарыссөз барысынан-ақ байқалды. Ең қуантарлығы, қай жағынан болсын, сақадайсай келген біздің топ бұл күні жоғары деңгейден көрінді. Əрине, бізді жеңіске жетелеген еліміздің бүгінге дейінгі жетістіктерінің жемісі. Еуропаның қақ төрінде əлемнің алпауыт елдері журналистерінің қатысуымен өткен баспасөз мəслихатында жап-жас тəуелсіз Қазақстан мемлекеті жиын тізгінін қолдан бермеді. Осылайша бір күн қалған дауыс беру сəтіне дейін шетелдіктер алдында Қазақстанның жеңіске деген зор құлшынысы тағы бір дəлелденді. Баспасөз мəслихатынан кейінгі келесі күні Франция астанасы Парижде өткен Халықаралық көрмелер бюросы Бас Ассамблеясының 152-ші сессиясында əлемнің 161 мемлекеті жасырын дауыс беру арқылы ЭКСПО-2017 көрмесін өткізетін мемлекет анықталып, Астанаға үлкен үміт артылды. Ондағы Халықаралық көрмелер бюросының 103 қатысушы-мемлекеті Астананы қолдап, 44-і қарсы дауыс берген. «Бельгияның Льеж қаласын басып озған ару Астананың, əрине, бұл күнде абыройы асқақ, мерейі үстем. Ал бұл жетістік əрбір қазақстан дық тың көңілін шаттыққа бөлеп, бойын мақтаныш кер неді. Олай болса, ЭКСПО-ға қатысты жоспарлы жұ мыстардың бəрі енді елімізде нақты жүзеге асы рылмақ. Ал ол біздің əлем елдері алдындағы абыройбеделіміз ғана емес, Қазақ елі үшін қы руар жұмыс орны, табыстың көзі болып, эконо ми ка мыздың дамуына қосылар үлес, əлеуметтік жағдайы мыздың артуына зор мүмкіндік болары анық. Ен деше, қуан, қазақ жұрты», деп жаздық біз сол күндері. Жеңіс сол сəттің немесе сол күнгі шешімнің ғана қорытындысы емес, əрине. Бұл белесті бағындыруымыздың бедерінде біздің бұған дейінгі жетістіктеріміздің барлығы шоғырланды. Онда еліміздің бұған дейінгі қаншама қажырлы қайраты, зор еңбегі жатыр. Оның алдында, яғни оған дейінгі екі жыл бұрын ЕҚЫҰ-ға төрағалық жасап, саммитін өткізуіміздің өзі осы жолға өзіндік үлес қосты. Ал сол саммитте бірауыздан қорытынды құжат Астана Декларациясының қабылдануы да əлем алдында биіктей түскен абыройды одан сайын асқақтатты. Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съездерін қайтақайта ұйымдастыру да, дүбірлі Азиада жарыстарын ойдағыдай өткізуіміз де əлемге танылуымызды, жəй ғана танылып қоймай, оны нақты істермен дəлелдеп жүргенімізді жеткізді. Ендеше, осындай абыройлы жетістіктер жетегіндегі Қазақстан Республикасы ЭКСПО сияқты ірі шараның да шырайын келтіреріне сенім зор болатын. ТАРИХИ КҮН Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Парижде сөйлеген сөзінде бұл күнді «тарихи күн» деп атаған болатын. Сол уақытқа тағы бір оралсақ, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ол күндері Францияда сапармен болды. ЭКСПО-2017 көрмесінің Қазақстанда өтетіндігі жөнінде шешім қабылданған сəтте Президент ел халқына құттықтауын Парижден жолдады. Елбасы барша қазақстандықтарды зор жеңіспен құттықтап, енді біздің алдымызда ЭКСПО-2017 көрмесін лайықты деңгейде өткізу міндеті тұрғанын жеткізді. «Бұл еліміз үшін сынақ қана емес, көрме біздің жасампаз əлеуетімізді ашуға мүмкіндік береді. Астанада ЭКСПО көрмесін өткізу республикамыздың инновациялық дамуына серпін береді. ЭКСПО көрмелерінде əлемнің барлық мемлекеті өздерінің ең үздік технологиялық, ғылыми, мəдени жетістіктерін көрсетеді. Олар жаһандық дамудың жаңа күн тəртібін қалыптастырады. Мұндай іс-шараға барлық құрлықтың ондаған елінен миллиондаған адам қатысады. Бəсі биік бəсекеде Астананың жеңіп шығуы бекерден-бекер емес. Біріншіден, елордамыздың əлемдік деңгейдегі шараны лайықты өткізе алатын орталық ретінде қалыптасқаны баршаға белгілі болды. Екіншіден, таңдаудың Қазақстан пайдасына шешілуі мемлекетіміздің та быс тары жоғары бағаланғанын білдіреді жəне Еура зия өңірінде де оның даму келешегі кемел екенін айғақтай түседі. Үшіншіден, біздің «Бо лашақтың энергиясы» атты өзекті тақырыпты ұсынуымыз жеңіске жетуімізге көмектесті. Ең басты сы, Астананы таңдауы Қазақстанның барша хал қының күш-жігерінің нақты жемісі», деді Елбасы. КӨРМЕ КЕРЕМЕТТЕРІ Жалпы, ЭКСПО дегеніміз индустрияландырудың символы. Техникалық жетістіктер мен техниканың өзін назарға салатын халықаралық көрме. ЭКСПО көрмелерінде əлемнің барлық мемлекеті өздерінің ең үздік технологиялық, ғылыми, мəдени жетістіктерін көрсетеді. ЭКСПОның бүкіл халықаралық көрмелердің арасында алар орны айрықша. Бүкілəлемдік көрмелерде елдер адамзаттың ең көкейкесті мəселелерін шешуге жол ашатын ғылыми-техникалық, технологиялық, экономикалық шешімдерді көрсетуге, таныстыруға, талқылауға мүмкіндік алады. Ал ол кезде жария болған жетістіктер қазіргі күнгі заманауи технологияларға жол ашты. Əрине, ЭКСПО-лардың арқасында айналымға еніп, əлемді таңғалдырған көрменің кереметтері көп. Алайда, тақырыбымызға тұздықтап, олардың арасындағы негізгі он жетістікке қана тоқталып өтейік. Мысалы, тұңғыш телефон аппараты осындай көрмелердің көмегімен əлемге жол тартқан жылы Филадельфиядағы бүкілəлемдік көрмеде «сөйлейтін телеграф» қалай жұмыс жасайтыны таныстырылып, адамзатты тамсандырған екен. Ал 1878 жылы Париждегі бүкілəлемдік көрме кезінде фонографты (дыбысты жазуға арналған құрылғы) көргендер тіпті «естен танды». Бұл бір сиқырдай таңғажайып дүние болған. 183 жылы Чикагода өткен бүкілəлемдік көрмеде алғашқы ең биік айналаны шолу дөңгелегі көрмеге қойылған. Дөңгелектің биіктігі 80 метрден асатын, ал салмағы 2 мың тоннаға дейін жететін. Бұл құрылғыны америкалықтар осының алдында Парижде өткен көрмедегі Эйфель мұнарасына жауап ретінде ойлап тапқан деседі. Тағы бір керемет, қазіргі қолданыста көп пайданалатын сыдырма ілгек те («молния») 183 жылғы Чикагодағы бүкілəлемдік көрмеде ұсынылыпты. Əрине, ол кездегі нұсқасы қазіргілерден əлдеқайда қарабайырлау болған, бірақ жетілдіріле келе, қазіргі күні тұрмыста өте қажетті дүниеге айналды. Сондай-ақ, 101 жылы Буффалодағы көрмеге қойылған рентген аппараты, 104 жылы Сан-Луистегі көрмеде танылған балмұздаққа арналған вафлидан жасалған стақан, 13 жылы Нью-Йорктегі көрмеде нейлон мата, 170 жылы Осакадағы көрмеде көпшілікті таңғалдырған ұялы телефон, 182 жылы Носквилдегі көрмеде таныстырылған сенсорлық экран сияқты ғажайыптар шынымен адамзат игілігіне енді. Тағы бір айта кететін керемет, 13 жылы Нью-Йорктегі көрме алғаш рет телехабар арқылы тараған. Бұл көрмеде теледидар саласындағы RCAның алғашқы жетістіктері жəне алғашқы су турбиналары көрсетілді. ЭКСПО ЭВОЛЮЦИЯСЫ Əлемнің əйгілі көрмелерінің ең алғашқысы Париж маңында өткен екен. Оның негізін 62 жылы Дагоберт король қалаған деседі. XVIII-XIX ғасырлар аралығында Өнеркəсіптік төңкерістің нəтижесінде өнімдерді сатуға шығаратын жəрмеңкелерден кейін, тауарды шығарудың түрлі жолдарын көрсететін жиындар, орындар пайда бола бастады. Онда сатылатын тауарлар емес, тек үлгілері ғана қойылды. Сол кезеңдерде «əлем көрмелері» деген термин пайда болған. Бірінші дүниежүзілік көрме 1851 жылы Лондондағы Гайд-саябағында мемлекет қайраткері, кəсіпкер жəне дизайнер Генри Коулдің жəне Альберт Девиз ханзаданың бастамасымен өткен. Көрме «Барлық елдер ұлы іс адамзатты жетілдірумен айналыссын» деген ұранда болыпты. Көрменің негізгі көрнекті жері Джозеф Пакстон салған темірден жəне шыныдан тұрғызылған «Хрусталь сарай» болған. Ғимарат жеңіл жиналатын жəне бөлшектенетін жекелеген құрылымнан тұрғызылған. «Алтын ғасырды» бейнелейтін сарайдың үлгісімен келесі жылдарда ірі қалаларда шыны мен темірден осыған ұқсас ғимараттар салына бастаған. Өйткені, ол кездердің өзінде көрмелерде көрсетілген жетістіктер назарға алынып, оны адамзат өркениетіне пайдалануға шешімдер шығарылып отырған. Себебі, ол көрмелердің негізгі мақсаты да сол жаңадан шыққан ғылыми-техникалық жетістіктерді паш етіп, болашақта дамыту болған. Сондай-ақ, қатысушы елдердің тарихын, салтдəстүрлерін жəне мəдениетін көпшілікке көрсетуді мақсат еткен. Көрмелердің табысты болғаны соншалықты, кейбір елдер оны қайталауға шешімдер қабылдады жылы Наполеон III көрмені Парижде өткізуге бұйрық берді жылы форум Лондонда қайтадан өтті жылы Парижде қатысушы елдердің экспозицияларын арнайы салынған ұлттық павильондарға орналастыру дəстүрін бастаған кезекті дүниежүзілік көрме өтті. Францияның астанасы ұзақ уақытқа бас ты көрме орталығы болды. 188 жылғы Эйфель мұнарасы əлі күнге дейін Париж көрмесінің жарқын белгісі болып сақталған. Ал 100 жылы Париждегі дүниежүзілік көрмеге 51 миллион адам келіпті. Бұл XIX ғасырдың бүкіл тарихындағы көрермендердің рекордтық саны болған. 104 жылы Сан-Луисте (АҚШ) келушілер алғаш рет мұзы бар шайдың, ыстық бұршақтың, Астанаға бұйырған ЭКСПО халықаралық көрмесі 2017 жылдың 10 маусымынан 10 қыркүйекке дейін созылады. Қазіргі уақытта, 103 ел мен 17 халықаралық ұйым өздерінің қатысатындықтарын растады. 8 секцияның комиссарлары тағайындалды. Халықаралық ұйымдарды қоса алғанда, елдермен 82 қатысу шарттарына қол қойылды және 61 мемлекет ұлттық күндерін белгілеп қойды. балмұздағы бар түтікшенің дəмін татып көрді жəне жаңадан туған нəрестелерге арналған инкубаторларды алғаш рет тамашалады. 13 жылғы Нью-Йорктегі дүниежүзілік көрмеден бастап, көрмелердің бастапқы сипаты өзгере бастады жəне оларды қоғамға арналған жарқын болашақты болжай отырып, нақты мəдени тақырыптарға арнады. Көрмелер инновацияларды алмастыру мақсатында белсенді мəдениетаралық байланысты қолдады. Екінші дүниежүзілік соғыс біткеннен кейін адамзат қалжырап, рухани жаңартудың қажеттігін сезінді. Бейбітшілік пен ілгерілеуге деген ұмтылыс Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға ұласып, ол дүниежүзілік көрмелердің рухынан көрініс тапты. Ал Брюссельдің Атомиумы, Фуллердің геодезиялық күмбезі жəне 167 жылғы Монреальдағы израильдік сəулетші Моше Сафди жобалаған «Хабитат 67-сі», Сиэтлдегі «Ғарыштық ине» жəне Осакадағы «Күн мұнарасы» адамзаттың барлық жаңа жəне заманауи нəрселерге деген талпынысының көрінісі. Бұдан əрі дүниежүзілік көрмелер ойын-сауық жəне бос уақытты өткізу орындарына айналды. Монреальдағы «Ла Ронд» саябағы, Осакадағы «EXPOland» осының мысалдары. 188 жылдан бастап елдер өздерінің көрмелік павильондарын өздерінің ұлттық бейнесін жақсартудың құралы ретінде пайдалана бастады. ЭКСПО ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН Қазақстан Халықаралық көрмелер бюросының мүшелігіне 17 жылы қабылданған болатын. Ендеше ЭКСПО-ның əлемдік тарихын тізбектеуді қойып, еліміз мүше болған жылдардан бергісіне ойысайық. Біздің ел мүше болғаннан кейінгі көрме 18 жылы Португалияда «Мұхит болашақтың мұрасы» тақырыбында өтті. Тақырып португалдық теңізші Васко да Гаманың Үндістанға дейін ашқан теңіз жолының 500 жылдығына байланысты таңдалыпты. Көрмеге шамамен 11 млн адам барған. ЭКСПО-18 алаңы 5 км-ге созылды. Көрменің басты жаңалығы швейцариялық «Swatch» сағат кəсіпорыны болды, олар магниттеуден кейін өткізіп тұратын турникеттердегі кіру билетінің қызметін атқаратын кіріктірме чипі бар арнайы қол сағаттар шығарды. ЭКСПО-2000 көрмесі «Адам табиғат техника жаңа əлемнің тууы» деген тақырыппен Германияда өтті. Федерациялық республика үшін ЭКСПО өзін 10 жылдан кейін əлемге қонақжай ел екендігін, мəдениеті жоғары дамыған жəне заманауи ғылымы бар ұлт екендігін көрсетуге жақсы мүмкіндік болды. ИСПАНИЯДА ТУҒАН ИДЕЯ Қазақстан көрмеге белсенді экспонент ретінде 2005 жылдан бері қатысты. Бұл жылы көрме Жапонияда өтті. Онда 100-ден астам ел болды. Көрменің негізгі əрекет етуші «тұлғалары» айналаны тазалаумен айналысқан, келушілерге ақпарат берген жəне балалармен ойнаған сансыз роботтар болған. Ал 2008 жылы Испания «Су жəне тұрақты даму» ұранымен болған бүкілəлемдік көрмені қабылдады. Үш ай ішінде бəрінің назары су тақырыбында болды. Көрменің қорытындысы бойынша, қатысушы 104 елдің арасында, «С» санаты бойынша Қазақстанның павильоны сыртқы жəне ішкі безендіру бойынша үшінші орын қола жүлдеге лайық болды. Қазақстан Республикасының Президенті осы Сарагосадағы ЭКСПО-2008 халықаралық көрмесіне жасаған сапары кезінде мұндай шараны Астана қаласында да өткізуге болатынын айтқан болатын. Содан кейінгі көрмелерде Қазақстанның жетістіктері арта берді. Мəселен, 2010 жылы Қытайдың Шанхай қаласында өткен бүкілəлемдік көрмеде де еліміз ерекше белсенділік танытты. Көрменің тақырыбы «Жақсы қала жақсы өмір» деп аталған болатын. Оған 18 ел мен 27 халықаралық ұйым қатысты. Ондағы Қазақстанның павильоны «Азия» аймағында Жапония жəне Оңтүстік Кореямен көршілес орналасты. Шанхай көрмесінде қазақстандық павильонның негізгі мақсаты Астананың халықаралық жайғасымын, оның ең жас жəне серпінді түрде дамып келе жатқан астана екендігін көрсету. Қазақстанның «Астана Еуразия жүрегі» ұлттық павильонына шамамен 1 млн-дай адам келді жылы Оңтүстік Кореяның Ёсу қаласы «Тірі мұхит жəне жағалау» деген ұранмен Халықаралық мамандандырылған көрмені өткізді. Бұл жолы Қазақстан өзінің павильонын Бүкіл дүниежүзілік ЭКСПО əмбебап көрмесінде төртінші рет көрсетті. Қазақстанның павильоны мəдениет пен ғылымдағы, бизнес пен туризмдегі дəстүрлер мен инновацияларды ескере отырып, салынған. Павильон су тақырыбына арналды жəне Қазақстанның тарихы мен салт-дəстүрлері туралы, оның заманауи өмірі мен болашағы туралы баяндады. Қазақстандық павильон 6 аймақтан тұрды. Келушілер бүкіл павильон бойынша таратылған ин терактивтік шоуларды тамашалады. Қазақстанның павильоны Астанаға ерекше назар аударды. Сол кездің өзінде ол «Болашақтың қуаты» ЭКСПО ні өткізуге үміткер қала болған. МҮМКІНДІКТЕР ЕЛІ Еліміз Италияның Милан қаласында өткен 2015 жылғы халықаралық көрмеге де қатысты. Миландағы ЭКСПО-2015 дүниежүзілік көрмесінде Қазақстанның Ұлттық павильоны «Тақырып пен мазмұнның үздік ашылуы» номинациясы бойынша ең үздік павильондардың үштігіне енді. Қазылар алқасының бағалауынша, қазақстандық павильонның мазмұнды бөлігі көрменің тақырыбын аша алды, сондай-ақ, келушілерді егіншілікпен, географиямен, азық-түлікпен қамсыздандырудың дəстүрлері жəне ерекшеліктерімен, сондай-ақ, ұлттық тағамдарымен таныстыра алды. Жалпы ауданы 3000 шаршы метрлік аумақта орналасқан Қазақстан павильонының тақырыбы «Қазақстан мүмкіндіктер елі» деп аталды. Біздің еліміздің павильоны көрменің бүкіл кезеңі бойына көрермендер ең көп келген павильондар қатарына кірді жəне көрмені ұйымдастыру комитеті өткізген дауыс беру нəтижелері бойынша көшбасшы болды. БОЛАШАҚТЫҢ ЭНЕРГИЯСЫ Алдағы жылы Астанада өткізілетін ЭКСПО-2017 көрмесінінің басты тақырыбы «Болашақтың энергиясы» деп аталады. Бұл тақырыпты ұсынудың себебі, ол ең алдымен, баламалы энергия көздерін дамытуды қоса алғанда, энергетикадағы сапалы өзгерістер жолы мен оны тасымалдау тəсілдерін іздестіруге бағытталғандығы болып табылады. Бұл бір. Екіншіден, орнықты энергиямен жабдықтау осы күнде жаһандық көлемдегі негізгі мəселе болып саналады жəне оны шешу экономикалық өсімді қамтамасыз ету жəне қоршаған ортаға келер зиян ды төмендетуге септігін тигізеді. Үшіншіден, Қазақстанның бұл тақырыпты таңдауының басты негізі еліміздің дəстүрлі энергиялық ресурстардың елеулі қорына ие бола отырып, баламалы энергия көздерін пайдалану жөніндегі шараларды дəйекті түрде қабылдауда жəне «жасыл» экономика құру бағытын ұстанғандығы. Халықаралық көрмеге арқау болып отырған «Болашақтың энергиясы» тақырыбы қазіргі таңда өзекті болып отыр. Бүгінде күллі əлемде энергия тапшылығы байқалып отырғаны белгілі. Əлем елдері энергияны үнемдеу, күн, желден баламалы энергия көздерін алуға көше бастады. Қауіпсіздік жағынан талапқа сай келетін əрі арзан энергия көздерін пайдалануға əлемнің көптеген елдері құштар. Осы саладағы тəжірибелер кімкімнің де қызығушылығын тудырары сөзсіз. Қазақ елі «Болашақтың энергиясы» тақырыбын көтеру арқылы күллі адамзатты алаңдатып отырған мəселені дөп басты. Сондықтан жаһандық энергетикалық проблемалардың түйінін шешуге бағытталған халықаралық көрме баламалы энергия көздері саласында адамзаттың үздік жетістіктерін айшықтайтын алаңға айналарына сенім зор. ШАРАҒА ДАЙЫНДЫҚ ОЙДАҒЫДАЙ Уақыт шіркін, жүйрік қой. Сол сəттері осы айтулы шараның өтуіне əлі бірталай уақыт бақандай бес жыл бар дескен едік. Ал енді алдағы жаңа жылдан кейін бұл шараның да шымылдығын түргелі отырмыз. Қазіргі күні еліміз көрмені ойдайғыдай өткізуге барынша дайын. Мұны Халықаралық көрме бюросының Бас хатшысы Висент Лоссерталес те растап отыр. Шараға дайындық барысында еліміз құрылыс жұмыстарын бастамас бұрын оның эскизін сызып, эмблемасын бекітті. Кешеннің үздік эскиз-идеясы Халықаралық архитектуралық конкурстың қорытындысы бойынша жарияланды. Онда америкалық жоба жеңімпаз атанды. Бəйгеде бəсі биік болып, бағы жанған «Adrian Smith+Gordon Gill Architecture» компаниясының архитектуралық эскизі ЭКСПО нысандарының орналасуын белгіледі. ЭКСПО өтетін алаңның жалпы аумағы 173,4 гектарды құрайтыны белгілі. Оның ішінде 25 гектары көрме кешенінің өзіне тиесілі болса, 148 гектар аумақта тұрғын үй құрылысы, əлеуметтік-мəдени, білім жəне денсаулық сақтау нысандары, сауда жəне ойын-сауық орталықтары, саябақтар, гүлзарлар, жолдар орналасты. Ондағы Қазақстан павильоны киіз үйге ұқсайды. ЭКСПО-2017 көрмесінің басты символы болып табылатын іші бірнеше қабаттан тұратын, шар тектес нысанның ауданы шаршы метрді құрайды екен. Павильон дизайны «Заманауи киіз үйге» ұқсас жасалған. Бұл жоба дəстүрлі қазақ архитектурасының жаһандық өркениетке ұласқан заманауи келбетін паш етеді, дейді сарапшылар. Бұл эскиз-жобаның авторы Адриан Смит бастаған АҚШ сəулетшілері тобы. Америкалық авторлар өздерінің негізгі ойын дəстүрлі киіз үйдің отбасы көлеміне ауқымдалған кішірек тұжырымдамасын бүкіл қоғам көлеміне жауап беретін үлкен заманауи киіз үйге ұластыра отырып беруге тырысыпты. Қазақстан Елтаңбасы негізіндегі заманауи киіз үйдің шаңырағы аспан аясындағы күмбез ретінде айналаға сəуле шашады. Аталмыш эскиз-идеяның негізгі тұжырымдамасы бойынша бұл болашақ қалалардың үлгісі болумен қатар, ол жаңғырмалы электр қуатын дамыту жəне тарату орталығы болмақ. Ал бұл заманауи технологияларды ашатын зертханалар болашақта ұрпақ игілігіне айналмақ. Астанаға бұйырған ЭКСПО халықаралық көрмесі 2017 жылдың 10 маусымынан 10 қыркүйекке дейін созылады. Қазіргі уақытта, 103 ел мен 17 халықаралық ұйым өздерінің қатыса тын дықтарын растады. 8 секцияның комиссарлары тағайындалды. Халықаралық ұйымдарды қоса алғанда, елдермен 82 қатысу шарттарына қол қойыл ды жəне 61 мемлекет ұлттық күндерін белгілеп қойды. «Осылайша, шарттарға қол қою үдерісін ағымдағы жылдың соңына дейін аяқтауды жоспарлаудамыз», деді жақында «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Ахметжан Есімов көрмеге дайындық жайын баяндау барысында. Қазақ елі Тəуелсіздігін алғаннан бері қуатты мемлекет ретінде қалыптасып, əлемнің алдыңғы қатарлы еліне айналу жолында талай белестерді бағындырды, тамыры тереңде жатқан төл тарихымыздың жаңа беттері ашылды. Осы қысқа ғана уақыт ішінде экономикалық жəне əлеуметтік маңызы зор жобаларды қолға алып, əлемдік деңгейдегі іс-шаралардың өтуіне ұйытқы бола білді. Ал алдағы жылы өтетін ЭКСПО осы белестердің тағы бір ең биігіне айналарына сеніміміз зор.

4 4 САЯСАТ ҚАРАША 2016 ЖЫЛ Нақтылы атқарылған жұмыстың нәтижесі де нақтылы (Соңы. Басы 1-бетте) Елімізде жүрекке, миға бұрын болмаған операциялар жасау қолға алынып отыр. Осының нəтижесінде елімізге шетелден көптеген науқастар емделуге келіп жатыр. Осы соңғы 8 айдың ішінде 7,5 мыңнан астам шетел азаматы Қазақстанда емделген екен. Іске асырылған шаралардың нақты нəтижесінде xалықтың орташа өмір сүру ұзақтығы ұлғайды. Мəселен, тəуелсіздік алған алғашқы 11 жылды мысалға алатын болсақ, өмір сүру ұзақтығы ол кезде 67 жас болған. 25 жылда аталған көрсеткіш 5 жасқа ұлғайып отыр. Сонымен қатар, ана өлімі бес есе, бала өлімі үш есеге азайды», деді Б.Сағынтаев. Əрине, бұл үлкен жетістік. Осы атқарылып жат қан жұмыстарды əрі қарай дамыту мақсатында елімізде «Денсаулық» мемлекеттік бағдарламасы қабылданған жылдарға арналған аталмыш мемлекеттік бағдарламаның жүзеге асырылу барысын Денсаулық сақ тау жəне əлеуметтік даму министрі Тамара Дүйсенова баяндады. Министрдің мəлімдеуінше, бұл бағдарламаны жүзеге асыру медициналық қызметтердің қолжетімділігі мен сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Бағдарлама Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығы бойынша əлемнің дамыған 30 елінің деңгейіне сəйкес азаматтардың денсаулығының көрсеткіштеріне жоспарлы қол жеткізу мақсатында əзірленді. Бағдарлама негізінде денсаулық сақтау саласының стратегиялық жоспары алдағы 2020 жылға қарай халықтың орташа өмір сүру ұзақтығын күтіліп отырған 73 жасқа дейін ұзарту, медициналық қызметтердің қолжетімділігі мен сапасын арттыру, денсаулық сақтау саласын қаржыландыру жəне басқару жүйесін жақсарту болып отыр. КҮРДЕЛІ ОТАЛАР ЕЛІМІЗДЕ ЖАСАЛУДА Медицина саласында атқарылып жатқан жұмыстар жайын Үкімет отырысында осы саланың білікті мамандары да растады. Мəселен, Нейрохирургия республикалық ғылыми орталығының басқарма төрағасы Серік Ақшолақов елімізде бүгінде ауыр оталарды жасауға мүмкіндік бар екендігін ерекше атады. Оның айтуынша, өзі басқаратын орталық 8 жыл ішінде Орталық Азияда жəне Қазақстанда бұрын қолданылмаған 60-тан астам жаңа технологияларды енгізген. Орталықта 30 мыңға жуық науқас емделіп, 15 мыңға жуық ота жасалған. Соның 70 пайызында жаңа технологиялар қолданылған. Бас-ми тамырларының патологиясы, Паркинсон ауруы, эпилепсия, бас миының жəне жұлын ісіктері бар науқастарға жоғары технологиялық көмек көрсету қолға алынды. «Біздің орталықтың ашылуына дейін науқастардың шетелге барып емделуіне немесе осы кеселдің ауыртпашылығына көнуіне тура келетін еді. Əлемде алғашқылардың бірі болып, 2008 жылы бас-ми ісігін алып тастау, баланы іштен жарып алу ота лары бір уақытта жүргізіле отырып, ана мен баланың өмірін сақтап қалатын си мультандық операцияны жасадық. Мұндай операция өмірде өте сирек кездеседі. Биыл да осындай операцияны жасадық. Қазіргі таңда осы аналар мен балалардың жағдайлары жақсы», деді С.Ақшолақов. Ал «Ұлттық ғылыми медициналық орталық» АҚ басшысы Абай Байгенжин Қазақстанда 2010 мен дар аралығында АҚШ, Қытай, Кувейт, Үндістан, БАƏ, Сауд Арабиясы, Ресей, Сингапур елдерінен келген 200-ден астам шетел азаматы тін жасушаларын қолдану арқылы нəтижелі ем-дом қабылдағанын айтты. 7-8 жыл бұрын Мемлекет басшысының тапсырмасымен Астанада медициналық кластер құрылған болатын. А.Байгенжиннің сөзіне қарағанда, осының арқасында Қазақстанда алғаш рет адам мүшесін ауыстыру жəне тін алмастыру операциялары сəтті қолданылуда. Соңғы үш жылда елімізде бүйрек, бауыр, жүрек, өкпе жəне жұлынды ауыстыру бойынша мыңнан астам ота жасалған. ПЕДИАТРИЯ ФАКУЛЬТЕТТЕРІ ҚАЙТА АШЫЛАДЫ Үкімет отырысында Премьер- Министрдің орынбасары Иманғали Тасмағамбетов педиатрларды даярлау мəселесін көтерді. «Бүгінде бала денсаулығын қорғау сала сында қордаланып қалған мəселелер де бар жылда медициналық жо ға ры оқу орындары маман даярлаудың жаңа жүйесіне көшкен болатын. Осы ның салдарынан педиатрия факуль теті жалпы медициналық бағытқа кіріп кеткен. Енді, педиатр болу үшін резидентураны бітіру керек. Сол себепті түлектер педиатрия сияқ ты мамандыққа көп қызықпайды», деп түсіндірді И.Тасмағамбетов. Ресми мəлі - метке сəйкес, 2012 жылы бес меди цина лық жо ғары оқу орнында 742 педиатр даяр ланса, педиатр, ал 2014 тек 4 адам ғана педиатр болып шыққан. «Соның салдарынан қазірдің өзінде педиа тр лардың тапшылығы сезіліп отыр жылы 10 мың адамға 4 педиатр келсе, өткен жылы аталған көрсеткіш үшке дейін азайды. Ал Атырау, Батыс Қазақстан мен Павлодар облыстарында 10 мың ауыл xалқына бір-ақ педиатр қызмет көрсетеді. Осыған байланысты қоғамда үлкен алаңдаушылық бар. Сондықтан келесі жылдан бастап медициналық жоғары оқу орындарында педиатрия факультеттерін ашуды ұсынамын. Тиісті тапсырма беруіңізді сұраймын», деді И.Тасмағамбетов. И.Тасмағамбетовтің бұл ұсынысына орай Үкімет басшысы Бақытжан Сағынтаев педиатриялық факультеттерді қайта құруды тапсырды. «Балалар дəрігері, педиатрларды даярлау туралы мəселелер өте орынды көтерілуде. Дəрігерлер қателігінің құны өте жоғары. Ол балаларға қатысты болса тіпті ауыр. Сондықтан ұсыныстарды қолдай отырып, барлық медициналық оқу орындарында педиатриялық факультеттерді қайта құруды тапсырамын. Келесі жылдың қыркүйегінен бастап педиатрларды даярлауға кірісуіміз қажет. Бұндай мəселелерде бізге эксперимент жасауға болмайды. Адамдар күтіп отыр. Сондықтан осы бағытта нақты жылжуымыз керек», деді Б.Сағынтаев. ДӘРІ-ДӘРМЕК ЖЕТКІЗУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ КЕРЕК Үкімет басшысы жиын барысында дəрі-дəрмек жеткізу жұмыстарына қатысты да сөз қозғап, бұл жүйені жетілдіру керектігін қатаң ескертті. «Дəрі-дəрмек жеткізу ойыншық емес. Егер тендерлер уақытылы өтпесе, мұндай ұйымдардың басшыларын жұмыстан қуу керек. Оның ойында адамдардың өмірі емес, басқа нəрсе тұр. Ондай басшыларды қуу керек», деді Б.Сағынтаев. Сонымен қатар Үкімет басшысы «СК-Фармация» жұмысына соңғы кездері көп сын айтылып жүргендігін тілге тиек етті. «Барлық жұмысты қайта ұйымдастыру қажет олар үздіксіз, қателіксіз жұмыс жасауы керек, дəрілер əрбір нау қасқа уақытылы жетіп отыруы керек. Мемлекет тарапынан тиісті қаражат бөлініп жатыр. Біз отандық бизнес ке заманауи фармзауыттарды салуға жағдайлар жасадық. Қазір шетел нарық тарына да шығып жатырмыз, дəрі леріміз GMP стандарттарына сəйкес келеді. Бізде барлығы бар деуге болады, дегенмен шетелдік дəрілік заттарға қатысты проблема туындап жатыр», деді Үкімет басшысы. Б.Сағынтаев дəл осындай мəселе медициналық құрал-жабдықтарға қатысты да орын алып жатқандығын ескертті. «Бізде тəуір-тəуір медициналық құрылғылар шығаратын зауыттар бар. Олардан естігенім, сатып алу жүргізілген кезде əкімдер мен біздің өзге де ведомстволар отандық өнімге емес, шетелдік аналогтарды сатып алуға асығады. Сонда өз елімізде зауыттар не үшін салынды? Оларды не үшін қаржыландырдық?», деді Б.Сағынтаев. «ОЙДАН ІСКЕ КӨШКЕН ЖӨН» Үкімет отырысында сондай-ақ, Ұлттық экономика министрі Қуандық Бишімбаев күн тəртібіне бекітілген екінші мəселе бəсекелестікті қорғау саласындағы мемлекеттік реттеудің жаңа тəсілдері туралы баяндады. Қазақстанда ЭЫДҰ-ның стандарттарына сəйкес келетін монополияға қарсы заңнама бар, бірақ ол бəсеке лестікті өз деңгейінде дамыта алмай отыр. Ведомство деректері бойынша се бептердің бірі көбінесе бəсекелестіктің базалық қағидаттарына қайшы келетін салалық заңнама нормаларымен байланысты болуда. «Нəтижесінде, базалық нарықтарда бəсекелестіктің заңды негіздерде дамуы үшін жаңа субъектілердің кіруінде еңсерілмейтін əкімшілік, экономикалық, техникалық жəне басқа да тосқауылдар жасалған», деді министр. «Осы ретте, салалардың құрылымын өзгертуге жəне бəсекелестікті дамытуға бағытталған салалық заңдарға өзгеше «ревизия» жүргізу» қажет. Алайда, мұнда базалық салалардың реформалануы талап етілетіндіктен, бұл жұмысты біртіндеп жүргізу қажет», деді Қ.Бишімбаев. Ұлттық экономика министрінің баяндамасына Премьер-Министрдің көңілі толмағандай. Сөйтіп Ұлттық экономика министріне ескерту жасады. Үкімет басшысының айтуынша, министр өзінің баяндамасында жалпы барлық мəселені қамтыған, алайда, шешімнің қажеттілігіне қатысты «бəлкім, пісіп-жетілген шығар» дегендей кібіртіктеуі ұнамаған. «Пісіпжетілді ме, жоқ па, көп ойланбай, əрекет ету керек. Мемлекет басшысы Үкіметке еркін дұрыс бəсекелестікке жағдай жасауды жəне монополияға қарсы органның қызметтерін күшейтуді тапсырды, бұл орындалды, сіздерге барлық өкілеттік берілді, сіз бүгін ЭЫДҰ стандарттары бойынша жұмыс жасап жатқандарыңызды баяндадыңыз, ендеше əрекет етіңіздер. Анық нəрсені айтып тұрсыз, көмірге қатысты мəселе бар дейсіз, мұны бүгін ғана білдіңіз бе? Əлде электр энергиясы бойынша жағдай осындай екенін бүгін ғана білдіңіз бе? Бұл баршаға мəлім, шаралар қолдану қажет», деді Б.Сағынтаев Ұлттық экономика министріне. ДАУЫЛ ЗАРДАБЫ ҮКІМЕТ НАЗАРЫНДА Айтқандай, Үкімет отырысында жоғарыда айтқан күн тəртібіндегі негізгі мəселелерге көшпес бұрын оңтүстік өңірлерде орын алған қатты дауылдың зардабына қатысты атқарылып жатқан жұмыстар жайы да қаралды. Мəселен, 3 қараша күні екпіні секундына 30 метр жылдамдыққа жеткен қатты жел тұрып, соның салдарынан Жамбыл облысының Байзақ, Жамбыл, Жуалы, Шу аудандары зардап шеккен еді. Табиғи апаттан инфрақұрылым нысандарына зақым келіп, бірнеше аудан жарықсыз қалған. Қатты жел ғимараттар мен үйлердің шатырларын жұлып əкеткен. Үкімет басшысы бұған дейін облыс əкімдері мен тиісті мемлекеттік органдардың басшыларына шұғыл тапсырма берген болатын. Міне, осы мəселеге байланысты жұмыстар қалай атқарылып жатқаны жөнінде Жамбыл жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарының əкімдерінен сұралды. Олар бүгінде дауылдан кейінгі қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп жатқанын жеткізді. Өз кезегінде Үкімет басшысы Бақытжан Сағынтаев əкімдерге дауылдың салдарынан орын алған мəселені жіті бақылауға алып, тиісті жұмыстарды жүргізуді тағы бір тиянақтауды тапсырды. Клинтон ба, Трамп па? Төрткүл дүниенің назары мұхиттың арғы бетіне ауып отыр десек, асылық болмас. Əлемдік саясаттың көзірін қолына ұстаған Ақ үйдің келесі қожайыны кім болады деген сауал талай елді мазалайтыны анық. Сайланған президенттердің алпауыт мемлекеттің жылдар бойы қалыптасқан сыртқы саясатына түбегейлі өзгеріс əкелуі қиындау. Əйтсе де, Ақ үйден жылы қабақ күтетін талай жұрт өздеріне ыңғайлы президенттің сайланатынынан үмітті... Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, Сонымен, кімнің асығы алшысы түсер екен бүгін? Республикашыл Трамптың ба, əлде демократ Клинтонның ба? Бұл жерде бүгін деп отырғанымыз, Қазақстан мен АҚШ арасындағы уақыт айырмашылығы 10 сағаттан асады. Оларда дауыс беру аяқталған кеште Қазақстанда сібірлеп таң атып келе жатқан болатын. АҚШ-тағы президенттік сайлау қарсаңында сарапшылардан бөлек, қоғамдық пікірді қалыптастыратын бұқаралық ақпарат құралдарының болжамына америкалықтардың кəдімгідей ұйитыны бар. Оларда «Үйдегі сауданы базардағы нарық бұзбайтын» шығар, сірə. Не болса да, алпауыт елдің бұқаралық ақпарат құралдарының айтқанына үңіліп көрелік. New York Times Upshot Клинтонның жеңіске деген мүмкіндігі 84%-ды құрайтынына бек сенімді. Ал FiveThirtyEight Клинтон 65% деңгейінде дауысқа ие болып, жеңіске жетеді деп есептейді. HuffPost сенімі тым жоғары, Клинтонның президент болу мүмкіндігі 8% деп, бір-ақ қайырады. Əрине, болжам жасауға кім-кімнің де құқы бар. Онысы ондыққа дөп тиіп жатса, тіпті керемет. Əйтсе де, президенттік сайлауларда əлеуметтік сауалдамалардың жеңіске кепіл бола алмайтындығына талай мəрте куə болып та жүрміз. Сол сияқты бұл жолы да жеңістің тағдыры əрбір штаттағы сайлаушылардың кімді жақтайтынына байланысты шешіледі. Сауалдама демекші, соңғы жүргізілген сауалдамалар барысында əлі күнге кімге дауыс беруді айқындамаған штаттар дауыс беру сəтінде Дональд Трамптың пайдасына жеңіс тағдырын шешіп жіберуі əбден мүмкін. Ол үшін республикашылдардың кандидаты аталған штаттарда қарсыласын таза жеңуі тиіс. Трамп үшін тағы бір мүмкіндік Пенсильвания, Мичиган немесе Вирджиния сияқты сауалдама бойынша Клинтон көш бастап келе жатқан штаттардағы күтпеген жеңіс оны Ақ үйдің төріне оздырады. Республикашылдар сенім артқан миллиардер Трамптың мінезі арсың-гүрсіңдеу көрінеді. Сайлау алдындағы додада бұл айқын байқалды. Дональд Трамп сайлаудан бір күн бұрын, дүйсенбі күні əлі нақты үміткер туралы тоқтамға келмеген, əрі-сəрі күйдегі бес штатта Флоридада, Солтүстік Каролинада, Мичиганда, Пенсильвания мен Нью-Гэмпширде болды. Соңғысы таразы басының теңселуіне ықпал етіп қана қоймай, сондай-ақ, рəміздік маңызға ие. АҚШ-та «Нью-Гэмпшир қалай дауыс берсе, Америка солай дауыс береді» деген қанатты сөз бар. Америкалықтардың қанатты сөзі қазекеңнің ырымына жақын тəрізді ме, қалай? Не десек те, төрткүл дүниенің шартарабындағы адам баласының қай-қайсысы да жеңіс жолында кез келген жақсылықты жанына жақын тартып тұрады-ау, ə! АҚШ-тағы президенттік сайлау туралы Халықаралық қатынастар жөніндегі Еуразиялық кеңестің директоры Жан болат Үсенов демократ Хиллари Клин тон ның жеңісіне сенімді. «Клинтон Демокра тиялық партияға ертеден жəне көпшілігі тұрақты түрде дауыс беретін штаттардан сенімді түрде дауыс жинайды. Мəселен, оған Калифорниядан 55 таңдаушының дауысы, Нью-Йорктен 31 дауыс жəне тағы басқа. Дональд Трампқа өз кезегінде Республикалық партияның дəстүрлі тасқамалына айналған штаттарға мазасыздануының жөні жоқ. Оның қоржынына Техастан 34 дауыс, Джорджиядан 16 дауыс міндетті түрде алады. Ең бастысы, Клинтон Трамптан гөрі бейтарап америкалық сайлаушының қытығына азырақ тиеді. Сөйтіп, «толқымалы штаттар» бұрынғы бірінші ханымға салмақты артықшылық береді», деп болжам жасайды Ж.Үсенов. Сонымен, демократтар үкілеген Хиллари тұңғыш əйел президент ретінде бір кездері жұбайы Билл билік жүргізген орынтаққа отыра ала ма? АҚШ-қа төрелік айтқан əкелібалалы Буштарды білетініміз бар-ды, алайда, ел тарихында жұбайы мен зайыбы екеуі бірдей президент болған емес. Бəлкім, бұл Клинтондар отбасынан бастау алар?! Сайлау алдындағы соңғы əлеуметтік сауалдама деректері бойынша Клинтон Трамптан үш пайызға ғана басым тұрды. Сөйтіп кеше АҚШ-та 45-ші президентті сайлау басталған-тын. Бəсеке бірден қызып сала берді... Шымкент қаласында Жеңіл атлетика спорт кешенінде Қазақстан халқы Ассамблеясының ұйымдастыруымен Қазақстан Республикасы Тəуелсіздігінің 25 жылдығына арналған «Менің елім Мəңгілік Ел» республикалық жастар акциясы өтті. Бақтияр ТАЙЖАН, Мерекелік шараға Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары хатшылық меңгерушісі Ералы Тоғжанов, Қазақстан Республикасы Президенті Əкім шілігі Басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаев, Оңтүстік Қазақстан облысының əкі мі, облыстық ҚХА төрағасы Жансейіт Түймебаев, ҚХА жəне аймақтық Ассамблея мүшелері, қоғам қайраткерлері, этномəдени бір лестіктер мен зиялы қауым өкіл дері, жастар ұйымдарының же тек шілері мен студенттер қатысты. Бір сүйсінетін жайт, жастар акциясына жастардың көп жи нал ғандығы соншалық, «Менің елім Мәңгілік Ел» Шымкентте өткен акция енді Таразда жалғасады жар тысынан астамы сарайға сыймай қалды. Осыған қарап-ақ өрендеріміздің бойындағы жастық жалын, Отанына деген шынайы сүйіспеншілік, патриотизм сезімі айқын аңғарылып тұрғандай еді. «Байлығым менің, Тəуелсіз елім» деп əн салған 5 мыңнан ас там жастың дауысынан алып сарай дың түндігі желпілдеп тұрған дай сезілген. Салтанатты шарада сөз сөйлеген облыс əкімі Жансейіт Түймебаев: «Тəуелсіздігімізді алған сəттен Қазақстанның тарихында түбегейлі бетбұрыс басталды. Жүргізіліп отырған саясаттың ар қасында халқымыз жаңа дəуірге қадам басып, «Мəңгілік Елдің» негізін қалады. Еліміздегі ырыс ты ынтымақ пен берекелі бір ліктің арқасында барлық экономикалық-əлеуметтік салаларда орасан жетістіктерге қол жеткізіліп, халықтың тұрмысы түзелді. Шымкент жасыл қала ғана емес, жас қала. Сіздердің орта жастарыңыз 25, көпшіліктеріңіз Тəуелсіздіктің құрдастарысыздар. Жаңа заман, жаңа тарих, жасампаз өмірдің жаршысы сіздер. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев ата-бабаларымыз аңсап өткен егемендіктің алтын қазығын қақса, еліміздің ұлы арман, мақсат-мұратын жүзеге асыратындар сіздердің буын. Көпұлтты халқымыз ауызбіршілікте болып, бүгінгіден де тамаша кезеңдерге бірге жетейік. Тəуелсіздік бұл туған жерін, Отанын сүйген əрбір қазақстандық үшін ұлы бақыт əрі үлкен қуаныш. Тəуелсіздіктің 25 жылында ғасырға бергісіз жолдан өтіп, ауқымы жағынан орасан зор табыстарға қол жеткіздік», деді. Президент Əкімшілігі Басшы сының орынбасары Бағлан Майлыбаев əлгінде ғана бес этнос өкілінің Шəмші əндерін өз ана тілдерінде жеке-жеке шырқап, соңында қазақ тілінде Отанымыз жайлы жүректің ыстық лүпілі бар əнді айтқандарына сүйінішін білдірді. Бұл нағыз шығармашылық инновация, дей келіп, Қазақстанда тұратын барша ұлттар мен ұлыстар өкілінің түп қазығы, қамқоры қазақ халқы, қоғамдық келісімге Елбасымыздың өзі ұйытқы екендігін, Мемлекет басшысының жастарға сенетіндігін жеткізді. «Рухы күшті жастар еліміздің ертеңін нұрлы етеді», деп сөз сабақтаған ҚХА Төрағасының орынбасары Ералы Тоғжанов Тəуелсіздікті тұғырлы ету үшін жұмылған жұдырықтай біртұтас болу қажеттігін баса айтты. Тəуелсіздігімізді баянды етуде Елбасының қажырлы еңбегін атай келе, Қазақстандағы барлық халықтың бір мақсат, бір мүддеге ұйысатындығын сөзіне арқау етті. Оңтүстік Қазақстан облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары Ася Мұхамедова 108 ұлт пен ұлыс өкілдеріне алтын ұя болып отырған Оңтүстіктің қасиетін сипаттады. Кезінде қуғын-сүргін көріп, Ұлы Далаға тоғытылған халықтарды қазақтардың өз бауырындай қарсы алып, қамқорлық жасағанын айтқан ол Шымкентте əр түрлі этнос өкілдерінің күшімен салынып жатқан «Қазақ халқына мың алғыс» монументінің мəнін таратты. Ол өз сөзін: «Біз бір халық, бір ұлтпыз. Елбасының қолдауымен Мəңгілік Елге айналамыз», деп қорытты. Салтанатты шарада Ел ба сына облыс жастары атынан дайындалған үндеу оқылды. «Менің елім Мəңгілік Ел» республикалық жастар акциясы келесі кезекте Жамбыл облысында өтетіндіктен, «Қазақстан Респуб ликасы Тəуелсіздігінің 25 жыл дығына» «Достижения молодежи «Мəңгілік Ел» к 25-летию Независимости Республики Казах стан» кітабын еліміздің мақ та нышы, Олимпиада жүлдегері Жазира Жаппарқұл мен Назарбаев зияткерлік мек тебінің оқушысы Берік болсын Сүлейменов көрші об лыс өкіліне салтанатты түрде табыс етті. Еліміздің бар лық аймақтарында өтетін акция 28 қарашада Астанада қоры тын дыланып, мəресіне жетпек. Оңтүстік Қазақстан облысы Ресейлік әріптесімен кездесті Қазақстан Республикасының Адам құқықтары жөніндегі уəкілі А.Шəкіров Мəскеу қаласында Ресей Федерациясының Адам құқықтары жөніндегі уəкілі Т. Москальковамен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкілдің баспасөз қызметі. Ресей омбудсменінің шақыруы бойынша өткізілген кездесу барысында қазіргі жағдайда адам құқықтарын қорғау мен қамтамасыз етудің кейбір мəселелері, атап айтқанда, ұлттық құқық қорғау механизмдерін жетілдіру, пайдалы тəжірибе мен ақпараттық алмасу, мемлекеттік органдармен жəне азаматтық қоғаммен өзара іс-қимылды дамыту, сондайақ халықаралық жəне өңірлік құқық қорғау саласындағы ынтымақтастықты кеңейту мəселелері талқыланды. Келіссөздер қорытындысы бойынша ұлттық құқық қор ғау мекемелері арасында ынты мақтастықты дамытудың маңыз дылығы атап өтілді.

5 қараша экономика 5 сараптама Кісідегінің кілті... Немесе сыртқы қаржының сыры неде? «Инвестициялар», «шетел инвестицияларын тарту» деген сияқты ұғымдардың санамызға сіңісті болып кеткені сондай, бүгінде бұл сөздер ешкімге ешқандай әсер ете қоймайды. Ол аз десеңіз, ондай әңгімелердің бәрі қазір заңды құбылыс ретінде қабылданады. Бірақ ол барлық уақыттарда да солай болды ма? Бұрын адамдардың бұл мәселеге қатысты көзқарастары қандай еді? Шынын айтсақ, ол жағын біздің көпшілігіміз онша біле де бермейміз. Олай болса, қазіргі таңда дағдылы көрініске айналып кеткен осы бір экономикалық ұғымның өткен кезеңіне аз-мұз көз жүгіртіп өткен де артық емес сияқты. Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, Жалпы, шетел инвестициялары деген ұғым, яғни бір мемлекетте орналасқан компанияның ол елге мүлде қатысы жоқ екінші бір мемлекеттің экономикасына қар жы салуы өткен ғасырдың 60-жыл дарының өзінде-ақ әлем экономикасында белгілі бір рөл ойнай бастағанымен, оның айтарлықтай жоғары қарқын алып, нағыз дүбілісті сипатқа ие болуы 0-жылдардан басталатын сияқты. Дегенмен, бүгінде көпшілік елдер үшін үлкен нәтиже ретінде бағаланып отырған осынау сырттан қаржы тарту мәселесі алғашқы кезде жұртшылық тарапынан онша қолдау таба да қоймаған, күмәнмен қараушылық басым болған. Өйткені, ол замандарда адамдар шетелдіктер келеді де біздің табиғи байлығымызды игеріп, ақыр соңында бар дүниемүлкімізді өз мүдделері үшін пайдаланып кетеді, ал елге ештеңе де бермейді деп қауіптенген. Мұндай көз қарастар ол уақыттары жаңағы инвесторларды қабылдаушы елдер үкіметтерінің шетелдіктер салған қаржының аз ғана бөлігінің өтеуін қайтарып, кейде тіпті халықаралық корпорациялардың мүліктерін еріксіз иелену жағдайларына да апарып соқтырып отырған. Ал оның соңының шетелдік инвесторларды айтарлықтай шығынға батырған кездері де болған. Мәселен, Африканың көптеген тәуелсіз мемлекеттері сонау 60- жылдарда өз экономикалық база - сының қуаттылығына, соның негізін де дамып кететіндеріне сенген. Осындай себептерден де 17 жылы Нигерия үкіметі «Бритиш петролеум» компаниясының мүлкін мемлекет қарауына алған. Бір қызығы, алпауыт халықаралық корпорациялардың штаб-пәтерлері өздерінде орналасқан елдердің өзі де инвестиция құю ісіне қорқа қараған екен. Америка Құрама Штаттарына жапондар келіп күтпеген жерден жылжымайтын мүліктерді сатып ала бастағанда, бұл жайт АҚШ өз экономикасына бақылау жасау тізгінінен айырылып қалды деген сияқты алаңдаушылықтар тудырған. Оның артында әлем бойынша жетекші экономикасы бар держава өзінің халықаралық маңызын жойып алады деген сақтық та жоқ емес-тін. Сол сияқты, Францияда кәсібің нәсібің «Еуро-Дисней» аттракцион-паркінің ашылуы да көпшілікке француз мәдениеті «америкаландырылып» бара жатқандай көрініп, жағымсыз әсер еткен. Тіпті, кешегі 0-жылдардың басында да шетел инвестицияларына үрке қараушылық аз болмаған сыңайлы. Мысал үшін айтар бол сақ, 12 жылдың сәуір айында Слова кияда жүргізілген сауалдамада халық тың үштен екісі шетел инвестициясы экономиканы алға бастыру үшін пайдалы деп жауап берсе, қалған бөлігі шетелдіктер бақылауы күшейіп кететіндіктен оның өзі қауіпті деген жауаптар қайтарған. Дәл осындай жағдай Польшада да орын алған көрінеді. 10 жылдың аяғында АҚШ-тың ақпараттар агенттігі осы елдегі қоғамдық пікірді зерттеген кезде поляктардың 42 пайызы шетел инвестициясы өздері үшін пайдасыз, себебі соның салдарынан Польша өзге елге тәуелді болып қалады деп санайтындықтарын айтқан. Бәлкім, осындай себептерден болар, кезінде бірқатар дамушы елдер өз өнеркәсіптеріне басымдық беріп және оларды қатаң бәсекелестіктен қорғай отырып, көптеген салаларға инвестиция салуға түбегейлі тыйым салады. Сөйтіп, ұлттық мүдде үшін аса маңызды деп табылған ондай салалар түгелдей мемлекеттік секторға көші ріледі. Мәселен, Мексика конс ти туциясы мұнай өндірісіне шетелдіктердің инвестиция құюына тыйым салған. Сыртқы араласуларға қатысты бұл айтылғандардан өзге де көптеген тежеулер болған. Мысалға, ұлттық компаниялардағы шетел қаржысының мөлшері шектеулі болған, рұқсат алу тәртіптері күрделендірілген, шетел қаржысын елге кіргізу мен оны елден шығару жолдары қиындатылған, сол сияқты, шетел инвестициясынан түсетін пай даға салынатын салықтар мөлшері ұлғайтылған, ол аз десеңіз, шетел діктердің тапқан табыстарын әкетулері мен жұмсаған қаржы сын қайтарып алулары да жүйке жұ қартатындай қиын түйіндер туын датқан. Мұндай шаралардың кейбір елдерде ұлттық өнеркәсіпті өркендете отырып, қысқа мерзімді табыс тар әкелген кездері де болған. Алайда, мұндай саясат орта және ұзақ мерзімді перспективада тиім ді лігінің төмендігімен және бәсе кеге қабылетсіздігімен ерекшеленген. Оған Латын Америкасындағы жағдайды мысал ретінде келтіруге болады. Өткен ғасырдың жылдары ішкі өндірісті қолдаудың арқасында мұнда өнеркәсіп жақсы қарқынмен өскен. Осындай зор жетістіктерге қарамастан, олардың халықаралық рынокта бәсекеге түсердей индустриялық негізі бол маған. Бұл елдер инвестициялық шек теу лер жойылғаннан кейін ғана жаңа жағдайға бейімделе бас таған. Осы тұрғыда Бразилияда электро ника өндірісінің өркендеуі инвестицияларға тыйым салу арқылы дамудың классикалық үлгісі болып табылады екен. 17 жылы ел үкіметі электронды өнеркәсіпті реттеу бо йынша ақпараттар таратып отыру үшін арнайы хатшылық құрады. Ал жеке компьютерлер мен шеттен келген жабдықтар түгелдей ұлттық компанияларға беріледі. Оған тіпті шетелдіктердің аздаған үлеспен қатысуына да тыйым салынады. Импортқа да дәл осындай жағдай қолданылады. Сөйтіп, бір қарағанда, рынокта жергілікті өнеркәсіптің Киізден тігілген киімдер Былтыр Астанада өткен «Нео-фольклор» атты республикалық конкурста шарбақтылық Галина Воронкова екінші орын иеленді. Қазір шебер басқаратын «Золотое руно» жеке кәсіпкерлігі ЭКСПО-2017 көрмесіне киізден жасалған ұлттық кәдесыйлар жасауда. Фарида БЫҚАЙ, Галина Воронкова аудан орталығы Шарбақты ауылы н - да тұрады. Кәдімгі қой жүнін іске жаратып, қазір өзінің қолөнер шығармашылығына пайдалануда. Иә, айтса айтқандай, киіздің қыр-сырын апа-әжелерміз білген ғой. Ғасырлар бойы киіз басып, жүн иіріп, оны далалық таңғажайып іскерлікпен кәдеге жаратып отырды. Киім және аяқ-киім өндірісінде қазір табиғи материалдар сұранысқа ие. Өйткені, бұл киімдер денсаулыққа қауіпсіз, теріге жағымды, суық күндері бойды жылытады. Әттең, әлі де қыр-сырына тереңірек үңілмей жүрміз. Бренд деп шетелдік киімдер іздейміз. Киіз шексіз мүмкіндіктерге ие. Одан барлық өнім түрлерін жасауға болады. Экологиялық таза өнім. Денсаулық үшін пайдалы. Отандық өнім. Мысалы, Еуропада табиғи материалдардан жасалған бұйымдар сұранысқа ие, дейді Галина Воронкова. Сондықтан, киіз өнімдерін іске жарату жайлы бизнес-идеясын жүзеге асыруға облыс тық кәсіпкерлік палата сы аудандық филиалы көмек ке келді. Галина Николаевна алдымен «Бизнескеңесші» курсынан өт ті. Одан кейін «Золотое руно» жеке кәсіпкерлігін ашты. Шағын кәсіпкерлігін дамыту үшін осы салаға бөлінген 3 мил лион теңге грантты ұтып алды. Негізі, кішкене күнінен қолы шебер қыз кейін осы көркем сурет саласы бойынша білім алады. Облыс орталығындағы Еуразиялық инновациялық университеттің «Дизайн» бөлімінде білімін жетілдіреді. Қазір жеке кәсіп кер лік иесі киізден киім-ке шек, аяқ киім, кәдесыйлар, ойын шықтар мен түрлі әше кей бұйым дар жасайды. Мате риал көлемі жеткілікті болса, өнді ріс көлемін ұлғайтып, жаңа бұйым дар даярлау технология сын үйренуге әзір. Г.Воронкова тігетін киізден жасалған бұйымдар аудан, облыс бойынша үлкен сұранысқа ие. Отандық, ауылдық өнім деген ой енді-енді санаға ене бастағандай. Шетелдіктердің не үшін қызы ғатынын түсінген дейміз. Киіз ден жасалған бұйымдарына сұра ныс көбейген соң, шебер енді өндіріс орны мен өткізу нарығын кеңей тпекші. Бәсекелестік бизнеске серпін береді. Киізден бұ - й ымдар жасау, киімдер тігу қазір кәсібіме айналды. Ал, ауыл фермерлері болса, қой жүнін қайда өткізерін білмейді. Бәленбай тонна жүн қо қысқа тасталмауы керек, дейді Галина Николаевна. Екіншіден, ауылдарда меринос тұқымды қой көптеп өсірілсе, онда біз сапалы жүнді Қырғызстаннан сатып алмас та едік. Жүнді бояу да оңай емес. Өйткені, бояу қымбат. Қой жүні таза болуы үшін, оны жуып, тазалайтын өндіріс болу керек, деп тағы да бір ой тастап қойды. Кәсіпкер әйел жүнді тазалап, сұрыптайтын құрыл ғы сатып алды. Бұл құрал күніне 8 келіге дейін жүнді тазалап сұрыптайды екен. Тапсырыстар аз емес. Солтүстік - те қыс суық, қар қалың. Валюталардың ресми (нарықтық) бағамдары EUR / KZT 33. Галина ның пималарына сұраныс үл кен. Балалар пимасы 5 мың, үлкен дердікі 10 мың теңге тұрады. Және жай жасай салмайды, пималардың сыртын өрнектеп, әсемдейді. Пима жасау қол жұмысы, еңбек осылай табыс әкеледі. Қысқы аяқ киімдер жұмсақ, аяққа ыңғайлы. Әсіресе, кішкентай балаларға арналған әсем пималарға сұраныс жоғары. Қой, ешкі жүнінен тұрмыс қа қажетті бұйымдарды көптеп жасауға болады. үстемдігін орнату Бразилияда шағын компьютерлер өндірісін ұлғай туға едәуір септескендей де болады. Оған жергілікті өнім шығару көлемі 17 жылғы 10 миллион доллардан 188 жылы 3 мил лиард долларға дейін өскендігі де дәлел. Осы жылдар ішінде халықаралық кор порациялардың елдің ішкі рыногына қатысуы 77-ден 33 пайызға дейін кемиді. Дегенмен, біршама табыстарға жеткеніне қарамастан, 80-жылдардың соңында Бразилияда шағын компьютерлер шығару ісі үлкен қиындықтармен бетпе-бет келеді. Оған елде шығарылған компьютерлердің ескі технология мен жұмыс істеуі, соның салдарынан бәсекелестерінің олардан оқ бойы озып кетуі себепкер болады.тағы бір кемшілік бразилиялық компьютерлердің сапасының нашар болғанына қарамастан, олардың бағасы жоғары болған. Ал, ондай өнімнің ел ішінің өзінде керексіз болып қалатыны өз алдына, оның халықаралық рыноктағы өтімділігіне де үлкен нұқсан. Ақыры 12 жылы Бразилияға өзі ұстанған оқшаулану саясатынан бас тартуға тура келген. Жалпы, бір мемлекеттің екінші бір мемлекетке көмек қолын созуының ХХ ғасырда дағдылы көрініске айналғаны мәлім. Әсіресе, жылдары мемлекетаралық көмек елеулі сипатқа ие болды. «Қырғи-қабақ соғыс» жылдарында бір елдің екінші бір елге өз ықпалын жүргізуге ұмтылуы Батыс пен Шығыстың арасында бәсеке туын датты. Өз кезегінде АҚШ Батыс елдеріне жәрдем көрсетсе, Кеңес Одағы Варшава шартына мүше елдерге көмек қолын созды. Кейін Кеңес Одағы тараған соң бұрынғы Варшава шартына мүше елдер өз экономикаларының тығырыққа тірелуі салдарынан Батысқа қарап алақан жаюға көшті. Шетел инвестицияларының жоғары қарқын алуы да осы жылдарға тұспа-тұс келетін сияқты. Міне, осындай жағдайлар өзге елдердің экономикасына қаржы құятын трансұлттық корпорациялардың саясатына да айтарлықтай өзгерістер енгізді. Сөйтіп, инвестицияларды жүзеге асыру құралдарына сәйкес олардың түрлері де көбейе түсті. «Тікелей шетел инвестициялары», «қолайлы инвестициялық климат» деген сияқты сөз тіркестері де Мысалы, киіз үйлер. Наурыз мей рамын тойлау кезінде киіз үй лерді жалға алу қиын әрі қымбат. Кәсіпкерлерге осы бизнес түрімен айналысуға мүмкіндік бар. Қажет материал ауылда, ұтымды пайдалана білейік, деді Галина Николаевна бізбен әңгімесінде. Біз сапар барысында аудан орталығындағы музей үйінде орналасқан «Шебер дәл осы кезеңдерде шынайы мазмұнға ие бола бастады. Сөз ретінде тікелей шетел инвестиция лары дегеніміздің ұзақ мерзімді экономикалық мүддеге ие болу үшін бір елге құйылған және инвестордың өзі капитал салған нысанға бақылау орнатуына мүмкіндік беретін инвестиция түрі екенін де еске сала кеткен абзал. Былайша айтқанда, ол инвестордың белгілі бір елде бастапқы түрдегі меншікке ие болуы. Бүгінде компаниялар акцияларының орналасуы әрқилы. Бірақ, ереже бо йынша бақылау пакеті кәсіпорындар акцияларының 50 пайызынан кем болмауы тиіс. Дегенмен, былайғы акция иеленушілердің қолдарындағы акциялардың өте аз болуына байланысты тіпті 5 пайызға ғана ие бола отырып та қожайынның кәсіпорынды басқаруда шешуші дауысқа қол жеткізетін жағдайлары да жиі кездеседі екен. Қазіргі таңда дамыған елдер тікелей шетел инвестицияларының негізгі экспорттаушысы әрі импорттаушысы болып табылады. Сыртқа шығарылған инвестициялардың 0 пайызға жуығы мен ішке әкелінген инвестициялардың 60 пайыздан астамы солардың үлесіне тиесілі. Бұл орайда көш басында АҚШ тұр. Одан кейінгі орындарға Ұлыбритания, Германия, Франция орналасқан жылы Америка экономикасына 175,4 миллиард доллар тікелей шетел инвес тициялары салынуы да көп жайтты аңғартса керек. Бүгінде тікелей шетел инвестицияларын тарту жолында елдер арасында белгілі бір бәсеке бар деп те айтса болады. Кез келген мемлекет өз экономикасына сырттан қаржы әкелу үшін жақсы жағдайлар жасауға тырысады. Өйткені, бүгінде инвестиция дегеніміз, көп жағдайларда тек ақша ғана емес, сонымен бірге жаңадан ашылған жүздеген, кейде тіпті мыңдаған жұмыс орындары, және ең бастысы, жаңа техника мен озық технологиялар. Ал ол елдің қазіргі заман талабына сай индустриялық-инновациялық даму бағытын айқындайтын ең басты шарт. Сонымен бірге, инвестициялардың экономиканы алға бастырудағы ынталандырушы рөлін де жоққа шығаруға болмайды. Сөз соңында тікелей шетел инвестицияларының халықаралық деңгейде реттеліп отыратынын да айта кеткен жөн. Халықаралық-құқықтық режім ХВҚ, ХҚДБ, ЮНКТАД (БҰҰ-ның Сауда және даму жөніндегі конференциясы) және басқалар шеңберінде бекітілген көп жақты әмбебап келісімшарттар негізінде реттеледі. Ал ЭЫДҰ-ға мүше елдер шеңберінде халықаралық төрелік сот қағидаты қабылданған. ЕО шеңберіндегі шетел инвестицияларын құқықтық реттеу 157 жылғы Рим келісімінде қарастырылса, Азия-Тынық мұхиты ынтымақтастығы ұйымы үшін осы ұйым шеңберінде әзірленген Тікелей шетел инвестицияларының ерікті кодексі маңызды практикалық құжат болып табылады. Сол сияқты, ХҚДБ жанында Шетел дік жеке инвестицияларды сақтандыру жөніндегі халықаралық агенттіктің жұмыс істейтінін біле жүргеннің де еш артықтығы жоқ. Мария» клубында болдық. Клуб Г.Воронкованың бастамасымен ашылыпты. Қой жүнінен әшекей бұйымдар, сөмкелер жасалады. Бұл клубқа киіз жүнінен бұйымдар жасауды үйренуге қызыққан ауылдың қыз-келіншектері, оқушы қыздар келеді. Отандық өнімнің ауылдағы шағын цехтан бастау алатынын көрдік. Айтпақшы, ЭКСПО-2017 көрмесіне келушілердің біздің өңірдегі маршруттарының бірі Шарбақты ауданындағы тарихи кесенелерді көрсетуге арналып отыр. Іздегенге сұраған. Осы кезде Галина Николаевнаға да өз өнімдерін шетелдіктер назарына ұсынуға мүмкіндік бар. Павлодар облысы, Шарбақты ауданы Суреттерді түсірген Елизавета ВЕСЛЕНЕВА USD / KZT RUB / KZT 5.33 CNY / KZT 50.1 Түйткілді мәселелер талқыланды Таяуда «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) басқарушысы Қайрат Келімбетов бастаған делегация қаржы институттарымен келіссөздер жүргізу және жыл сайын өтетін «Lessons as Retrospect and Prospect» конференциясына қатысу үшін Қытай Халық Республикасында болды. Бұл конференцияны «Хунжу» қаржы білім қоры, Шанхайдың қаржы және құқықтану саласындағы зерттеу институты (SIFL) және Шанхай қ. Жаңартылған Бреттон-Вуд комитеті ұйымдастырған. Бейжіңге барған сапарында АХҚО делегациясы Қытай сая си консультативтік кеңесі төрағасының орынбасары «Бір белдеу, бір жол» бастамасын жүзеге асыру аясында құрылған Жібек жолы дамуын жоспарлау зерттеулер орталығының төрағасы Чэнь Юанмен кездесті. Ол кездесуге ҚХР қаржы ұйымдары Қытайдың Мемлекеттік даму банкі, Қытайдың қаржы даму қауымдастығы және Жібек жолы қоры өкілдері де қатысты. Кездесу кезінде тараптар лицензиялау, реттеу және қаржы орталығы нормативті-құқықтық базасын құрылымдау мәселелері мен ҚХР банк ұйымдарын АХҚО аумағына тарту, әрі қарай ынтымақтасып жұмыс істеу жайттарын талқылады. Мұнан өзге АХҚО басқарушысы «Jumore» компаниясы президенті Лу Хунсянмен кездесіп, қаржы технологиялары мен қаржылық құралдар мәселелері, екі елдің қаржы ұйымдарының арасында ынтымақтастықты орнату үшін тиімді қарымқатынастар құру жайттарына тоқталды. Кездесу барысында қаржылық технологиялар нарығын дамыту, осы саладағы зерттеу жұмыстарын жүргізу және білім мен тәжірбие алмасу үшін ынтымақтастық меморандумына қол қойды. «Lessons as Retrospect and Prospect» конференциясында Қ.Келімбетов негізгі панелдік сессияға қатысты. Сессияда қытай экономикасының дамуы, ұзақ мерзімді реформалар мен қысқа мерзімді даму бағдарламалары арасындағы түйткілдер, Қытай экономикасына қосымша серпіннің қажеттілігі туралы, оның өзге елдер экономикасына ықпалы, экономикалық кедергілер мен реформалардың бағыттары жайында ой қозғалды. АХҚО мен Шанхай қор биржасының арасындағы диалогты жалғастыру мақсатында және әрі қарай тереңдету үшін Шанхай қор биржасы президенті Хуан Хунюанмен кездесу өтті. Тараптар аймақтағы капитал нарығын әрі қарай дамыту және Қазақстан мен ҚХР арасындағы стратегиялық серіктестікті бекіту мақсатында АХҚО-ның бәсекеге қабілетті қор биржасын құру үшін бірлесіп жұмыс жүргізуде. Мұнан өзге АХҚО делегациясы Ханчжоу электронды коммерциялық индустриялық паркіне барып, сол аумақта жұмыс істейтін Hangzhou Silver Box Baocheng Science and Technology, Ltd.», «Baozun Inc.», «Ningbo Qi Feng Communications», «HangzhouWeiba Information and Technology Co., Ltd.» компанияларының жұмысымен танысты, деп хабарлайды «Астана» халықаралық қаржы орталығының баспасөз қызметі. Жаңарған жолға жанашырлық қажет Сатыбалды СӘУІРБАЙ, Соңғы жылдарда жөнделген жолдардың сапасына жүргізушілер ғана емес, жолаушылардың да көңілі толмай келгені шындық. Жөнделген жолдар жыл өтпей жатып ойдым-ойдым шұңқыр болып шыға келеді. Биыл да бірқатар жолдарға күрделі және ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізілді. Қазір облыс әкімі Бердібек Сапарбаевтың тапсырмасымен облыста жол жамылғысын жөндеу кезіндегі технологиялық нормалар мен ережелерді сақтау тексерілуде. Үстіміздегі жылы көлік инфрақұрылымын дамытуға, соның ішінде республикалық деңгейдегі көлік жолдарын жөндеу мен қайта салуға 11,37 миллиард теңге бөлінді. Бұл қаражат 16, шақырым көлік жолдарын жөндеу мен қайта құрылымдау жұмыстарын жүргізуге, сонымен қатар, Ақтөбе қаласындағы көше желісінің 40,4 шақырымдық көлік жолдарын күрделі және орта жөндеу жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік береді. Аталмыш мәселе өңір басшысының қатаң бақылауында. Жақында «Ақтөбе-Болгарка-Шұбарқұдық» тас жолында жүргізілген жұмыстың сапасы тексерілді. Бас мердігер «Ассана- ДорСтрой» ЖШС жөндеу жұмысын 2017 жылдың күзінде аяқтауды жоспарлап отыр. Күрделі жөндеу жұмыстарына 1,5 миллиард теңге қарастырылған. Ағымдағы жылы 500 миллион теңгесі игерілген. Жолдың төменгі негізгі қабаттары төселген. Бас мердігер мекеме басшысының көзінше жол жамылғысына тексеріс жүргізіліп, ені өлшенді. 4 категория лы жолға жататын «Ақтөбе-Болгарка-Шұбарқұдық» көлік жолының нормативтік ені 7 метр. Тексеріс кезінде жүргізілген өлшеу нәтижесі нормативтің орташа алғанда 25 сантиметрге асып кеткенін көрсетті. Бұған қоса, жол құрылысшылары қол данылған материалдардың сапасы мен материалдық-техникалық жарақтандыру, жұмысшылардың еңбек шарттары жөнінде есеп берді. Үстіміздегі жылы Ақтөбе қаласындағы автомобиль жолдарын жөндеуге 3,4 миллиард теңге бөлінді. Бұл өткен жыл ғыдан анағұрлым көп қаржы. Жалпы ұзындығы 40,3 шақырым 41 көше жөнделетін болады. Бұдан басқа 44,3 шақырым тротуарлар мен жаяу жүргіншілер жолы салынып, қайта жарақтандырылды. Мұның өзі өткен жылғыдан үштөрт есе артық деген сөз. Сондай-ақ, қала және оған қарасты селолық округтер аумағындағы 24 көшеге қиыршы тас төселіп, жөнделуде. Қазір салынып жатқан жолдардың сапасы басты назарда ұсталуда. Ал, қала көшелеріндегі жаяу жүргіншілер жолдары мен тротуарлар да ретке келіп, бұрындары шұрық тесік болып жататын көшелер тегістеліп қалды. Бақылау бар жерде істің де нәтижелі бола түсетіні белгілі. Ақтөбе облысы

6 6 АЙМАҚ ҚАРАША 2016 ЖЫЛ ЌЎТ ДАРЫЄАН ЌАЗЫНАЛЫ ҐЛКЕ Ќараєанды облысына 80 жыл Нұрмұхамбет ƏБДІБЕКОВ, Қарағанды облысының əкімі Ширек ғасырда Қарағанды облысы өндірген өнімнің жалпы көлемі бірнеше есеге артып, 2015 жылы 3,1 трлн теңгеге жетті. Өңірімізге инвес тициялар ағылуы арқасында өнер кəсіп өндірісінің көлемі еселеп артты. Айталық, 13 жылдан бастап, негізгі капиталға құйылған инвес тициялардың жалпы көлемі 3,2 трлн теңгеден асты. Шағын жəне орта бизнес кəсіпорындары да көбейіп келеді. Қазір облыстағы жұмыс істейтін халықтың үштен бірі осы салада еңбек етуде. Шағын компаниялар өнеркəсіп алыптарымен иық тірестіріп, солармен бірдей өнім шығарады дегенге осыдан небəрі жиырма жылдай бұрын сену қиын еді. Ал қазір қарап отырсақ, қарағандылық кəсіпорындар жылына 700 миллиард теңгенің дайын өнімін шығарып отыр. Бұл дегеніңіз «АрселорМиттал Теміртау» АҚ пен «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС секілді алып кəсіпорындар шығаратын өнімдерді қоса есептегенде шығатын көлемге барабар. Инфрақұрылым дұрыс болмайын ша, өнеркəсіптің дамуы мүмкін емес. 25 жыл ішінде жүк айналымы он екі есеге артты. Мұндай жоғары көрсеткішке жаңа автожолдар, Жезқазған Бейнеу теміржол магистралін салу нəтижесінде қол жетті. Соның арқасында біздің кəсіпорындарымыз өз өнімдерін шалғайдағы сыртқы нарықтарға шығару мүмкіндігіне ие болды. Облысымыздың əлеуметтік саладағы жетістіктері де баршылық. Тəуелсіздік жылдарында өңірде жаңа дан 66 білім беру нысаны, оның ішінде дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектептер мен Ел Тəуелсіздігінің ширек ғасырлық мерейтойы əрбір қазақстандық сияқты, мен үшін де аса маңызды белес. Тарихи өлшеммен алғанда аз ғана уақыт ішінде еліміз бүкілəлемдік саяси аренада өзінің лайықты орнын таба білді. Қазақ елінің бүгінге дейін қол жеткізген жетістіктері алдымен Тəуелсіздіктің алғашқы күндерінен-ақ дұрыс жолды таңдай білген Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың сарабдал саясатының арқасы екені анық. Елбасы еңбек жолын бастап, саяси қайраткер ретінде қалыптасқан өңір мемлекетіміздің дамуына өз үлесін қосып келе жатқанын біз бүгінде мақтанышпен айтамыз. Сөзіміз дəлелді болуы үшін Қарағанды облысының жетістіктеріне тоқталып өткеніміз абзал. Оның үстіне, ел Тəуелсіздігінің 25 жылдығы мен Қарағанды облысының 80 жылдық мерейтойы да тұспа-тұс келіп отыр. «Назарбаев зияткерлік мектебі» сынды бірегей білім беру нысаны өмірге келді. Денсаулық сақтау саласында 60 жаңа нысан тұрғызсақ, оның ішінде еліміздегі маңдайалды емдеу орындарының біріне жататын кардиохирургиялық орталық, қан орталығы жəне нейроинсульттық орталық бар. Биылғы жылдың өзінде өңірімізде 27 отбасылық-дəрігерлік амбулатория іске қосылып, ауыл тұрғындарына сапалы да жедел медициналық көмек көрсетуге жағдай жасалды. 25 жыл ішінде облыста 6 млн шаршы метрден артық тұрғын үй пай далануға беріліп, 61 мың отбасының баспана мəселесі шешілді. Құрылыстар жыл асқан сайын қарқын алып келеді. Əлеуметтік тұрғыдан аз қамтылған халық жеңілдетілген мемлекеттік бағдарламалар арқылы баспанаға қол жеткізе алады. Салынып жатқан үйлердің үштен екісі осы мақсатқа арналған. Тұрғын үйлерден бөлек, əлеуметтік мақсатта салынып, қазір халық игілігіне жұмыс істеп жатқан алып ны сандар да баршылық. С.Сей фуллин атындағы облыстық қа зақ драма театры, С.Сəпиев атын дағы Бокс орталығы, Теннис орта лығы, Мұз сарайы, Достық үйі барша қарағандылықтардың ортақ мақта нышы. Қарағанды десе, ауызға бірінші ілігетін көмір бассейнінің келешегіне келсек, барлау нəтижелері бойынша, қазір бізде 10, млрд тонна өндірілмеген көмір қоры бар. Облыс экономикасына тірек болып отырған негізгі саланың бірі осы көмір өнеркəсібі екені белгілі. Қарағандылық кеншілер республикада өндірілетін барлық көмірдің үштен бірінен көбін, ал кокстелген көмірді түгелімен шығарып отыр. Қазір облыста 11 шахта, 7 көмір разрезі, 4 көмір өндіруші ша ғын кəсіпорын жұмыс істеп тұр. Көмір өндірісін жетілдіру бойынша бірқатар жобалар жүзеге асырылуда. «Шахтинская» шахтасының жанынан 17 млн тонна көмір қоры бар жер қойнауын игеруге рұқсат алынды. Шұбаркөл көмір кенішінде ақпан айында жылына 7,5 млн тонна жоғары сапалы көмір өндіре алатын жаңа кəсіпорын «Шұбаркөл Премиум» ЖШС іске қосылды. Облыс бойынша былтыр 31,5 млн тонна көмір өндірілсе, биылғы жылдың қорытындысында 33 млн тоннаға қол жеткіземіз деп отырмыз. Қазір көмірді шикізат ретінде ғана пайдаланбай, оны заманауи технологиялармен өңдеп, басқа мақсаттарға да пайдалану амалдары қарастырылуда. Мысалы, «Шұбаркөл Көмір» АҚ-та арнайы кокс өндірудің бірегей тəсі лі игерілді. Бұл кəсіпорынның өнімдеріне еліміздің ірі металлургия кəсіпорындары зəру. Оған қоса, Қарағандыда биылғы жазда көмір байыту фабрикасы ашылды. Онда заманауи экологиялық стандарттар бойынша энергетикалық концентрат шығару ісі қолға алынған. Өнеркəсіп саласындағы даму қорытындылары бойынша біздің облыс еліміз бойынша бірінші орында тұр. Өсім, былтырғы жылдың осы уақытымен салыстырғанда 105,2 пайызға жетіп отыр. Өнеркəсіп өндірісінің 80 пайызын өңдеу өнеркəсібі құрайды. Бұл да республика бойынша ең жоғары көрсеткіш. Жалпы, еліміз бойынша өңделген өнімнің бестен бірін біздің өңір шығарады. Индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде Тəуелсіздік жылдары облыста бірқатар жаңа өндіріс орын дары ашылды. Мысалы, Индустрияландыру картасы бойынша, «АК Алтыналмас» АҚ алтын айыру фабрикасы, катодтық мыс өндіру зауыты, «БорусанМакина Қазақстан» ауыр техникаларға сер вистік қызмет орталығы секілді барлығы 72 кəсіпорын іске қосылды. Индустрияландыру картасы шеңберінде биыл 10 жаңа өндірісті іске қосамыз, бұл жаңадан мың шақты жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді. Қазір біз өнеркəсіп тауарларын, азық-түлік өнімдерін, халық тұтыну тауарларын өндіріп, экспортқа шығарып отырмыз. Мыса лы, тəуелсіздік жылдары кабель өнімдерін шығаратын «Казцентрэлектропровод» ЖШС іске қосылды. Техникалық кремний шығаратын «Таукен Темір» ЖШС зауыты өз өнімдерін түгелдей экспортқа шығарады. Барлық қажетті инженерлік инфрақұрылымдар тартылып, салық тəртібі жеңілдетілген арнайы экономикалық аумақта бекіткіш арматура шығаратын «Бемер Арматура» ЖШС, бөлектелген құбырлар жасайтын «Изоплюс» ЖШС си яқты жаңа өндіріс орындары ашылды. Бұл екі зауыт германиялық ин весторлардың көмегімен салынды. Облыстағы тағы бір үлкен жаңалық фармацевтикалық кластердің құрылуы. Кластер өзімізде жасалған тəсілдер бойынша отандық дəрідəр мектер өндіреді. Азық-түлік шығаратын кəсіпорындар жылына 0 млрд теңгенің өнімдерін шығарып отыр. Соңғы ширек ғасырда өңірімізде сүт жəне сүт өнімдерін, ет өнімдерін шығаратын, астық өңдейтін жəне басқа да көптеген жаңа өндіріс орындары ашылған. Биыл облыс диқандары 1 миллион тоннадан артық астық жинап, бұрын-соңды болмаған рекордқа қол жеткізді. Соның арқасында шаруа адамдарын тұқыммен қамтамасыз ету, несиелерді қайтару, жұмыскерлердің жалақысын төлеу мəселелері қиындықсыз шешілді. Машина-трактор паркі жаңартылып, тұқым сапасы арттырылып, келесі жылы егістік көлемі де ұлғайтылуы мүмкін. Қырманымыздың толуына жаңа агротехнологиялардың да игі ықпалы аз болған жоқ. Біздің фермерлер егістіктердің 78 пайызына, яғни 580 мың гектар жерге ылғал қорын сақтағыш технологияларды пайдаланды. Ауыл шаруашылығы техникалары да заман талабына сай, өнімділігі жоғары. Тұқым сапасын арттыруға, тиімді тыңайтқыштар мен гербицидтерге үлкен маңыз беріледі. Биыл облыс аумағында 200 мың тонна картоп, 30 мың тон надан артық көкөніс жиналды. Майлы дақылдар өсіру ауқымы да артып келеді. Мал шаруашылығын айтсақ, облыс фермерлері ірі қараның санын биыл жарты миллионға жеткізді. Бұ ған, əлбетте, мемлекеттің «Сыбаға» тəрізді бағдарламалары да көп көмегін тигізді. Мал басын көбейте түсу үшін қазір бордақылау орындарының құрылысын арттыруды көздеп отырмыз. Абай ауданында 3 мың басқа арналған бордақылау алаңы ашылса, жақында Бұқар жырау ауданында тағы бір сондай алаң іске қосылады. Қарағандының медицина саласы қашаннан мақтаулы жəне соған əбден лайық. Медицинаны дамытуға мемлекеттік деңгейде көңіл бөлініп отырғаны белгілі. Біздің облысымызда да денсаулық сақтау саласын жетілдіруге айрықша ден қойылған. Қарағандылық мамандар жүрек пен қан тамырларына, жұлын мен миға күрделі операциялар жасауды елімізде алғашқылардың бірі болып қолға алды. Жоғары технологиялы медицина облыс орталығында ғана емес, өңірдің басқа аудан-қалаларында да өркендетіле бастады. Балқаш пен Жезқазғанда түтік тəрізді сүйектерге күрделі оталар жасалатын болды. Жезқазғанның орталық ауруханасында инсульт орталығы ашылса, осы Жезқазғанда, Балқаш, Теміртау қалалары мен Бұқар жырау ауданында төмен инвазивті операциялар жасалады. Мемлекеттікжекеменшік əріптестік нəти жесінде, заман талабына сай жабдықталған компьютерлік томография кабинеттері мен 2 диагностикалық офтальмологиялық орталық, УДЗ диагностикасының 3 кабинеті ашылды. Жақында Шахтинск қаласында гемодиализ орталығы, Қарағанды қаласындағы 1 ауруханада компьютерлік то мография кабинеті ашылады. Қарағанды облысы үш жылдық лизингтік жүйе бойынша 3 млрд теңгеден астам қаражатқа заманауи қымбат медициналық жабдықтар сатып алып отырған республикадағы жалғыз өңір. Білім беру саласындағы жетістіктерімізді де мақтанышпен айтуға болады. Қарағанды облысын дағы мектеп түлектерінің ҰБТ қорытындысы жыл сайын республикалық орташа көрсеткіштен жоғары болады. Мектеп оқушыларына қажетті жағдайдың бəрі де жасалған. Тəуелсіздік жылдарында облыста 12 жаңа мектеп салынды. Өңірімізде мектеп бағдарламасына робот техникалар курсын енгізу бойынша қанатқақты жоба елімізде бірінші болып қолға алынды. Мемлекеттік-жекеменшік əріптестік нəтижесінде жыл басынан бері Қарағандыда 3 жекеменшік балабақша ашылса, Қарқаралы мен Теміртауда жəне тағы да облыс орта лығында сондай 8 балабақша ашу жоспарланып отыр. Бүгінде облыс халқының 2 пайызы спортпен тұрақты шұғылданады. Тəуелсіздік жылдарында өңірімізде жаңадан 51 спорт нысаны салынды. «Аула клубтары», «Менің аулам» бағдарламаларын жүзеге асыру барысында аудан-қалаларымызда жасанды көкпен көмкерілген 200-дей алаң жəне сонша хоккей корттары пайда болды. Қазіргі уақытта облыста 3 мыңнан астам спорт жəне денешынықтыру ұйымдары жұмыс істеп тұр. Ал жоғары жетістіктер спортында біздің сайыпқырандарымыз ел намысын əлемдік спорт ареналарында қорғап жүр. Қазақстанның ұлттық құрамасында 1168 қарағандылық спортшы бар. Олардың жоғары деңгейін жанкүйерлер жақсы біледі. Қысқаша қорытқанда, Қарағанды облысы Тəуелсіздіктің 25 жылдық мерейтойына осындай жетістіктерімен жетіп отыр. Отанымыз аман, заманымыз тыныш болсын делік, əлеуметтік-экономикалық ахуалымыз арта түсеріне сеніміміз мол. Бастысы бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарған бірлігіміз, бейбіт тіршілігіміз баянды болғай. Əлеуметтіѕ əлеуеті əлсіремейді Биылғы жыл «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС үшін оңайға тимегені рас. Экономикалық дағдарыс алпауыт кəсіпорынның əрі қарай дамуына кері əсерін тигізе ме, солай бола қалған күнде, оның алдын алу үшін қандай шаралар қабылданып жатыр, міне, осының бəрін газет тілшісімен əңгіме барысында «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС басқарма төрағасы Бақтияр ҚЫРЫҚПЫШЕВ айтып берді жылы мыстың бағасы өзінің ең төмеңгі деңгейіне жетті. Биыл да жағдайдың жақсаратын түрі көрінбейді. Сол себепті, бізге кəсіпорын табысты болуы үшін бірқатар қабырғалы өзгерістерге баруға тура келді, деп бастады əңгімесін Бақтияр Əбдірахманұлы. Сондай-ақ, үдерісті оңтайландыру бойынша бірнеше бағдарламаны жүзеге асыруды, шығыстарды қайта қарап, қондырғыларды тиімділеріне айырбастауды да қолға алдық. Қазіргі таңда мыстың бағасы құлдырады. Əлемдік компаниялар тығырықтан шығар жол іздегенде, ең алдымен еңбек ұжымдарының санын қыс қар туды жөн деп тапты. Мұндай жа ғдайда «Қазақмыстың» ұстаны мы қандай болмақ? Айта кететін жайт, дағдарыстың күйіп тұрған кезінің өзінде біз еңбек ұжымдарын жаппай қысқартуды жоспарлаған емеспіз. Əрине, əкімшілік қызметкерлерге қатысты кейбір шығыс түрлерін қысқарту бойынша белгілі бір шаралар қабылдағанымыз рас. Ал қатардағы кеншілер мен металлургтерге, байытушыларға келсек, əулет дəстүрін бірнеше буын бойын ша жалғастырып келе жатқан еңбек ұжымдарын қысқартуға жол бермейміз. Сайып келгенде, мұның өзі өндірістің жоғары көрсеткішке қол жеткізуі үшін керек дүние. Сондықтан, кезінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жариялаған бизнестің əлеу меттік жауапкершілігін терең түсі неміз жəне алдағы уақыттағы жұмысымызда бұл бағыттан ауыт қымауды басты мақсат ретінде қа растырамыз. Компанияның таяу жылдардағы инвестициялық саясаты туралы айтсаңыз. Экономикалық қиыншылықтарға қарамастан, даму жоспарымыз өте ауқымды. Кен орындары мен өндірістік қуаттарымызды қайта жаңғырту бойынша жасалып жатқан жұмыстарымызды белсенді түрде жалғастыра беру жоспарымыздан берік орын алған. Мысалы, Жезқазған алаңқайындағы Жыланды кенішін іске қосуды жоспарлап отырмыз. Сəтін салса, бұл кен орны өзінің өндірістік толық қуатына 2021 жылы шығады. Жезқазған маңындағы «Жаман Айбат-2» кен орны дың соңында жұмысын толық бастайды. Қарағанды алаңқайындағы «Нұрқазған» кен байыту комби натының өндірістік қуатын арттырып, 2017 жылы 3,3 млн тоннадан 4 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарда бар. Бұдан бөлек, біз геологиялық барлау жұмыстарына да үлкен мəн береміз. Жер бетіндегі геологиялық барлау жұмыстары жобаларын орындаған кезде шетелдік өндірушілердің өнімділігі өте жоғары бұрғылау қондырғыларын пайдаланамыз. Осындай заманауи құрал-жабдықпен қаруланған біздің компания жыл сайын он миллион тоннаға жуық кен өндіреді. Сіздердің компанияның қатысы бар қалалардағы əлеу меттік жағдайға жəне сол өңір лерде тұратын адамдардың тұр мыстір шілігіне «Қазақмыс» қан шалықты əсер етеді? Жезқазған мен Балқаш қалалары тұрғындарының дені «Қазақмыс» кəсіпорындарында еңбек етеді. Соған сəйкес, біздегі өзгерістердің бəрі олардың тұрмысына тікелей əсер етеді. Сондықтан, біздің əлеуметтік жобаларымыз бірінші кезекте осы жерлерде іске асырылады. Олардың саны да көп: ата-анасыз қалған балаларға, тұрмысы төмен жəне асыраушысынан айырылған отбасыларына, елді мекендерді абаттандыру үшін жергілікті билік органдарына көмектесу, тізе берсеңіз кете береді. Жалпы, «Қазақмыстың» қатысы бар өңірлердегі əлеуметтік ахуалдың оң болуы біз үшін өте маңызды екенін ерекше атап айтқым келеді жылы біз Ұлы Жеңістің 70 жылдығы құрметіне Жезқазғанда ағаш отырғызу бойынша кең көлемді жобаны қолға алдық. Бес жылға деп есептелген бұл «Жасыл желек» жобасы бірнеше кезеңнен тұрады жəне ол Кеңгір су қоймасының 100 гектарға жуық жағалауын көгалдандыру бойын ша аймақ құруды көздейді. Ќызыларайєа шетелдіктер ќызыєады 2014 жылы жасалған халықаралық Sustainable Destinations Global рейтингі əлемнің үздік 100 туристік бағытын анықтаған болатын. Сол тізімге Қазақстаннан тек Қарағанды облысының Ақтоғай ауданындағы Қызыларай оазисі ілікті. Бұл біздегі табиғаттың осынау кереметіне қызығып отырған шетелдік туристердің артып келе жатқанын көрсетсе керек. Қызыларай тауының етегіндегі Шабанбай би ауылына алғашқы шетелдік саяхатшылар «Авалон» тарихи-географиялық қоғамы мен Қарағанды экологиялық музейінің бірлескен жұмыстары арқасында 200 жылы келді. Осы қоғамдық ұйымдардың қызметкерлері 2008 жылы «Сарыарқаның қола шеңбері» экспедициясының аясында Қарағанды облысындағы туристік саяхатқа қолайлы деген көптеген жерлерді аралап шық ты. Жергілікті тұрғындармен кездесіп, оларға экотуризмнің не екенін, шетелдік туристерді не қы зықтыратынын түсіндіруге тырысты. Бірақ, солардың ішінде оң жамбасқа келгені Шабанбай би ауылы болып шықты. Оның өзіндік себептері де бар. Табиғат тамашалары, тарихи ескерткіштері мен жан-жануарлары өз алдына, мұндағы ауыл халқы да қазақы қонақжайлығын танытып, алғаш келген саяхатшылардың өзін бірден баурап алды. Экотуризмнің негізгі мəні шетелдік туристерді жергілікті ха лықтың салт-дəстүрімен қызықтыру, дейді «Авалон» қоғамының президенті Виталий Шуптар. Сырттан келген қонақтар табиғатпен үндесіп өмір сүрген халықты көргісі келеді. Оларға жайлы қонақүй мен дайын дəмхана қызық емес. Мұнда келгенде ауыл адамдарымен біраз уақыт бірге өмір сүріп, олар не жесе соны жеу, не істесе соны істеу үшін келеді. Қысқасы, олар дамыған елден жеткен кірпияз мырза болмай, көрші ауылдан келген қарапайым қонақ сияқты болғысы бар. Шабанбай би ауылындағы ағайындарымыз сондай мақсатпен тескентау асып келген таңсыққұмарлардың көңілінен шығып отыр. Қазір бұл ауылда шетелдік қонақтарды күтіп алатын жеті үй бар. Əдетте, туристер мұнда қо на жатып, үш күн болады. Осы уақыт ішінде олар биіктігі мың жарым метрден асатын Ақ сораңның басына шығып та, Қызыларайдың арқарларына тамсанып та, қола дəуірдің көзіндей Беғазы кешенін аралап та, Желтау жартастарындағы көне жазуларға көзайым болып та үлгереді. Ал қазы-қарта, жал-жаясы арылмайтын қазақтың дастарқаны оларды жеңсік асқа қарық қылары екі бастан белгілі. Кейінгі жылдары туристер Шабанбай би ауылына қысы-жазы келетін болып алған. Олар негізінен Германия, Нидерланд, Франция, Швейцария, АҚШ сияқты елдерден бес-алты адамдық шағын топ болып келеді. Көбінің жасы, əдетте, елуді еңсеріп, алпысқа қараған. Дені жарты əлемді айналып, жалғанның бар қызығын тауысуға айналған. Қазақтың жазира даласына қызығатындары көп, дейді Виталий Шуптар. Еуропалықтар мұнша байтақ даланы көре қоймаған ғой. Еркіндік дегеннің не екенін осы біздің даламызға қарап түйсінгендей болып жатады. «Авалон» қоғамы прези дентінің айтуынша, экотуризмнен туристік фирмалар емес, негізгі жүкті көтеретін жергілікті тұрғындар пайда көруі тиіс. Əйт песе олар табиғатты күту, баптау, аялау жайын естен де шығаруы мүмкін. Оларды ынталандырудың бір жолы табыс табуларына кедергі болмау керек. Олай болса, күй талғамайтын экотуризмді дамыту ауылдағы ағайынға тиімді болуы тиіс. Ақтоғай ауданы Бетті дайындаған Қайрат ƏБІЛДИНОВ,

7 қараша қоғам 7 Бұл астана тарихындағы ең үлкен кітап көрмесі Нұрлан Сәрсенбіұлы, осындай жоғары деңгейлі, жауапкершілігі де жетіпартылатын халықаралық кітап көрме-жәрмеңкесін Астанада өткізу идеясы қашан, қалай, кімдердің тарапынан туып еді? Өздеріңізге мәлім, жұмыр жердің әр шалғайындағы елдердің белгілі де білікті баспагерлері бір ортада бас қосып, өзде рінің таңдаулы кітап өнімдерін талғампаз қауымның назарына ұсынатын, баспа саласының өзекті мәселелерін талқыға салып, ой-пікір таластыратын, өзара тәжірибе алмасып, әріп тестік байланыс орнатуға мүм кіндік туғызатын дәстүрлі көрме-жәрмеңкелер жекелеген дамыған елдерде тұрақты түрде өтеді. Мәселен, Германияның Майндағы Франкфурт қаласында жыл сайын ұйымдастырылатын әлемге әйгілі кітап көрме-жәрмеңкесі. Баспа-полиграфия саласындағы жетістіктерден және заманауи талап-талғамға сай кітап өнім дерін шығару бағыты н - дағы ізденістердің нәтижелерінен, осы орайдағы барша жаһандық жаңалықтардан хабардар болып отыруға мүдделі баспагерлер мұндай шаралардан әсте қалыс қалмауға тырысады. Шынында да, әлемнің таңдау лы да үздік баспаларының білік ті мамандары бас қосатын мұн дай шараның берері көп. Көңілге көп нәрсе түйіп, ойыңды байытуға, өзің қалаған баспалармен әріптестік, іскерлік байланыс орнатуға да мүмкіндік мол. Шетелдерде өткен сондай үлкен-үлкен баспагерлер басқосуына, көз тойып, көңіл тоғаятын кітап көрмелеріне қатыса жүріп, «Өзімізге де, өзгелерге де пайдалы, тәуелсіз еліміздің әдеби-мә дени саладағы жетістіктерін де жар қырата көрсетуге мүмкіндік бе ретін осындай ауқымды шараны неге өзімізде өткізбеске?» деген ой келген. Бірталайдан көңілде жүрген, пісуі жеткен сол ойды жүзеге асырудың да, міне, сәті түсіп, орайы келді. кітап көкжиегі Елорданың зиялы қауымы тағы бір айтулы мәдени шара «Eurasian Book Fair- 2016» атты Еуразиялық халықаралық кітап көрмежәрмеңкесіне куә болмақ. Мұндай ауқымды да айтулы кітап көрме-жәрмеңкесі Астана тарихында тұңғыш рет өткізілгелі отырғанын ескеріп, осы мәдени шараның негізгі ұйымдастыру жұмыстарын мойнына алған «Фолиант» баспасының директоры Нұрлан ИСАБЕКОВТІ әңгімеге тартқан едік. Қандай да бір іс-шараны ұйымдастырудың өзіндік мақ саты болмақ және одан кү тілетін түпкі қорытынды нәтиже деген де бар... Біздің бұл орайдағы мақсатмұратымыз бір ауыз сөзбен түйіндей салуға сыя қоймайды. Сондықтан, сәл тарата баяндайын. Ұлан-байтақ Еуразия құрлы ғында орналасқан сан алуан мемлекеттердің, соның ішін де өз еліміздің де мәдени-әде би саладағы табыстарын, өсіп-өркендеу үстіндегі кітап баспаларының жетістіктерін жария ету; әр елдің білікті баспа герлерінің басын бір ортаға қосу арқылы олардың мәдени, іскерлік, әріптестік байланыстарын жан дан дыра түсуге мүмкіндік туғызып, ынтымақтастығын нығай туға септесу; өзара тиімді ақпарат алмасып, кітап өнімдерін шығару мен өткізу бағытында мәмілелі келісімдер түзуіне жағдай жасау; баспалардың таңдаулы, бүгінгі заманға сай үздік үлгімен жарық көрген алуан түрлі өз кітап өнімдерін оқырманға немесе әлеуетті сатып алушыларға ұсынуына мүмкіндік беріп, тұтынушының, қоғамның талап-тілегін, сұранысын сараптауға жағдай тудыру; жалпы баспа-полиграфия саласының халықаралық кеңістіктегі бағытбағдарын бағамдап, ой-пікір түюіне мүмкіншілік жасау міне, тізбелей түссек, біздің бұл шараны ұйымдастырудағы мақсатмұратымыз осылай жалғаса бермек. Егемен еліміздің басты ордасына алыс-жақын шетелдердегі әріптестердің басын қосуға бел буғанда тек баспа-полиграфия саласы өкілдерінің ғана емес, авторлардың, кітапхана лардың, кітап өнімдерін сату-тарату ісімен айналысатын ұйым-мекемелердің де өзара ақпарат тық, шығармашылық және іскерлік ынтымақтастығы аясын кеңейте түсуіне мүмкіндік жасауды мұрат тұттық. Ал даралап айтатын ең бас ты мақсат мынау. Бүгінгі қоғамда кітаптың мән-маңызы азайып, қадірі кетіңкіреп тұр. Өзіміз көп жағдайда жерден алып, жерге салып даттайтын кешегі кеңестік кезеңде кітаптың қоғамдағы орны, қадір-қасиеті қандай болғаны сіз бен бізге жақсы мәлім. Зиялы қауымды айтпағанда, қарапайым жұртшылықтың кітапқұмарлығы керемет еді ғой. Тіпті, сол кезде қағажу көрді дейтін ана тіліміздегі әдеби-көркем кітаптардың өзі ондаған мың данамен басылатын. Және соның бәрі өз оқырманын тауып жатты. Талай-талай кітаптың алғашқы басылы мы түп-түгел өтіп кетіп, қайта басылып, ол да өтіп кететін. Демек, кітапқа сұраныс болды, өйт кені, оқырман бар еді, мол еді. Ал бүгінгі ахуал мүлде басқа. Оны күнделікті өмірде сезіп те, көріп-біліп те отырмыз. Сондықтан, осындай дүбірлі, думан ды шара өткізу арқылы бүгінгі қоғамның беті кітапқа бұрылуына септессек деген ізгі ниетіміз бар. Түптеп келгенде, біздің ең басты мақсат осы. Егер осы мақсат үдесінен шығып, кітаптан теріс айналып кеткен қоғамның бетін бері бұруға мысқалдай болса да үлес қоса алсақ, мақсаттың орындалуы да, өзіңіз айтып отырған түпкі қорытынды нәтиже де сол деп білемін. Бір сәт негізгі тақы рып тан ауытқып, мынандай бір сауал қоюдың реті келіп тұрғандай. Иә, бүгінгі қоғам да кітаптың мән-маңызы төмен деу болып тұр ғаны рас. Кітап әлемінің кәсі би маманы сыз ғой, осы келеңсіздіктің негізгі себебі неде деп білесіз және қоғамның бетін кітапқа қайта бұру үшін, әсір есе жас ұрпақты кітапқазынамен қайта қауыштыру үшін тағы да қандай шараларды қолға алу керек деп ойлайсыз? Әрине, бұл келеңсіздіктің алуан түрлі себебі бар. Және ол нендей себептер екені де көзі ашық, көкірегі ояу әрбір адамға әбден аян. Қоғамдық формация ауыс ты, сол кезеңдегі өліара шақта рухани байлық кейін ысырылып, материалдық игілік қамы алға шықты, интернет пайда болды, кітаптардың таралымы да азайды дегендей... Бәлкім, тап сол кездегідей кітапқұмарлықты енді қайта орал ту мүмкін де болмас. Дейтұр ғанмен, жан-жақты, терең ой лас тырылған жүйелі шара лар қолға алынса және оны орындауға тек ресми орындар ғана емес, баспагер ретінде мен де, қалам гер ретінде сіз де, білім ұяла ры ның ұстаздары да, жержер дегі кітапхана мамандары да, тіпті, қарапайым оқырман да баршамыз өз жауапкершілігімізді сезіне отырып атсалыссақ, онда ол тірлік өз нәтижесін берер еді деп ойлаймын. Бүгінде мемлекеттік тапсырыспен жарық көретін кітаптардың таралымы 2000-нан аспайды. Яғни, бұл кітаптар еліміз дегі кітапханаларға ең болмаса 1 данадан жіберуге де жетпейді деген сөз. Әрі-беріден соң, шалғайдағы ауыл-аудандардағы оқырман қауым баспалардан қандай жаңа кітаптар жарық көріп жатқанынан да бейхабар қалады. Ал азды-көпті оқырман негізінен ауылда. Кеше де солай болған, қазір де солай. Сондықтан, мемле кеттік тапсырыспен шығатын кітаптарды сұрыптауға да жете көңіл бөле отырып, өз оқыр манын сөзсіз табатын сол кітаптардың таралымын көбей ту және ауыл-аудандарға жет кізу жағын да ойластыру жөн бе деймін. Байқауымша, жер-жердегі үлкенді-кішілі кітап ханалардың кітап қорын үнемі толықтырып отыру жайы көңіл көншіте қоймайды. Қарымды қаламгерлерді жақсы шығармалар жазуға ынталандыру жайы да ойластырылса орынды болар еді. Бұл да бір түйінді мәселе. Енді негізгі тақырыпқа қайта оралсақ. Көрме-жәрмең кенің бағдарламасы жайлы қысқаша мағлұмат бере кетсеңіз жөн болар еді. Көрме-жәрмеңке аясында баспа-полиграфия саласының мамандары үшін пайдалы, жалпы көрмені тамашалаушы қарапайым оқырмандар үшін қызықты, тартымды да тағылымды көптеген шаралар өткізу жоспарланып отыр. Атап айтқанда, ғылыми-тәжірибелік конференциялар ұйымдастырылып, бірталай жаңа кітап тардың тұсаукесері, өнер және мәдениет қайраткерлерімен, айтулы ақын-жазушылармен кездесулер, дөңгелек үстелдер, іскерлік сұхбат-жүздесулер, байқаулар, қатысушылар арасында викториналық сауалдар ойыны өткізілмек. Мемлекеттік жоғары лауазым иелері, баспалар мен кітап саудасын жүргізетін мекеме-ұйымдардың басшылары, халықаралық сарапшылар, ғылым-білім салаларының, басқа да түрлі рухани ордалардың жетекшілері кітап әлемінің өзекті де өткір мәселелерін талқыға салады. Түйіп айтқанда, бұл шараға қатысу баспагерлер үшін де, авторлар үшін де, оқырмандар үшін де тиімді боларына сенімдіміз. Мұндай аса ауқымды шара ны атқарудың жауапкер шілігі де оңай болмасы түсінікті. Көрмені ұйым дастыруға ресми орындар тарапынан қолдау-көмек жасалып жатқан болар? Иә, жұмыла көтерген жүк жеңіл қашанда. Оның сыртында, Тәуелсіздіктің 25 жылдығы қарсаңында қолға алынып отырған бұл шараның ойдағыдай өтуі тек оның негізгі ұйымдастырушысы болып табылатын «Фолиант» баспасына ғана емес, біздің баршамызға ортақ абырой болмақ. Өйткені, бұл ТМД елдерінен, Еуропа мен Азияның біз үшін алыс шетел саналатын ондаған дамыған мемлекеттерінен кәсіби мамандар, белгілі тұлғалар келетін жауапты шара. Осыны жете түсінген бірталай ресми орындар, атап айтқанда, Мәдениет және спорт министрлігі мен Астана қаласының әкімдігі бізге қолдау жасап, хал-қадерінше көмек қолын созып отыр. Бұл үшін, әрине, алғыстан басқа айтарым жоқ. Жуырда ғана аталған министр лікте көрмеге дайын дық барысын талқылаған арнайы отырыс өтті. Әзірлік жұмыстарының баршасы ойдағыдай. Енді мойын ға алған осы үлкен мін детті көңілдегідей атқарып шығуға күш саламыз. Әңгіме орайында кітап жанашырлары үшін құлаққағыс жасай кетейін. Бұйыртса, бұл көрмені Астанада дәстүрлі түрде өтетін игі шараға айналдыру, яғни ІІ Еуразиялық халықаралық көрмежәрмеңкесін келесі жылы маусым айында ЭКСПО-2017 көрмесі шеңберінде ұйым дастыру да жоспарланып отыр. Сөз соңында осындай игі де іргелі, тәуекелі басым істің негізгі салмағын көтеріп алған өзіңіз басқаратын баспаның бүгінгі тыныс-тіршілігі мен болашаққа жоба-жоспары, негізгі ұстанған бағыт-бағдары жайлы аз-кем айтып өтсеңіз. Ал «Фолиант» баспасының бүгінгі тыныс-тіршілігімен, болашаққа құрған жоспарларымен тереңірек таныс болғыларыңыз келсе және, сонымен бірге, еліміздегі, алыс-жақын шетелдердегі айтулы баспалардың кітап өнімдерін тамашалап, баспа-полиграфия саласының бүгінгі әлемдік деңгейдегі озық та үздік өнімдерімен танысуды қаласаңыздар, бүгін басталып 12 қарашаға дейін Астанадағы Көрме орталығында өтетін Еуразия халықаралық көрме-жәрмеңкесіне келіңіздер. Көкейдегі басқа да сауалдарға жауапты сол көрме барысында тауып, рухани байып қайтатындарыңызға кәміл сенімдімін. Әңгімеңізге рахмет. Істеріңізге сәттілік тілейміз. Әңгімелескен Қорғанбек АМАНЖОЛ, АСТАНА Жасампаздық жылнамасы қаңтарда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ел халқына жаңажылдық құттықтауы газетінде жарияланды. Құттықтауда: «Саяси-құқықтық реформалардың уақыт талабына сай болуы бізді көп тол ғандырады. Халық санының өсімі, ана мен баланың денсаулығы басты назарда болады. Өскелең ұрпақтың тәлім-тәрбиесі мемлекеттік тұрғыда қамтыла бермек», деп жазылды. -10 қаңтар күндері Ресей Федерациясының Президенті В.Путиннің Қазақстанда реси сапары болып өтті. Сапар шеңберінде Қазақстандағы Ресей жылының салтанатты ашылуы болды. Жиында сөз сөйлеген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Бұл жылдың былтырғы Ресейдегі Қазақстан жылында атқарылғанның табиғи жалғасы және молықтырушысы болатыны сөзсіз», деді қаңтар аралығында Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Біріккен Араб Әмірліктеріне ресми сапары болып өтті. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың БАӘ Президенті Шейх Заид бен Сұлтан Әл Нахаянмен және Абу-Дабидің мұрагер бекзадасы Шейх Халифа бен Заид Әл Нахаянмен кездесулері мен келіссөздері, сапар аясында өткен «Қазақстанның инвестициялық мүмкіндіктері» бизнес форумы екі ел арасындағы ынтымақтастықтың мол мүмкіндіктерін айқын көрсетіп берді. 28 қаңтарда Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Испания Корольдігінің ғылым және жаңа технологиялар министрі Хуан Коста Климетті қабылдады. 30 қаңтарда Елбасы Қазақстан Республикасына ресми сапармен келген Чех Республикасының вице-премьері Сыртқы істер министрі Цырил Свободаны қабылдады. Кездесуде екіжақты қарым-қатынастардың жай-күйі мен келешегі талқыланды. 5 ақпанда Президент Қазақстанға жұмыс сапарымен келген Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігінің басшысы Джек Строны қабылдады. 6 ақпанда Астанада тың және тыңайған жерлерді игерудің 50 жылдығына арналған салтанатты мәжіліс болды. Онда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев баяндама жасады. «Тың игеру бұл жиырмасыншы ғасырдың аса зор әлеуметтік-экономикалық жобасы, оған ұқсас жоба әлем тарихында болған емес. Қысқа тарихи кезеңде Қазақстанның көптеген аудандарында экономика, білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет жаңаша өркендеп, қуатты кадр және ғылыми әлеует жасалды. Тың озық кәсіпорындардың басшыларын, ірі ғалымдар, мемлекеттік және саяси қайраткерлер болған ерлердің тұтас бір шоғырын тәрбиелеп шығарды», деді Елбасы өз сөзінде. Білімнің бас құралы Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, архивтер, кітапханалар мен музейлердің өзара ынтымақтастық рөлі ерекше. Олардың атқаратын негізгі қызметіне немесе атауына орай архив, кітапхана, музей арасына нақты шекара қойылмайды. Көптеген архив қорларының өзінде сирек кездесетін баспа басылымдары, мазмұны бай кітапханалар бар десек, сол сияқты баспа басылымдары мен архив құжаттарын музей коллекцияларынан, экспозицияларынан бөліп-жару мүмкін емес, ал кітапханалардан мұрағаттарда жоқ кейбір қолжазба қорларын табасыз. Ғазиза ИСАХАН, Қазақ ұлттық өнер университетінің ақпарттық-кітапхана қызметінің басшысы Айта кету керек, тәуелсіздік жылдарында «Мәдени мұра», «Халық тарих толқынында» бағдарламалары бойынша мұрағатшылар, ғалыммамандар шетел архивтері мен ғылыми мекемелерінен, кітап ханаларынан көптеген құнды құжат тар мен қолжазбаларды, сирек кездесетін кітаптарды тапты. Мәселен, бұл құжаттардың то лық тізімі «Қазақстан тарихы шетел мұрағаттарында» көптомдық ақпараттық анықтамалығына енгізілген. Соның бірі, 2001 жылы Ұлттық архив қорына қосылған Мұстафа Шоқайдың архиві Сорбонна университетінің Шығыс тілдері институтының кітапхана қорынан алын ды. Ал Ұлттық академиялық кітап ханада Хасен Оралтайдың жеке архиві (Мюнхеннен академик Р. Нұрғалиев «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында алып келген болатын) сақтаулы. Жақында ғана мұнда филология ғылымының докторы, профессор Тұрсынбек Кәкішевтің жеке кітапханасы бойынша «Ғалым» залы ашылғаны мәлім. Онда кітаптарымен қоса, ғалым ағамыздың қолжазбалары, архив құжаттары да бар. Тағы бір құнды жаңалық, Халықаралық Түркі академиясының кітап ханасында белгілі түркі та нушы ғалымдар Иштван Мандоки Қоңыр, Әбдуали Қайдар, Әбжан Құрышжанұлы, Рәбиға Сыздықованың жеке кітапханалары бар, ал онда сирек кітаптар мен қол жаз - ба лар қоры, тарихи жазба ескерткіштердің қолжазбалар кө шір мелері жинақталған. Айта берсек, мұндай мысалдар өте көп. Джордж Кеннанның қорынан жылдары Сібір мен Қазақстанға жасаған саяхаты кезінде түсірілген «Семейдегі базар алаңы»; «Қазақтардың Семей облысы әскери губернаторлықтың шенеунігі отбасымен кездесуі» атты суреттер «АҚШ Конгресс кітапханасынан» жеткізілді. «National Geographik» музейі мұрағатынан табылған екі фотосурет «Қостанай қаласының базарында қазақ әйелдері баласымен» (135 ж.) деп аталады. Дер кезінде ақпараттың жинақталуы, сақталуы және пайда ланы луының нәтижесінде бүгінгі ұрпаққа, міне, осындай құнды жәдігерлер жеткізіліп отыр. Ең бас тысы, бұларға келіп түсетін материалдар жыл сайын молығып, толығу үстінде. Елімізге осы аралықта әкелінген мәдени мұралар санының көптігі таңдауды қиындататын бол ғандықтан, соған орай тұтынушы жауапкершілігі де артады. Болашаққа қандай ақпаратты жеткізу ге тиіспіз? Ол бүгінгі бай ла мымызға қарай шешілетін мәселе. Оқу процесінде жеке адамның шығар машылық жағынан рухани дамып, ой-өрісін байытуда, халықтық төл дәстүрлерді қастерлеуде, азаматтық пен патриотизмге тәрбиелеуде осы үш қызмет түрінің атқарар рөлі мен қосар үлесі едәуір екені даусыз. Жоғары оқу орындарының негізгі мақсаттарының бірі білімді, мәдениетті қазақ жастарының ортасын қалыптастыру болып табылады. Білім беру саласының сапасы қай кезде де оның ақпараттық қамтамасыз етілуіне тікелей байланысты. Осы ретте Өнер университеті басқа оқу орындарының кітапханала рымен, өнер ордаларымен, шыға р ма шылық одақтармен, архив, музей, кітапханалармен өзара шығармашылық, мәдени ынтымақтастықтар орнатуда. Әрине, бұл орайда кітапханашылардың кәсіптік біліктілігін көтеру мәселесі күн тәртібінен ешқашан түспеуі тиіс. Өйткені, алға қойып отырған мақсаты мыздың өзі қазіргі заманауи технологияның дамуына ілесе отырып, өз оқырмандарымыз үшін кітапхана ресурстарын пайда ла - нудың тиімді мүмкіндіктерін қарастыру, университеттің ең басты қызметіне айналу болып табылады. Сол бағытта кітапхана құнды, тарихи маңызды коллекциялардың иесі ретінде өзінің арнайы қорларын сақтауға және көбейтуге мүдделі. Оның бүгінде гуманитарлық мекемеге, сонымен қатар, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарға, ғылым мен практиканың жетіс тіктеріне негізделген салаға айналу сыры сонда. Ал әлеуметтік миссиясы жеке адамның білім алуына, дұрыс тәрбиеленуіне арналған. Әрбір оқу орны өзінің бейіміне қарай бірегей ақпараттық ресурстарды қалыптастыруға, электронды ортада ақпараттық орталықтардың өзара әрекеттесуіне жағдай жасайды. Бұл өз кезегінде бірегей мәдени кеңістікті кеңейтуді қамтамасыз етеді. Бір атап өтерлік жайт, қазіргі уақытта түрлі бағыттардың және қызмет түрлерінің өзара кірігуі байқалады. Сондай-ақ, ұлттық кітапхана лармен қоса жоғары оқу орындарының кітап ханалары да музей, архив қызметі нің элементтерін өзіне енгі зу ді жатсынбайды. Бұл, әрине, қызметкерлердің кәсіби белсенділігінің артуын білдіреді, сонымен бірге ғылыми қызметті жүзеге асыру дың жаңа бағыттары мен формаларын іздестіруге, кітапхананың ағарту шылық және тәрбиешілік қызметінің маңыздылығына байланысты. Атап айтар болсақ, әл-фараби атын дағы Қазақ ұлттық уни вер - ситетінің кітапханасында Мырзатай Жолдасбековтің Ираннан алып келген әл-фараби қолжазбаларының көшірмелері сақтаулы. Сол сияқты, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық универ ситетінің кітап ханасындағы Композиторлар одағының құжат тары, белгілі ғалымдар Серік Қирабаев пен Әлия Бейсенова, т.б. тұл ға лардың жеке кітапханасы, сондай-ақ қол жазба қоры көпшілікті бей жай қал дырмайды. Ал Әлкей Марғұлан ның жеке архиві Павлодар уни вер ситеті кітапханасынан 2013 жылы Ұлттық архив қорына келіп түс кен болатын. Максим Горький: «Мәдениетті адам болып қалыптасуға екі құдіретті күш әсер етеді көркемөнер мен ғылым. Бұл екеуімен де кітап бетінде дидарласасың», деген екен. Сол сияқты, ұлт ұстазы Ахмет Байтұр сынұлынан бізге жеткен: «Білім нің бас құралы кітап» деген қанатты қағида бар. Ал заңғар жазушы Мұхтар Әуезов «Кітап аяулы досы бола бастаған шақтан былай ғана әрбір жан өзін интеллигент бола бастадым деп санауына болады», деп ой қорытады... Кітап адам баласының сан ғасырлық ақыл-ойының жемісі, тарихы мен тағылымының алтын сандығы екен дігі сөзсіз. Кітапты таңдапталғап оқи білу, оны түсіну мен түйсіну, алған әсеріңді өмір қажетіңе жарата білу әрбір адамның білігі мен білімін, пайымы мен парасатын айқындайтын алғышарттардың бірі болып саналады. Қазіргі сандық технология дамы ған заманда кітапқа, кітаптың құді ре ті не назар аударту үшін универ ситеттің ақпараттық-кітап хана қызметі студенттер ара сында 2016 жылғы сәуір айын да Бүкіләлемдік кітап және авторлық құқық күні қарсаңында «Мен және кітап» фотобәйгесін жариялаған болатын. Жобаның негізгі мақсаты студент тердің кітап оқуға сүйіспеншілігін ояту, олардың шығармашы лық белсенділігін арттыру, кітап ханаға жарнама жасау, мәртебесін көтеру еді. Бұған университет кітапханасында кітап оқып отырған болмаса қолына кітап ұстаған оқырмандар бейнеленген фотосуреттер қабылданды. Қазылар алқасы туындыларға таңдау жасау барысында тақырыптың ашылу деңгейіне, көркемдік ерекшелігіне, суреттердің мазмұнына барынша назар аударды. «Мен және кітап» фото байқауының үздіктері кітап туралы маржан ойлармен толықтырылып кітапхана бөлім деріне қойылды... Тарих пен мәдениет құндылықтары қашанда бізге кітап арқылы жетіп отырған, онсыз адам бір қателігін мың сан рет қайталауға мәжбүр. Кітап барда, кітапхана барда тарих, салт-дәстүр жойылмайды. Біз өзімізбен сырлас, пікірлес жандармен байланыс орнатуға әрқашан қуанамыз. Жағымды жаңалықтар күтеміз.

8 8 ӘЛЕУМЕТ ҚАРАША 2016 ЖЫЛ ақпанда Президент Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясы Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Владимир Рушайлоны қабылдады. Кездесуде көршілес екі елге ортақ бірқатар өзекті мəселелер талқыланды. 13 ақпанда Президент Нұрсұлтан Назарбаев Франция сенаторы Эмери Монтескьюді қа был дады. Тараптар Қазақстан мен Франция арасындағы қарым-қатынас мəселелерін сөз етті. 1-2 наурыз күндері Əзербайжан Рес публикасының Пре зиденті Ильхам Алиевтің Қазақстанда ресми сапары өтті. Екіжақты кездесуде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Ильхам Алиевтің Əзербайжан Президенті ретінде Қазақстанға тұңғыш сапарының маңызына жоғары баға бере келіп, екі мемлекеттің бауырлас халықтарын мəдени-тарихи тамырластығы, біртұтас геосаяси кеңістікте өмір сүруі, екі мемлекет алдында тұрған міндеттер сипатының ұқ сас тығы жақындастырып отырғанын атап көрсетті. 2-5 наурыз күндері ара лығында Президент Н.Ə.Назарбаевтың Сауд Арабиясы Корольдігіне ресми сапары болды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев пен Сауд Арабиясы Король ді гінің Мұрагер ханзадасы Абдалла бен Əбдел Əзиз Əл Саудтың кездесуінде екі ел арасындағы сауда-экономикалық байланыстарды дамытуға баса назар аударылды. Айта кетейік, Сауд Арабиясының 81 жас тағы Королі Фахд бен Əбдел Əзиздің сол кезде науқастанып қалғанына байланысты Қазақстан басшысымен келіссөздерді Сауд Арабиясы Корольдігінің Мұрагер хансадасы Абдалла бен Əбдел Əзиз Əл Сауд жүргізді. 6 сəуірде Алматыда Президент Нұрсұлтан Назарбаев Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) іс басындағы төрағасы Болгария Республикасының Сыртқы істер министрі Соломон Пассимен кездесті сəуір күндері Өтпелі Ауғанстан Ислам Республикасының Президенті Хамид Карзайдың Қазақстанда ресми сапары өтті. Кездесуде Елбасы Қазақстанның халықаралық қоғамдастықтың Ауғанстанды қалпына келтіруге қатысты ұстанып отырған жобаларға қатысуға мүдделі екенін атап көрсетті сəуір аралығында Президент Н.Ə.Назарбаевтың Германия Федеративті Республикасына жұмыс сапары болды. 1 сəуірде Президент Н.Ə.Назарбаев Ресей Федерациясына жұмыс сапарымен барды. Сапар барысында Елбасы Ресей Президенті В.Путинді Еуразиялық одақ идеясының 10 жыл толуына орай маусым айында Астанада өтетін форумға қатысуға шақырды мамыр ара лы ғында ПрезидентНұрсұлтан Назарбаевтың Қытай Халық Респуб ли ка сы на мемлекеттік сапары болып өтті, оның шеңберінде Атасу Алашаңқай мұнай құбырының құрылысы туралы келісімге қол қойылды. Бұл туралы «Егемен Қазақ стан» газетінің 18 ма мыр күнгі нөмірінде «Қытай мен ынтымақтастық ны ғая түседі» тақырыбында мақала жарияланды мамыр күн де ріпрезидент.ə.назарбаевтың Испания ға жұмыс сапары болды мамыр күндері Норвегия Король дігінің Премьер-министрі Кьелла Магне Бондевиктің Қазақстан Республикасына ресми сапары болып өтті. 28 мамырда Астанада Орталық Азия ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшылары Кеңесінің отырысы болды. 1 маусымда Эстония Республикасының Президенті Арнольд Рюйтель ресми сапармен Қазақстанға келді. 17 маусымда Ташкентте Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшылары Кеңесінің отырысы өтті маусым күндері Президент Нұрсұлтан Назарбаев Ыстанбұлда өткен НАТО/СЕАП Солтүстікатлантикалық альянстың мүше мемлекеттері саммитінің жұмысына қатысты. 2 маусымда Президент Нұрсұлтан Назарбаев Татарстан Республикасына ресми сапармен барды. Елбасын Татарстан Президенті Минтемир Шаймиев қарсы алды. бәрекелді! 25 мыѕыншы сəби Астанадан қуанышты хабар жет ті. Елордамыздың биыл дүние ге келген 25 мыңыншы сəбиі Көк ше тау дағы əріптесіміз, телерадио журналистикасының ардагері Жанмұрат Жанайдаровтың немересі болып шықты. «Бауы берік болсынды» біздің бірінші болып айтуымыздың жөні бар еді. Жанмұрат біздің курстасымыз, «Қазгидромет» РМК филиалының инженер-химигі Раямен де Алматыда қатарлас оқығанбыз. Бақберген АМАЛБЕК, Жəкеңнің пəтеріне кіргенімізде иін тірескен туыстары мен көр шілерінің қуанышты құшағына еніп кеткендей болдық. Баршамыз құтты болсын айтып, сүйіншілетіп жатырмыз. Бұл оқиғаны Қазақ стан Тəуелсіздігінің 25 жылды ғымен байланыстырудың да жөні келіп тұр. Сəбидің əкесі Медет пен анасы Əсем төртінші ұлды болып, көп балалы отбасы атанып отыр. Оларды Астана қаласы денсаулық сақтау басқармасының өкілдері перинаталды орталыққа арнайы келіп, қала əкімінің атынан құт тықтап, сый-сауғасын тапсырды. Біз де мерекелі жылдың қуаны шы көбейе бергей деген тілектеміз. КӨКШЕТАУ Суретте: тоғыз немерелі болып отырған Жанайдаровтар отбасы (Соңы. Басы 1-бетте) Курчатов тəуелсіздік жылдары атомды бейбіт мақсатта дамыту орталығына айналды. Мұнда атом энергетикасы ғылымының танымал өкілдері еңбек етеді. Кеңес Одағы құлаған кезде əскери жабық қаланың еңсесі түсіп, халқының басым бөлігі жанжаққа қоныс аударып жатты. Сондай қиын да жауапты кезеңде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Семей ядролық полигонын жабу туралы Жарлығы шықты. Арада 8 ай өткенде, 12 жылдың 15 мамырында Президент Жарлығымен бұрынғы Семей полигоны нысандарының базасында Ұлттық ядролық орталық құрылды. Міне, Мемлекет басшысының стратегиялық шешімінің арқасында қала өзінің əлеуетін сақтап қалды жəне дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Бүгінде Курчатовта 12 мыңнан астам халық тұрады, дейді қала əкімі Н.Нұрғалиев. Акцияға қатысушылар Ұлттық ядролық орталық қызметімен танысты. Оның негізгі бағыттары Қазақстан аумағындағы ядролық қару сынақтарының зардаптарын жоюға, ғылыми-техникалық жəне технологиялық база құруға бағытталған. Аталған орталықта жүргізілген жұмыстар Еуропа елдері мен АҚШ, Жапония, Үндістанда орналасқан атом энергетикасы, радиоэкология, ядролық жəне радиациялық физика, сейсмология сынды халықаралық ғылыми орталықтардың назарын аударып отыр. Орталық құрамына атом энергиясы институты, экология жəне радиациялық қауіпсіздік институты, «Байкал» филиалы кіреді. Қала жұртшылығының 20 пайызы осы Ұлттық ядролық орталықта еңбек ететінін ескерсек, республикалық кəсіпорынның əлеуетін байқауға болады. Қалада 14 жылы «Геофизикалық зерттеулер институты» РМК құрылған болатын. Адамдық айнасы Таяуда көп жылдардан бері бір салада еңбек етіп келе жатқан үзеңгілес дəрігер-əріптесім пайғамбар жасы 63-ке келді. Өзі ондаған жылдар басшылық қызметте болып, аттан түспей жүріп, зейнеткерлікке жетті. Сол айтулы күні онымен телефон арқылы хабарласып, құттықтадым. Алдағы уақытта да денсаулық болып, отбасына бақ-береке, өзіне баянды ұзақ ғұмыр тілей отырып, сөзімнің соңын «барлығымызға жақсы қартаю жазсын!» деген сөздермен тəмамдадым. Иə, тілегің жақсы екен, əсіресе жаңағы «Жақсы қартаю» деген сөзің құлаққа жағымды, жүрек ке жылы естіледі, басқаға қалай екенін білмеймін, əйтеуір маған сол сөзің ұнап қалды... Біле-білсек, қазіргі күндері жақ сы қартаю да үлкен қа сиет. Өкінішке қарай, көп адам қартаюды қасірет, жақ сы күндеріңнің «солғаны», өмірі ңнің өткені деп көңілсіз қабылдайды. Мен оған келісе қоймаймын. Қарттықтың да ба қыт ты, шуақты, айтулы асыл қасиеттері бар, деп аяқтады сөзін əлгі əріптесім. Шынында да, біз осы «жақсы қартаю» деген сөздің түп-төркініне барып, оның мəнісін терең түсіне береміз бе? Жақсы қартаю барлығы мыздың қолымыздан келе ме? деген сұрақтар мені сан түрлі ойға жетелей берді... Бала кезімізде ауылда тұрдық. Қазақтың ұлттық салт-дəстүрін, əдеп-ғұрпын қанымызға сіңіріп өстік. Қарт кісілердің айтқанын екі етпей орындап, алдын кесіп өтпейтінбіз. Ата-ана тəрбиесі сондай болды. Көпшіліктің мəселесін негізінен ауылдың бетке ұстар, сыйлы ақсақалдары шешетін. Ауыл басшылары да жиналыстарға өмірді көрген, талай қиын шылықтарды бас тарынан өткізген, өмірлік тəжірибелері мол, көкірегі ашық, парасатты көнекөз қа рия ларды шақырып, сали қалы ой-пікір бөлісіп, олардың айт қан ақылын зерделеп, зейін қойып тыңдайтын, ой таразысына салып, оны қорыта тын. Қазақ тың «кеңесіп пішкен тон келте болмас» деген философиялық сөзіне сай, содан кейін қателесу, өкініш пен «əттеген-айлар» өте сирек болатын. Ағайын арасындағы кіші гі рім кикілжің, дау-жанжал, шекісу, түсініспеушілік те елге сыйлы, парасатты ақсақал дар дың кеңесінен кейін шешіліп, өзара бітімге келіп, əрі қарай өршімей доғарылатын. Тіпті, кейде бұзақы, тентек, мазасыз жастарды орталарына салып, олардың жағымсыз, теріс, əбес қылықтарын беттеріне басып, шыбын жандары мұрын ұшына жеткенше «сілкілеп», ұялтып, тергеу органдарына, сотқа жібермей-ақ өздері түзу жолға, жөнге салатын. Ауыл ақсақалдарының айт қ аны, қабылдаған шешімі бар шаға жазылмаған заң бола тын. Тіпті, бұны біз сол кездері ұлтымыздың атадан балаға жалғасып келе жатқан жақ сы бір салтдəстүрі деп қа был дайтынбыз. Қазір уақыт, дүние өзгерді. Бұ рын ғы заман көзден бұлбұл ұшып, уақыт керуені алға жыл жып, зулаған жылдар еш жеткіз бей алға тартып барады. Ауыл ақсақалдары да сол бір керемет рөлдерін уысынан шығарып, заман көшіне ілесе алмай, бейтарап халде жүргендей. Қазір де ортамызда қарттар, ақсақалдар бар. Олардың біра зы Курчатовтыѕ ќуатын кґрді Институттың негізгі қызметі геофизикалық стационарлық стансалар желісін дамытуға жəне рұқсат етілмеген ядролық сынақтарға мониторинг жасауға, арнайы сейсмикалық ақпараттарды жинауға жəне өңдеуге, ядролық жарылыстардың геологиялық ортаға əсерін зерттеуге бағытталған. Сондай-ақ, Елбасы Жолдауын жүзеге асыру мақсатында 2005 жылы «Ядролық технологиялар паркі» құрылды. Бұл кешенде бірлескен кəсіпорындармен полиэтилен, темір жол көлігі құрамының тежегіш құралы, құбырларды шіруден сақтайтын қаптамалар сынды сұранысқа ие өндірістік тауар түрлері шығарылады. Меймандар аталған нысандардың жұмысымен танысып, дөңгелек үстел басындағы мəжіліске қатысты. Ұлттық ядролық орталық дирек торының орынбасары Сергей Березин нің айтуынша, бүгінде атом сынақтары кезінде радиациялық қалдықтармен қатты ластанған аумақты зерттеу жұмыстары кешенді түрде жүргізіліп келеді. Ғылыми-зерттеу жұмыстары бұ рын ғы полигон аумағының 80 пайызы ауыл шаруашылығына пайдалануға жа рам ды екендігін көрсетіп берді. Радиоактивті ластанған аумақты оңалту жəне экономикалық айналымға енгізу бағытында жұмыстар əлі жалғасуда. Курчатов шетелдік қонақтар көптеп келетін қалалардың бірі. Олар шаһар тарихымен танысқаннан кейін: «Мұндай адамзатқа ортақ қатерлі сынақтан өткен жергілікті халықтың ерік-жігерлерінің мықтылығына қайран қалады», дейді қалалық ішкі саясат бөлімінің жетекшісі Наталья Котова. Парламент Мəжілісінің депутаты Елена Тарасенко курчатовтықтардың үлкен ерлік жолынан өткенін айтты. «Бұл Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың күш-жігері мен қазақстандықтардың бекем бірлігінің жемісі», деді Елена Ивановна. кезінде партия жəне кеңес органдарында көп жылдар қызмет етіп, белсенділер тобында болып, көпшілікті өздеріне қаратқан жандар. Бірақ, солардың барлығы қартайған шағында қоғамдық өмірге тығыз араласып, ел алдында сый-құрметке бөленіп, асыл қадірқасиетімен қа зір гі ортаға, жастарға іс-əрекеттерімен өнеге болып, көптің көңілінен шығып жүр деп айта алмаймыз....өткен жүзжылдықта Мойын - құм өңірі керемет бір ба қыт мекеніне айна лып, мал шаруа шылығы ерен өркендеп, ел экономикасын дамытуға ерек ше үлес қосқан аймақ еке нін екінің бірі біледі. Сол жылдары ауданды Айтбай Назарбеков басқарып, жарғақ құлағы жастыққа тимей, күн демей, түн демей сарқыла, маңдай терді аямай еңбек етті. Іскер басшы көпшілікті игі лі кті іске жұмылдырып, ел байлығын, жер байлығын еселеп арттырып, аудан орта лығы Фурмановка ауылын (қазіргі Мойынқұм кеңшары) бірер жылда көркей тіп, гүл дендіріп, құмдағы кере мет шұрайлы қалаға айнал дырды, күре жолдарға асфальт төселіп, ауылдарға су жеткізіп, құм ішіне бау-бақ ша отырғызып, жоғары кернеулі электр жүйе ауыл-ауылға тартылып, жолаушылар қиналмай əпсəтте жететін облыс орталығы Жамбыл мен сол кездегі астанамыз Алматыға «Як-40» ұшағын ұшырып дараланғаны да есімізде. Соның барлығын Айтбай аға жергілікті ақсақалдармен ақыл даса келе іске кірісетін. Білгір де білікті Айтекең халықтың салт-дəстүрін, ауыз əдебиеті мен мəдениетін, өлке тарихын бір кісідей білетін, сөз саптау мəнері де ерекше еді. Сол абзал азамат ширек ға сыр Мойынқұм өңірінде еңбек етіп, зейнетке шыққаннан кей ін облыс орталығы Жам был ға (қазіргі Таразға) қо ныс аударды. Андасанда бол са да əртүрлі шаруамен кез десіп қалып жүрдік. Сонда бір байқағаным, Айтекең өз заманының белгілі тұлғалары Дінмұхамед Қонаевпен, Ғабит Мүсіреповпен, Еркеғали Рах мадиев пен, Шəмші Қалдаяқов пен, Өмірбек Жолдасбековпен жəне де көптеген сол кездегі министрлермен қоянқолтық араласып, талайларымен дос-жекжат болып еңбек еткені жайлы мол мəлімет алатынбыз. Ол кісімен бірер уақыт дидарласып, аздап сөйлескеннен кейінақ, ішкі дүниесінің бай, білімі терең, бойына береке дарыған, қызметке адал азамат екеніне көзің жететін. Ел құрметінен ажы рамай, сый-абыройға бөленіп, бала-шағаларының алдында, замандастарының ортасында қадірлі, мінезге бай асыл аза мат ретінде өмірден озды. Сөйтіп, Айтбай ағамыз жақсы қар тая білудің өнегесін кейінгі ұрпақ қа көрсетіп кетті. Өткен жылы өмірден озған Жамбыл облысының құрметті азаматы Ералы Дадабаев қария ны да ерекше атар едік. Ел ара сындағы өсек-аяңға ілеспей, қашан көрсең де бір сыдырғы міне зі мен, ақкөңіл нұрлы шуа ғымен, көпшілдігімен, қара пайымдылығымен, ба уыр - малдылығымен өзіне тар т ып тұратын. Бəзбіреулер сəлем берген қолыңды саусағы ның ұшымен, еріндері əрең жыбырлап «қинала» алса, Ералы ағамыз шын пейілмен арқын-жарқын амандасып, халжағдайыңды сұрап, шын көңілімен жақсылық тілейтін. «Көңіл көңілден су ішеді» деп халық осындайды айтқан болар! Иə, асыл адам айнымас. Аталы, мəнді сөз айтудың орнына, «бүйректен сирақ шығарып», ел арасына жік, ру мен аталар ортасына іріткі салып, елді бөліп-жарып, қисық-қыңыр Пойыз штабының мүшелері бұдан кейін Достық үйінде қонақта болды. Достық үйінің жетекшісі Шахмұрат Төлеутаевтың айтуынша, Курчатов қаласында 12 ұлыстың өкілдері тұрады, «Атамұра» қазақ мəдени орталығы, «Русана» орыс жəне «Світоч» украин этномəдени бірлестіктері жұмыс істейді. Қонақтар этноұйымдардың дастарқанынан дəм татып, шығармашылық ұжымдар əзірлеген шағын концертті тамашалады. Содан соң Семей сынақ полигоны музейін аралап көрді. Қалалық мəдениет үйінде өткен курчатовтық өнерпаздардың концерттік бағдарламасы атом қасіретінен бастап бүгінгі бейбіт өмірге дейінгі кезеңді бейнелеуімен көңілден берік орын алды. Бұл күні əдеттегідей пойыз құрамындағы штаб мүшелері қоғамдық қабылдау, министрліктер мен ұлттық компаниялар өкілдері консультация өткізсе, жоғары мамандандырылған 25 дəрігер Курчатов сөз таратып, дау-жанжал, айтыстартыстың «ұйытқысы» болып, беделін кетіріп, қадірін қашырып жүрген кейбір қарттарымыздың іс-əрекеттері жөн деп айта алмаймыз. Жасының жарты жолдан асқанын біле тұра, бойынан əлі «ыстығы басылмай», балаларымен жасы тең жастармен Əдемі ќартаю да бір баќыт əзіл-қалжың айтысып, арақшарап тан еш тартынбай жұтып алып, қызара бөртіп, қызыл кеңірдек болып олармен сөз жарыстырып отырғанын да көргенбіз. Басшылардың табалдырығын тоздырып, құрметті атақ алып, құрмет тақталарына есімдерін қашап жаздырып жүргендер де табылады. Өкінішке қарай, қазіргі күндері діннің əлдебір түсініксіз, бұлыңғыр жолына түсіп, «тек Құдайға, яғни Аллаға ғана құлшылық ет, жамағат!» деп қауғадай қара сақалдарын өсіріп, бет-əлпетін уақытынан бұрын қартайтып жүрген жастар қала мен далада көбейіп барады. Олар ата-аналарынан, бауырларынан, отбасынан безіп, оларға қарамай, қараспай өз бетімен кетіп бара жатқаны көкірегі ояу саналы азаматтардың арқасына аяздай батады. Сол жастарға бір мезгіл басу айтатын, олар дың жалпы мұсылманға жат теріс қылықтарының ертелі-кеш жақсылыққа апармайтынын, тіпті, діни фанатизм ге ұрындырып, кейде бəзбіреу лерін діни экстремизмге, жиһад терроризмге жол ашатынын тү сін діретін ауыл қарттарының осын дай маңызды шарадан теріс айна латындарына таң бола сың. Сол бір біз түсінбей тін қалалық ауруханасында тұрғындарды қабылдады. Мəселен, 63 жастағы зейнеткер Камил Тинатиев 15 жылдан бері жүрек ауруы мазалайтынын, осы орайда Астанадағы Ұлттық кардиология орталығының кардиолог-дəрігері Саркен Жексенбаевадан жүрек күтіміне байланысты мол мағлұмат алғанын айтты. Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігінің басқарма басшысы Нұрлан Қыдыр баев тың айтуынша, Шығыс өңірі бойын ша дəрігерлер қабылдауында 153 адам қаралса, олардың басым бөлігін жү рек-қан тамырлары, жүйке жүйесі жəне балалардың жүйке аурулары, сон дай-ақ қатерлі ісік жиі мазалайтыны бел гілі болды. Бұл ретте республикалық меди циналық орталықтарға 80-нен астам жолдама берілгенін атап өткен лəзім. Шығыс Қазақстан облысы, Курчатов қаласы діннің қорғаушысы болып, соқыр сенімнің «сардары» болып, кеудесін оққа тосып, басын бəйгеге тігіп, пұшайман болып, он екіде бір гүлі ашылма ған жап-жас жігіттер өмірін қиып жатқанын түсіну қиын. Егер олардың отбасында, өскен ортасында адами қасиеттер жайлы мезгіл-мезгіл əңгіме қозғалып, жас құрақтай жайқалып өсіп келе жатқан жастарға дұрыс тəрбие, оңды бағыт, саналы ақыл айтып отырсақ артық болмас еді-ау деп ойлайсың. Рас, бəзбір жерлерде ақсақал дар кеңесі құрылған. Көп жерде олар тек бір салтанатты жиындарда, сый-сияпат жасарда, той-басқосуларда ғана бойын көрсетеді. Басым көпшілігі жергілікті бастықтар алдында құрдай жорғалап, орынсыз жалпақтап, əйтеуір бір көзге көрініп, ұпай жинап, өз бас пайдасын шешуді мүдделеріне айналдырып алған парықсыз пенделер. Көпшіліктің ісіне күйініп, толғанып, ортақ шаруаларды шешуге еш ынталары, ыждағаты жоқ. Қария ларымыздың осы бір мінезі сонау ертеректе өмірден өтіп кеткен ауыл тұлғалары дария қарияларды еріксіз еске түсіреді. Есімде, олар жиі: «О, Жаратқан ием! Барлығын алсаң да абыро йымды алма!» деп тəубелік жасап отыратын, жарықтықтар. Қазіргі қарттарымыз неге соншама майдаланып кетті? Неге кейбірінің, тіпті, өз отбасында қадірі жоқ? Ұлы мен қызы, немерелері оған құлақ асып, тыңдай біле ме?...бəзбір демалыс күндері, қолым негізгі жұмыстан қалт еткен сəттерде, қала орталығы н - дағы Қайрат Рысқұлбеков атындағы саябаққа барып серуен құра тын көп жылғы əде тім бар. Ол жерде мен сияқты таза ауамен тыныстап, дене шынықтырумен айналы сып жүрген жүзі таныс асыл қарт тармен кездесем, сəлем берем, серуендей жүріп əңгімелерін тыңдаймын. Солар дың арасында көп жыл дар басшы қыз меттерде бол ған, абыроймен ел басқар ған, қаламды жандарына серік еткен жазушы-журналист зейнеткер-қарияларды кездестірем. Айтқандарын ой таразысына салып, көңілге түйем. Жақсы əңгімелерін естіп жүрегің жылиды, көңілің көтеріліп, тың пікір туындайды. Қариялардың салиқалы ойларын, өмір тəжірибелері туралы естеліктерін тың дай жүріп «Қарттық кəрілік емес, даналықтың, абыздық тың көрінісі» деп көнекөз аталарымыздың бекер айтпағанына көз жеткізем. Жақсы қартаюдың бір дұрыс жолы осылай таза ауада серуендеу, бір мезгіл замандастарыңмен əңгіме-дүкен құрып, ой бөлі су, пікір алмасу ма деп ой лай сың. Олардың біразы əлі де қоғамның қарбалас тіршілігіне бел сенді араласып, мезгіл-мезгіл жастармен кездесулер ге қатысып, өмірлік парасатты ақылкеңестерін беру ді жалғастыруда. Біле-білсек, шынында да, əдемі қартаю да бір бақыт емес пе?! ТАРАЗ Сағындық ОРДАБЕКОВ, дəрігер-хирург, медицина профессоры

9 ҚАРАША 2016 ЖЫЛ РУХАНИЯТ Сәті түскен сұхбат Классикалыќ музыканы келешек ўрпаќќа їйретуіміз керек дейді Єазиза Жўбанова атындаєы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартетініѕ жетекшісі Ернар МЫЅТАЕВ Ғазиза Жұбанова атындағы Мемлекеттік Ішекті аспаптар квартетінің алғашқы құрамы 188 жылы Алматы қаласының Ахмет Жұбанов атындағы музыка мектебінен қанат қақты. Бүгінгі шығармашылық ұжымда орындаушылардың төртінші буыны қызмет етуде. Талай халықаралық байқаулардың лауреаты атанған квартет Франция, Англия, Австрия, Италия секілді мемлекеттердің беделді концерт залдарында өнер көрсеткен. Əлемге танымал квартет гастрольдік сапар қарсаңында Астана қаласында қызу дайындық жүргізуде. Осы мүмкіндікті пайдаланып Астана əкімдігінің мемлекеттік академиялық филормониясының Ғазиза Жұбанова атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартетінің жетекшісі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Ернар МЫҢТАЕВПЕН əңгімелесудің сəті түсті. Көпшілік арасында класси калық туындылар элитаға арнал ған деген түсінік бар. Кейде классикалық шы ғармалар ойнал ғанда қал ғып-шұ л ғып отыратындар да кездеседі. Шы нымен-ақ, сіздер орын дайтын дүние лер талғамы биік жандарға арналған ба? Қазақ сияқты табиғатынан таза, дарынды ұлтқа кез келген өнер тастай батып, судай сіңеді. Мен бұл жерде Америка ашып отырған жоқпын. Шындық осы. Элиталық өнер, мен оны түсінбеймін деушілер құлықсыздар. Тыңдап отырып ұйықтап қаламын дегендер тынығушылар. Осының аражігін ажыратып алғанымыз дұрыс. Мысалы, медицинада «музыка-терапия» деген бар. Бұл классикалық музыкамен емдеу тəсілі. Жүйкені тынықтырады. Көңіл күйді көтереді. Жан дүниені тазартады. Осылайша, күйзеліске түскен бейбақты депрессиядан алып шығады. Сондықтан, тыңдап отырып ұйықтап қалу да табиғи қажеттілік. Осы тұрғыда менің айтқым келетіні: классикалық музыкадан қо рық пау керек. Опера, мейлі симфония, мейлі камералық музыка болсын! Сіздердікі камералық музыка, квартеттік жанр екен. Осыны түсінді ре кетсеңіз. Квартеттік жанр классикада өте күрделі жанр саналады. Төрт тағдыр бір қазыққа байланады. Бұл жолда жансебілдік керек-ақ. Бір-біріңді көзбен түсініп, оймен жетелеу, ноталарды дөп басып, шарықтау шегіне жеткенде үндестіктен ажырамау шеберлікті қа жет етеді. Өйткені, бүкіл жан дүние ңмен берілмесең, ештеңе шығара алмайсың. Осы орайда, біз классикалық музыкадан дəріс оқуды насихаттауды қолға алдық. Соңғы кездері университеттерге, мектептерге шығып концерт-лекциялар жүргізіп жүрміз. Тақырыбы: «Классикалық музыка қасымызда». Бала ларға «Классикалық музыка тың дап отырып ұйықтап қаламын деме ңіз дер, барыңыздар, көріңіздер» деп кеңесімізді береміз. Бір келгенде ұйықтап қаларсың, екінші келгенде тағы да ұйқы басар. Үшінші жолы тынығып, дем алып шығасың. Төртінші келген кезіңде ол сені бір тұңғиық əлемге тарта жөнеледі. Жаныңызға жылу ұялатады. Одан кейін өзіңіз сол лəззатты іздеп отыратын күйге түсесіз деп жастарды Моцарттың, өзіміздің ұлттық күйлердің кереметіне тəнті етуге тырысып жатырмыз. Нəтижесі де бар. Ауылдың жап-жас балалары музыка əуеніне елітіп бізді сахнадан түсірмей, келесі концерт қашан болады деп сұрап жатады. Ғазиза Жұбанова атындағы ішекті аспаптар квартеті тыңдарман дар ын қаншалықты бағалап жүр? Əңгімені осы төңіректе өрбітсек. Біздің өнер ол классикалық өнер. Кон церттік залдарда, сахналарда жақсы акустикамен, орындаушы өнер мен тыңдаушының үнқатысуы негізінде өрбиді. Өмірден өткен мықтымық ты əлемдік композиторлардың шығарма ларын тыңдарманның жүрегіне жеткізе білуге құштарлық болмаған жерде өнердің құны түседі. Біз осыны қатты қадағалаймыз. Кəсіби шеберлік бол маған жерде бəрі бекер. Тыңдарман біз үшін темірқазық. Еңбегімізді бағалай тын да солар. Оларды арзан дүниемен алдауға болар, бірақ жүрек қалауын тап басып беру қиынның-қиыны. Біз шет елде жүргенде елдегі көрер мендеріміздің азайып кеткенін сезіндік. Өйткені, арагідік елге келіп есептік концерттер бергенде тыңдармандарымыз өте аз келетін. Қазір шүкір дейтін жағдайға келдік. Астанада халықты сон шалықты көп жинай алмасақ та, Алматыдағы концертімізде зал лық толып, қуантып отырады. Бұл екі қаламен ғана шектелмей, шалғайдағы елді мекендерге де ат басын бұрып қоямыз кейде. Ереке, кейбір əншілердің тойтомалақты кəсіп етіп, əн мен күй дің қадірін түсіріп жүргені жасырын емес. Елімізде бай-манаптар көп, кла ссика ны элиталық өнер деп баға лай тындары да бар. Осы тұрғы да сіздерге «құда түсіп», той-тома лақ тарына шақырып жататын адамдар болып тұра ма? Ондай жерлерге барып көрдіңіздер ме? Студент кезімізде оның бəрінен өт тік. Тойдың көрігін қыздырған кездеріміз де болған. Оның несін жасырайын. Студенттік кездегі тұр мыстық, əлеуметтік мəселелер, жас тық албырттық та өз дегенін жасатты. Қазір есейіп етек-жеңімізді жинаған соң, классикалық өнердің қырсырын меңгергеннен кейін ондайлардан іргемізді аулақ салдық. Арзанқол дүние үшін асыл өнердің қадірін кетіргіміз келмейді. Əйтпесе, шақырту түсіп жатады. Өздеріңіз көріп жүрген де, боларсыздар, ресторандарда кейбір квартеттерді бұрышқа отырғызып қойып, у-шу болып жататындар бар. Сонда ақша үшін жанын салған музыка нт тардың өнеріне құлақ түріп тыңдап жатқан бір жан болса ше? Бұл өнерге жасалып отырған қиянат емес пе? Мұндай мүсəпір өнерпаздарда бұдан кейін не қадірқасиет қалады?! Өздерін кəсіби тұрғыдан жоғары санайтын музыканттар ондайға ешқашан бармайды. Біз ғана емес, өнерге деген адалдығын сақтап жүрген басқа да көптеген əріптестерімді білемін. Сіз жетекшілік ететін квартет бір кездері Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың алдында өнер көр сетіп, ол кісінің ризашылығына бө ле н - ді. Шет елге де көп шығып, еліміздің абыройын аспандатып жүресіздер. Ал енді еліміздегі классикалық музыка ның даму деңгейіне көңілдеріңіз тола ма? Өз басым еліміздің өркендеу барысын шет елдермен салыстырып бағалауға зауқым жоқ. Əр елдің өз ұстанымы, менталитеті болады. Мен білетін бір шындық бар. Қазақстанда классикалық музыканың даму көрсеткіші жоғары. Мұны жоққа шығармауымыз керек. Бұл Президентіміздің қолдауының арқасы. Мысалы, жақын көршілеріміз Өзбекстан, Қырғызстан секілді елдердің классика шеберлері күнкөріс деңгейінен аса алмай жүр. Бізде аумағы ат шаптырым опера театры жұмыс жасап тұр. Қаншама классикалық ұжымдар шет елдерге ұшып барып жатады. Біз Астанаға алғаш келген жылдары біздің шағын репертуарларымыздан Президент хабардар болып отыратын. Бұл біздің ұжымға күш-қуат беретін. Сонда байқағаным, ол кісіге қатты ұнай тыны қазақтың ұлттық əндерінің квартетке өңделіп жазылған түрлері. Сонымен қатар, классикалық аспаптармен жеткізілетін əуезді əндерді зейін қоя тыңдауы да бір ғанибет. Біздің Елбасының ой-өрісі, дүние танымы, музыкаға деген талғамы өте биік тұр. Мұны мақтанышпен айта аламын. Сіздер əлемдік классиканы на қы шына келтіре орындауға бар күш те ріңізді салып жүрсіздер. Осы жерде заң ды сұрақ туындайды: өзіміздің ұлт тық аспаптарда орындалатын дауылпаз күйлерді ішекті аспаптарға салғанда бояуы оңып, өңі қашып кетпей ме? Мұндай қауіп, əрине, бар. Ішекті аспап тарға бояуы қанық, қазақы танымы бөлек ше, иірімдері сан қилы күйлерді салғанда ұлттық құндылықтарды жойып алмауға тырысамыз. Алайда, көңілден бірден шыға қоймайды. Қазақтың əр күйі солай. Менің өзім қазақ, қаным қазақ болғандықтан білемін ғой, бала кезден тыңдап өскен күйлердің иірімдерін. Квартет орындап жатқанда бəрі маған сезіліп тұрады. Сондықтан, көп еңбектенуге, иін қандыруға тура келеді. Сосын көбіне күйді түпнұсқа түрінде тыңдауға ден қоямыз. Құлаққа сіңіруге тырысамыз. Күйдің шығу тарихын зерттеп, домбырашылардан, қобызшылардан сыр тартып, күйдің қандай жағдайда туғанын, онымен автордың не айтқысы келгенін айқындаймыз. Соңғы уақытта бұл тығырықтан шығу жолдарын қарастырып жатырмыз. Түрлі кедергілердің алдын алу үшін дыбыс жазатын əлемдік деңгейдегі швейцариялық «Divox» компаниясымен шарт жасасып, былтыр Мəскеуде қазақы шығармаларды, əсіресе, күйлер ді, Қорқыттың, Құрманғазының, Тəттімбет тің, Сүйiнбай, Төлеген Момбеков, Əбдiмомын Желдібаев, Əлқуат Қазақбаев сынды өзіміздің компо зиторлардың дүниелерін квартет ке өңдеп жаздырдық. Сондай-ақ, қазақстан дық классикалық композиторлар Ғазиза Жұбанова, жас буын Арман Жайымның да шығармаларына тапсырыс бердік. Айтайын дегенім, сол Швейцарияның азаматы алдымен біздің квартетпен ойнаған нұсқасын көріп кейін домбырамен шертілген оригиналын тыңдады. Сол кезде ол кісінің таң қалғанын көрсеңіз! «Ернар, осы күйлер өңделген таспа оригинал болуы керек», деп өзі ұсыныс тастады. Сондықтан, бірінші шыққаны оригинал сияқты. Біздің мақсат өзіміздің ұлттық күйлерді əлемге таныстыру. Иə, қазақ күйі домбыра, қобыз арқылы жаһанға шығып жатады. Алайда, біздің ұлттық дəстүрлі өнер ол жақта əрдайым жүре бермейді. Айтулы бір шараларда, мəдениет күндері аясында ғана насихатталады. Ал біздің жүрген ортада классикалық шығармалар орындалатын болғандықтан, батыс тыңдармандарына өз шекті аспаптарымен жеткізуге мүмкіндік мол. Олай болса, шетелдік тыңдарман дардың қазақ музыкасына деген ықыластары қай деңгейде? Алатын əсерлері жайлы да айта кетсеңіз. Шынын айту керек, батыс ты қызық тыру қиын. Əйтсе де, қазақ əуендері оларға таңсық. Сайын даланың тылсым көріністері, тебіреністері, кеңдігі, төскейіндегі еркіндігі, азатты ғы, бұлқынған сағыныштары есіп жа та ды күйлерімізде. Олар соны сезетін дей көрінеді маған. Қазақтың сазды əуендері виолончель, скрипкаға түскенде түрленіп-ақ кетеді. Бізді шет елдегі тыңдармандарымыз асыға күтеді. Өйткені, олардың шығар ма ларын біз нақышына келтіре орындағанда өзгеше естілетін болса керек. Сондай-ақ, репертуарымыздан халқымыздың күйлерін түсірген емеспіз. Əсіресе, шетелдіктер «Жұмыр қылыш», «Адай», «Ерке сылқым» күйлерін орындаған кезде дүркірете қол соғып, ерекше əсерге бөленеді. Ғазиза Жұбанованың екі квартетін де жүрген жерімізде жалықпай орындаймыз. Балалық шаққа бір саяхаттап көр сек, Ереке. Ауылдан шыққан қа ра бала виолончель аспабына қалай құш тар болды? Ауылда ата-əжемнің қолында өскен баламын. Мектеп жасына жеткен кезімде мені əке-шешем Алматыға оқуға алып келіп, Ахмет Жұбанов атындағы музыка мектебіне берді. Алғашында анам мені домбыра класына жаздырды. Бірде анамның құрбысы Зария Сəдуақасова менің салалы саусақтарыма қызығып, бұл баланы виолончельге беру керек, өзі қазақ баласы ғой, домбыра бұдан ешқайда қашпайды деп кеңес беріпті. Ол кісі скрипкадан сабақ беретін. Өте керемет, жан-жақты ұстаз еді. Жəне де анамды: «Бұл виолончель деген аспап өте танымал, музыканың кез келген саласына сіңісті, қоңыр үнді келеді, мықты виолончельші жеке солист болып та ойнай алады, бар салада ойнауға қабілетті», деп қайрай түсіпті. «КСРОға белгілі, атақ-даңқы асқақтап тұрған Сапиолла Молдағалиұлы Жəкеев деген ұстазға берсең, ол бұл баладан мықты музыкант шығарады», деп жəне шегелеп жіберіпті. Əрине, осыдан кейін көп өтпей Сапиолла ұстаздың алдына бардық. Ол кісі менің бүкіл болмысыма көз жүгіртіп, саусақтарымды салалап, қабілет-қарымымды зерделеп өз класына қабылдап еді. Ол кісінің көп шапағатын көрдім. Тəлімін алдым. Мейіріміне бөлендім. Таланыма қарай мықты ұстазға жолыққаныма шүкірлік етемін. Сол арқылы өнердің ұлылығын сезіндім. Кейін консерваторияда Қазақстанның халық əртісі Жамбыл Баспаевтың алдын көрдім. Ақыл-кеңесіне құлақ астым. Квартет пен бастаған кезде де білікті, əлемдік деңгейдегі, əсіресе, мəскеулік Валентин Берлинский, Еуропада Райнер Шмидт, т.б азулы профессорлармен тығыз қарым-қатынаста болдым. Сіз «Болашақ» бағдар ламасы мен ше тел де оқыдыңыз. Көп нəрсені кө ңіл ге түйгеніңіз даусыз. Біздің білеті ні міз, дарынды жастарды Еуропада өздеріне алып қалуға тырысу үрдісі бар. Сізге сондай ұсыныстар түспеді ме? Шет елде қалып қоюға «Болашақ» бағдарламасымен оқымай жатып-ақ неше түрлі ұсыныстар болды. Қазір де бар. Əрине, шет елде музыканттардың айлығы да жоғары, өмір сүру деңгейі де биік. Бірақ, туған жер мені өзіне тартып тұрады. Қазақтың əр төбесі мен белесі маған қымбат. Сəл алыстасам, кəдімгідей сағынамын. Жеткенше асығамын. Анамнан, туған-туыс бауырларымнан алшақта жүріп тойынғаным кімге керек. Алдымда асқақ армандарым бар. Соған жету жолында кейбір кедергілерді елемеуге тырысамын. Содан кейін елге қызмет ету деген ұлы мақсатты қайда қоямыз? Білгенімізді, көңілге түйгенімізді, əлем тамсана көз тіккен классикалық музыканы келешек ұрпаққа үйретпесек, қазақтығымыз қайсы? Атам марқұм «Ит те тезегін жеп күнін көреді» деп отыратын. Сондай болғым келмейді. Бұл менің, бəлкім, қазақы тəрбиені көріп өскендігімнен болар. Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Нағашыбай ҚАБЫЛБЕК, журналист Мўсаќожаеваныѕ Мексикадаєы концерттері Жақында Қазақстан Республи касы Тəуелсіздігінің 25 жылдығы шеңберінде Қазақстанның Мексика да ғы елшілігінің қолдауымен Толука қаласындағы (Мехико штаты, Мексика) «Felipe Villanueva» концерт залында Айман Мұсақожаеваның атақты мексикалық дирижер Эн ри ке Батистің (Enrique Bátiz) басшылығында Мехико штатының Симфониялық оркестрімен бірлескен гала-концерті болып өтті. Əлемдік деңгейдегі қазақстан дық скрипкашының концертін та ма ша лауға Мехико штаты бас шы лығының, жергілікті парла мент тің жəне зия лы қауым ның өкіл дері келді. Мексика жұртшы лығы А. Мұса қожаеваның орындауында əлемдік классиканың жауһарлары Иоганнес Брам с - тың Скрипка үшін ре-мажор концертін, 77-шығармасын, сондай-ақ, Нұрғиса Тілендиевтің «Аққуын» тыңдап, зор рухани лəззат алды. Мехико штатының тұрғын дары қазақстандық өнермен алғаш рет танысқанын жəне сахна сыртындағы сұхбаттарда болашақта осындай кездесулер болып тұратынына үміттерін білдіргендерін атап өту қажет. А.Мұсақожаеваның осын - дай концерті, сондай-ақ, Икстапан де ла Саль қаласында (Мехико штаты) да өтті. «Егемен-ақпарат» Берік САДЫР, Сахнадаєы сатирамыз сын кґтермейді. Неге? Тұтастай алғанда, қазіргі сатираюморымызға тəубе деуімізге болады. «Қазақ əдебиеті» газетінде «Қалжың қалта», «Айқында» «Жатыпатар», «Жас Алашта» «Сүзеген сөз», «Жас қазақта» «Бүгінгі сатира», «Егемен Қазақстанда» «Сөз сойыл» əзіл-қалжың отаулары жүйелі шығып жатыр. Ал оларда жарияланған əзіл-сықақтардың сапа деңгейіне келер болсақ, айтуға тұрарлық дүниелер де баршылық десек те, солардың ішінде «Əп, бəрекелді!» дегізері некен-саяқ. Не жазса да «дүр» еткізетін Сейіт Кенжеахмет ағамызды іздейтін болдық. Қазір сатира жазудағы көштің алдында Мұхтар Шерім тұр. Жазғандарының тəуірлері басым десек те, оның билікке, саясатқа жасаған «шабуылдары» құнсыздау дүниелер. Ал бүгіндері сатира-юморға бет бұрған жастар жоқтың қасы десек болады. Мұндайда академик Темірбек Қожакеевтің «Сатира күштілер қаруы» деген қанатты сөзі еске түседі. Егде тарландарымыз өз уақытында күрескер күлкіні көтеруге өз үлестерін қосты. Ал қазір заман басқа, талап «қарақасқа» болып, сатира сарбаздары тоқырау, тосырқау күй кешуде. Ал біраз жыл бұрын сатирамыздың көзайымы болған «Ара» журналын жауып алғанымызға қынжыламыз... Əзіл-оспақ театр өкілдері үнемі «Қазір сатира жоқ» деумен келеді. Олардың айтып отырғаны сахнаға алып шығатын скетч болса керек. Бүгінгі күндері «жауыннан кейінгі саңырауқұлақтай» көбейіп кеткен əзіл-қалжың театрлары алғаш құрылып, жарқ етіп шығарда бірлі-жарым тəуірлеу материалмен көрінеді де, күн өте «тақырға тап болып» сұйылып, ақыры үнсіз кетеді. Неге? О баста қоржындарын скетчпен қамтымағанында. Негізі, олардың ұжымында сатира-юмор жазатын қаламгерлермен қоян-қолтық жұмыс істейтін редактордың жоқтығында. Театрға керегі қазанның үш бұты: режиссер, автор жəне актер бірігіп жұмыс істесе, қазандағы ас бабымен пісіп, асып-төгілер еді. Кезінде əзіл-сықақ театрларының бастауы «Тамаша» болса, кейін келе «Бауыржан шоу», «Терісқақпай», «Күлкі-керуен», «Аққу-Гəкку», «Нысана» деп бөлек-бөлек жеке отау тікті. Аймақтарда да құрылды. Өткенде «Хабар» арнасындағы «Ду-думан» атты бəйгеден «Қуандық пен Бақыт», «Беймарал», «Керемет» деген əзіл-оспақ театрларын өз басым бірінші рет естіп, көрдім. Жарайды, көптік етпес. Осы жерде «сан сапаға əсер етеді» атты қағиданы еске алуға да болатын шығар. Мəселен, Мəскеуде 480-дей театр бар деп жұбату айтамыз... Ал осы ана «Тамашадан» тартып қазір бəр-бəріне көрерменнің көңілі тола ма? Сол жағын ойландық па? Мына парадоксты қараңыз, Ресейдің «Кривое зеркалосында» 20-дай əртіс бір ұжымға топтасқан. Олардың əрқайсысы бір-бір жеке театр құруға қабілет-қарымы жетіп артылса да, бір ұжымда еңбек етеді. Неге? Ұжым ұтады. Жетекшісі Евгений Петросян «ұтудың» оңды жолын тапқан. Мəселен, скетч табуда Петросяндардың талғамы керек. Олардың қоржынына мыңға жуық материал келіп түседі екен. Себебі, келіп түскен материалдардан таңдап алынғанына төленер қаламақы өте қомақты көрінеді. Жəне де Петросян керек авторымен үнемі сұхбат жүргізіп, насихаттап отырады. Яғни, авторларын бағалап, кейін де үзбей ат салысуына мұрындық болады. Ал олардың менталитеті басқаша деген пікірге келіспеймін. Өз басым ол театрдың əр қойылымын ыждағаттылықпен тамашалаймын. Үлгі боларлық театр-ақ... «Тамаша» алғашқы əзіл-сықақ театры болды. Телеарналар аз, сол шақта оларда қазіргідей апта сайын гулетіп жататын əзіл-сықақ бұрышы атымен жоқ еді. Ал «Тамаша» мерекелерге орайластырылып жылына 5-6 рет қана Республика сарайында қойылып барып, теледидардан көрсетілетін. Оны қалың жұртшылық тайлытаяғымен келіп тамашалайтын. Негізгі ерекшелігі сол, «Тамашада» белгілі бір театрдың танымал əртістері ойнайтын. Жəне де ондағы əртістер рөлді ойнағанды ғана білетін. Саусақпен санарлық скетчтер болмаса, оларға материалды тауып беріп отыратын театрдың арнайы редакторлары бар еді. Жəне бұған сол кездегі Оспанхан Əубəкіров, Шона Смаханұлы, Сейіт Кенжеахметов секілді белгілі сатириктер үзбей ат салысты. КТК көңілді тапқырлар клубы жастардың əзіл-сықақ отауы. Артықшылығы қысқанұсқалығында. Яғни, анекдот пошымында айтылып, айтарын шолақ қайырады. Орындайтын да, тыңдарманы да көбіне жастар болып келеді. Ал олардың əлсіз болатыны эфирге жолданарда талғамы жоғары редактордың сұрыптауынан өтпейтіндігінен. Ресей «КВН»- шілерінде сұрыптаудан өтіп, редакцияланып барып ұсынылады екен. Ал осы жерде айта кететін жағдай, КТК-дан тартып, жалпы, анекдот айтқызып жүрген телебағдарламалар қазақ сатирасы емес. Қазақ сатирасын олардың деңгейімен өлшеуге əсте болмайды. Түйіп айтсақ, қазіргі сахнадағы сатирамыз сын көтермейді.

10 10 тәлім қараша Мектептің жаны мұғалім Қазақтың ардақты ақын қызы Фариза Оңғарсынова: «Ұстазым, сенің әр күнің, Әр сәтің тұрған бір ерлік», деп ұстаз туралы ағынан жарылған екен. Шынында, ұстаз ұрпақтың ғана тәрбиешісі емес, ұлттың да, жұрттың да тәрбиешісі десек, асыра айтқандық емес. Тәуелсіз Отанымыздың мұғалімдері де ел дамуына зор үлес қосып келеді. Иә, ұстаздың аты ұстаз. Сол ұстаздың ой-пікірін, озық тәжірибесін, әдістемелерін, сабақ өткізу, тәрбие үйрету тәсілдерін, әріптестері туралы ой-толғамдарын, жеткен жетістіктерін, алда кеңесе отырып атқаратын келелі істерді, сол секілді мұғалім абыройын асыру, беделін арттыру жайын газеті бүгіннен бастап «Тәлім» деген арнайы бетте жан-жақты беріп отыруды қолға алды. Бір сөзбен айтқанда, басылымның есігі мұғалімдер үшін ашық. Қазір елімізде жоғары білімді мұғалімдердің саны (1%) болса, орта кәсіптік мамандық иелері (8,%) екен. Бұл үлкен күш. Ендеше, жас ұрпаққа білім үйретіп, тәрбие беріп жатқан ұстаздар әр апта сайын газеттен өздері туралы жазылған алуан түрлі дүниелерді оқып отырады. Мұнымен қатар, мектеп түлектерін ҰБТ-ға дайындауды, білім саласына тікелей қатысы бар министрліктерден бастап, өзге де қоғамдық ұйымдарды ғылыми зерттеу орталықтарын, қысқасы, тәуелсіз елдің оқуына өз үлестерін қосып жүрген жеке тұлғаларға дейін қатыстыра отырып, редакция жанынан арнайы кеңес құру да қолға алынбақшы. Сонымен, ұстаздар қауымына ел газетінің киелі шаңырағынан орын беріліп, оңтайлы іске ел болып ұйысу жайын жұрттың талқысына ұсынуды мақсат етіп отырмыз. Жақсы бастаманы білім саласының барлық қызметкерлері қолдап, үн қосып, үкілеген үміт ақталады деген сенім зор. Мамандықтың төресі педагог. Өйткені, ұстаздың алдынан мамандық алуға ұмтылған жанның бәрі өтеді. Ұстаз адам бойы на сіңіретін құндылықтың бәрін береді. Кей шәкірттер атаанасынан ала алмаған тәлімтәрбиені ұстаз ұлағатынан жанына жалау етері даусыз. Әсіресе, қазіргі жаһандану дәуірінде ұстазға жүктелер жауапкершіліктің ма ңызы бұрынғыдан да арта түсті. Олай дейтінім, ұлттың келешегіне қызмет етер жас ұрпаққа заман ағымына сай сапалы білім беру қажет болса, екіншіден, өзі де білім-біліктілігін ұдайы жетілдіріп отыруы қажет. Күн сәулесіндей шуақ шашады Құсиын АЙТҚАЛИЕВ, КСРО халық мұғалімі, Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі Тегінде, мұғалім тіршілік атаулыға құдіретті сәулесін шашатын күндей жарқырап тұруы керек. Өзінің ұшқыр ойымен, озық білімімен жарқырай көрінген ұстаз ғана шәкіртінің жүрегіне жол табады. Бұл үшін мұғалімнің өзі көп білгені жөн. Осы ретте тағы да мектеп басшыларының ұжымдағы ұстаздардың түрлі сайыстарға қатысуына, педагогикалық оқу ларға баруына, жаңа технологияларды меңгеруіне, осылайша, ізденуіне мүмкіндік бергенін қалар едім. Мұны айтып отырған себебім, кей мектеп басшылары сабақ тұрақты өтуін ғана желеу етіп, мұғалімдердің шығармашылық әлеуетін көтеруіне ынта таныта бермейді. Әр оқушының әрбір пәнге қызығушылығы әр түрлі болып келеді. Біреулері қоғамдық пәндерге бейім келеді. Араларында техникалық бағыттағы пәндерді ұнататындары да кездеседі. Оны тек өз мамандығына сүйіспеншілікпен қарайтын мұғалімдер ғана аңғара алады. Баланың қызығушылығын одан әрі дамытып, өзі ұнатқан пәннен қосымша тапсырмалар беріп отырса, оқушының білгенін жетілдіруіне сенімділігі арта түсер еді. Бұл, бір жағынан, оқушының болашақта мамандық таңдауына оң әсер етеді. Мамандық демекші, инженерлік, техникалық, сонымен бірге ауыл шаруашылығы саласына қажетті мамандықтарды таң дауына мұғалімдер бағыт-бағдар беріп отырса, нұр үстіне нұр. Өйт кені, Президентіміз Н.Ә.Назарбаев: «Мәңгілік Қазақстан» жобасы ел тарихындағы біз аяқ басатын жаңа дәуірдің кемел келбеті», деп атап көрсеткендей, бұл жол елімізді Мәңгілік Елге айналдырып, соған бастайтын ең абыройлы, ең мәртебелі жол болмақ. Бұл жол халқымызды рухтандыратын, ар-намысын мұғалімдер ел эконо микасының сан алуан салалар арқылы дамитынын мектеп қабырғасындағы оқушылар санасына сыналап болса да жеткізуі қажет. Осы мақсатта өндіріс орындарымен тығыз байланыс жасап, сонда жұмыс істейтін мамандармен оқушылардың кездесулерін ұйымдастыру артық етпейді. Мектеп ұстаздары оқушылар дың ойлау қабілетін, сөйлеу мәнерін жетілдіруіне мән бергені жөн болар еді. Мұны айтып отырған себебім, оқушының тіл мәдениеті алдымен мектепте қалыптасады. Бәлкім, жоғары оқу орнындағы ортасы арқылы да жетіледі дейтіндер табылатын болар. Бірақ, жас бала қалай исең, солай майысатын жас шыбық секілді ғой. Олардың мектеп жасында-ақ ойлау, сөйлеу қабілетін қалыптастырғаннан ұтыла қоймаймыз. Мұғалім ұлттың жаны әрі жүрегі. Олай дейтінім, бала жастан білім алуға талпындырса, ержеткенде белгілі бір мамандықтың иесі атануы үшін де дәріс береді. Түптеп келгенде, ұлт үшін, ел үшін қызмет етуге ең бірінші үндейтін де, ең бірінші жігерлендіретін де мұғалім екені еш күмән тудыр майды. Ендеше, мұғалімнен ардақты, мұғалімнен мәртебелі мамандық жоқ дей аламыз. Өйткені, мұғалімнің алдынан қара танымай келген жас ұрпақ саналы әрі ақылды, байсалды әрі сабырлы, білімді әрі білікті маман болып шығады. Мұғалімнің мәртебесі шәкірттерінің жетістігімен де биіктей түседі. Атырау облысы, Махамбет ауданы қамшылап, ерік-жігерін асыратын патриоттық жол. Ендеше, оның міндеттерін жүзеге асыру ұрпақ тәрбиесін дамытудан бастау алуы керек. Бұл орайда, білім ордалары мен әсіресе онда оқытылатын тарих пәнінің рөлі ерекше болмақ. Елбасы Н.Назарбаев «Нұрлы жол болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына Ахмет БАЙТҰРСЫНОВ Ізденіс ұстаздың шеберлігін ұштайды Ұлы ағартушы Ахмет Байтұрсынұлы: «...ең әуелі, мектепке керегі білімді, педагогика, методикадан хабардар, оқыта білетін мұғалім», деген. Ғасырға жуық уақыт өтсе де, Алаш арысының осы сөзі ескірмек емес. Жақсы ұстаз бұл қай кезде де ең алдымен кәсіби деңгейі жоғары, интеллектуалдық, шығармашылық әлеуеті мол тұлға. Ол оқытудың жаңа технологияларын өмірге ендіруге дайын, оқу-тәрбие ісіне шынайы жанашырлық танытатын қоғамның ең озық бөлігінің бірі деп есептеймін және солай болуы тиіс. Бұл міндетті жемісті орындау, оқушының пәнге деген қызығушылығын арттыру үшін оқытудың көптеген жаңа әдістәсілдерін алып, өз іс-тәжірибемде ұтымды пайдалана білуге тырысамын. Педагогикалық процестегі Темір ҚҰСАЙЫН,, Болат ЕСҚАЛИЕВ, журналист Ертеңіне лайықты ұрпақ тәрбиелемеген елдің келешегі жоқ десек, сол ұрпақты ақ жол ға даярлайтын ұстаз еңбегі ұлы еңбек. Өңіріміздегі жү регі жомарт, жаны жайсаң, білімді ұстаздардың бірі Тоғ жан Мұқанова. Ол 188 жыл дан Ақжайық ауданының Базаршолан ауылындағы Ғаб долла Махамбетов атындағы орта мектепте тарих пәнінен дәріс беріп келеді. Жеке тұлғаны қалып тастырып, дамытуда тарих пәнінің маңызы зор. Бүгінгі мақсатмұрат белгілі. Ол ұлттың сана-сезімі оянған, рухани ойлау дәрежесі жоғары, бойында ізгі қасиеттері қалыптасқан, Отанының тарихын әспеттеп, аялаған жас адамды тәрбиелеу. Бұл орайда ұстаздың жеткен жетістіктері аз емес. Тоғжан Мауыт қызы өз сабақтарында инно вациялық әдістерді пайдалануды білім берудің ең жоғары шарты деп түсінеді. Сондықтан, дәрістері ғылымилығымен, Жолдауында осыдан ХІІІ ғасыр бұрын Тоныкөк абыздың «түркі жұртының мұраты Мәңгілік Ел» деп өсиет қалдырғанын айтты. «Осынау жалпыұлттық құндылықты біз әрбір жастың бойына сіңіре білуге тиістіміз», деп тарихшыларымызға үлкен тапсырма беріп, ел тарихын ұрпақ бойына аса жауапкершілікпен меңгертіп, Мәңгілік ел болуға жол салуымыз керек екендігін атап өткен. Әрбір жас ұрпақ халқымыздың аты тарихтан өшпей, жалғасып, шарықтап дамуы үшін аянбай күресіп, тер төгуі қажет еке нін сезуі тиіс. Сонда ғана тәуелсіздігіміз баянды болып, инновация оқыту мен тәрбиенің тәсілдері, түрлері мақсаты мен мазмұнын, мұғалім мен оқушының бірлескен қызметін ұйымдастыруға жаңалық енгізуді білдіреді. Мұғалім кәсібінің сапасы педагогтік әдеп пен ұстаздық шеберлік ұштасқанда өз нәтижесін береді. Өз тәжі рибеме өзгерістер енгізуді мақсат етіп курсқа келдім. Мен мұғалім мамандығын таңдаған уақыттан бастап, осы жолдың қиын әрі қызықты, мағыналы, аса маңызды екендігін түсіндім. Өз жұмысын кез келген маман зор сүйіспеншілікпен орындаса, оның жемісі нәтижелі де сапалы болатыны сөзсіз. Жаңартылған білім беру бағдар ламасы бойынша оқы ту бағдарламасы, заманауи педагогикалық технология лар үнемі өз тәжірибемізді же тілдіруге зор нақтылығымен ерекшеленеді. Осылай тәжірибесі кемелденіп, оқушылары аудандық пән олимпиадалары мен республикалық қашықтық олимпиадаларының жеңімпаздары атанып жүр. Тоғжан Мауытқызының оқушылары тарих пәнінен жыл сайы н ҰБТ нәтижесінде 100 пайы з білім сапасын көрсеткенін де айта кетейік. Шәкірттің ұстазға еліктеп өсуі өмірдің ақиқаты. Тарих пәні еркін дамыған, әлем таныған елге айналарымыз хақ. Қазіргі аумалы-төкпелі, сынағы мен қайшылығы көп заманда елдігіміз бен бірлігіміз, ерлігіміз бен еңбегіміз сыналар кез келіп отыр. Өткенімізден тағылым алмай, мұндай қиын-қыстау заманда алға жылжу мүмкін емес. Бабаларымыздың қалдырған әрбір ізі, ерлігі, қайсарлығы бізге сабақ, үлгі болады. Ендеше, әр сабағымызда осыған баса көңіл бөліп, халық ерлігін насихаттау керек. Оқушылар бойында туған жерге деген елдік санасын, сүйіспеншілік сезімін қалыптастыра отырып, өз халқы мен мүмкіндік береді. Осы жаңа әдістәсіл дердің ерекшеліктеріне деген көзқарасым үш апталық курс бағдарламасының тыңдаушысы болғанымнан кейін өзгерді. Сындарлы оқыту теориясындағы тізбекті оқыту, оқушылар бойына адами құндылықтарды сіңіру өз сабақтарымда керемет ықпалдасады деп ойлаймын. Бүгінгі күнде сабақтың сапасын арттырып, терең білім беруде оқытудың әдістерін жетілдіре түсу керек деп білемін. «Адамның ақыл-ойын, қабілетін, шығармашылығын дамыту арқылы оны бақыт жолына жеткізуге болады», деп Шығыстың әйгілі ойшылы әл- Фараби айтқандай, болашақта өсіп келе жатқан ұрпағымызды көшбасшылыққа, өз ойын ашық түрде айта білуге, еліміздің туын көкке желбіретіп, оның мұғалімі мамандығы бойынша білім алып, қоғамға өз үлестерін қосып жатқан түлектерін ол әрқашан мақтан етіп жүреді. «Туған өлке тұнған шежіре» атты тақырыптағы ғылыми жұмыспен айналысуы ұстаз еңбегінің ғылыми ізд еністерге бой ұрып, арқа сүйеуінің дәлелі. Оның «Алтын орда», «Мәңгілік Ел», «Ұрпаққа ұран Ұлы Жеңіс!», «Асыл дінің адастырмас шырақ» тақырыптарындағы ізденістері де Ұлттық идея ұлт тарихын терең білуден басталады Бүгін, міне, тәуелсіздіктің арқасында ғасырлар бойы ата-бабаларымыз арман етіп, жанын аямай күрескен еркіндікке, асқақ арманымызға қол жеткіздік, соның арқасында болашаққа нық қадам басып, елімізді көркейту үшін айқын, ауқымды жоспар құрудамыз. Бұл Елбасы көрсетіп берген үлгілі дамудың өзіндік моделі, ел болашағының сара жолы «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясы болып табылады. Отанының бақыты үшін аянбай күресетін ұрпақ тәрбиелеу басты мақсат болмақ. Ол үшін: біріншіден, жас ұрпақты мәңгілік тәуелсіздігімізді көздің қара шығындай қорғай білуге үйрету; екіншіден, әрбір жастың жүрегінде елімізге деген шексіз мақтаныш сезімін қалыптастыру; үшіншіден, халқымыздың ұлы істерінің арқасында қалыптасқан жасампаз қазақстандық патриотизмді дамытып, ұрпақтан ұрпаққа жеткізу керек. Ұлттық идея ұлт тарихын терең білуден бастау алады. Сондықтан, әр ұрпақ өзінің төл тарихын жан-жақты оқып, өсіп-өнуіне өз ықпалын тигізетін ұрпақ тәрбиелеуіміз керек. Әр баланың санасына білімді барынша толық жеткізу керек екенін, әр баланы жеке тұлға ретінде санау, әр баланың ойын тыңдап, оны бөлісу керектігіне көз жеткіздім. Қазіргі заман талабына сай оқу үрдісінде көптеген жаңашыл ойлар, жаңа технологиялармен жұмыс жүргіземін, оқытқан шәкірттерімнің өмірде алатын орны ерекше болады деп есептеймін. Осы курстағы тыңдаушылардың өмірге деген көзқарасы өзінің шәкіртіне деген мейірімі, өз мамандығына деген қызығушылығы арта түскенін байқадым. Курстағы оқып-үйренген, алған білімімді, үйренген әдістә сіл дерімді өзімнің тәжірибемде қолданып, шәкірттерімнің бойын дағы қасиет терін аша аламын деген сенім демін. Ұлболсын ЖҮНІСБЕКОВА, 66 жалпы білім беретін орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі ҚАРАҒАНДЫ Тәжірибесімен танылған тәлімгер көптеген әріптестеріне мәлім. Ұл-қыздарды көршілес Атырау өлкесіндегі Сарайшық тарихи кешеніне және Махамбет ақын, Малайсары бидің басына бірнеше рет алып барып, көптеген мәліметтер жинақтады. «Әрбір сапарымыз тарих пәнінен өткен сабақтардың тақырыбын айшықтай түседі», дейді ол. Білім берудің қазіргі жаңа құрылымы мен әдістемелік мазмұнының өзгеруі мұғалімнің өз кәсіби шеберлігін шыңдауын, жаңартуын талап етеді. Осы мақсатта Тоғжан Мауытқызы республикалық қашықтық олимпиадаға қатысып, облыс көлемінде алғашқы ондықтың қатарынан табылып отыр. Ол аудандық білім бөлімінің, облыстық білім басқармасының Құр мет грамотасы, Алғыс хаттары ның иесі. Биыл жоғары санатты ұстаз атанды. Елді, сол елдің ертеңі жас ұрпақты өрге сүйрейтін осындай жандар ғой. Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы, Базаршолан ауылы терең білуі тиіс. Тарихтың әр беті болашаққа үлгі, оған бағыт беретін бағдаршам десек те болады. Бізден білім алған әр қазақстандық: «Біздің мақтан тұтатын қасиетті тарихымыз бар, біздің сүйікті Тәуелсіз Отанымыз бар!» деп мақтанышпен айтып, оны көркейтіп, қорғау үшін әрқашанда дайын болуы керек. Себебі, біздің мақсатымыз айқын, оған жету жолдары да нақты көрсетілген. Ол «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясы. Бақытгүл КЕНЖЕБАЕВА, Жыланды орта мектеплицейінің жоғары санатты тарих пәнінің мұғалімі. Алматы облысы, Алакөл ауданы Көзқарас Оқулық олқылығы опық жегізбесін десек... Сапалы оқулық мұғалім мен оқушының сенімді серігі һәм білімнің қайнар көзі. Оқулық сапасы туралы елде жиі «шу» көтеріледі, бірақ толық шешілген емес. Оқулық мәселесін шешу үшін оқулық жазу құқығын баспадан алып, ғылым академияларының біріне берген абзал. Себебі, баспа, ол жауапкерлігі шектеулі серіктестік, яғни олардың басты көзқарасы сапа емес сауда, көздегендері білім емес ақша, олардың негізі бағыты бизнес-жоспарын орындау. Сол үшін де бағдарлама, оқулық кешенін негізгі жауапкершілігі бар, мемлекеттік мекеменің құзыреттілігіне беру керек. Біз арғы-бергі мемлекеттердің тәжірибесін пайдалана отырып, оқулық сапасын арттыруға мынадай ұсыныс білдірсек дейміз. Алғашқы мәселе, оқулықты жеке автор емес, арнайы құрылған шығармашылық ұжым жазуы керек. Орта білім саласының маңызды құжаттарын талдау және зерттеу институты болса Дамыған елдер тәжірибесіне негізделгенде, оқулықты сол мамандықтың білгір ғалымы (кемінде екі) мен сол пәнді балаға оқытатын педагог (кемінде екі әрі мектепте он жылдан артық сабақ берген, үздік шәкірт тәрбиелеген) бірлесіп жазулары керек. Себебі, кей ұғымдардың оқушыға қалай түсінікті боларын педагог жақсы біледі. Сонымен бiрге, ұжым құрамында тарихшы болуы керек, себебi елiмiздiң тарихы, мәдениетi кез келген оқулығымызда көрiнiс берiп тұруы тиіс. Сонымен бiрге, авторларға бiр психолог, бiр қазақ тiлi мен әдебиетiнiң маманы көмектесуi қажет. Өйткені, оқулықтағы әр сөйлемнiң мазмұны құрылымы дұрыс па, бұрыс па, тексерiлгенi жөн. Тілдің түсінікті болуы балаға аса маңызды. Енді оқулық құрылымына кел сек, оқулықта тақырыптың со ңында тақырыпқа сәйкес, әр тараудың соңында тарауға қорытынды жаттығулар болуы керек. Әрі ол жаттығулар тек есептер мен тестілер ғана емес, сан-са лалы, алуа н түрлі болуы тиіс. Бұл жерде тек Ресей жүйесіне қарау жеткіліксіз, басқа да дамыған елдердің тә жірибесін қолдануға болады. Нақ ты ғылымдарда тірек сызбалар, тәжірибе барысының сызбалары, кестелер, ойланту сұрақтары, тағы басқа сызба нұсқаларды пайдаланған жөн. Жаратылыстану ғылымдарын сылдыр сөзбен жазу оқушыны жалықтырады. Соңғы ескерер түйін, оқулықты жазатын шығармашылық ұжымның алғашқы жұмысы мемлекеттік стандартқа байланысты оқулық бағдарламасын өздері жасауы құнды болар еді. Бағдарлама жасалып болған соң әр оқулықтың ұжымы біріге отырып, пәнаралық байланыстардың сақталуын, мазмұндардың біркелкілігін сәйкестендіріп алса, келесі жұмысы сапалы оқулық дайындауға арналады. Оқулық дайындалған соң сараптамадан өтіп, келесі жұмысы мұғалімнің күнтізбеліктақырыптық жоспары (КТЖ) да осы оқулық ұжымының талқылап бекітуімен нақты, өзгертілмейтін нұсқамен жазылуы керек. Соңғы жұмыс мектепаралық бақылауларға (МАБ) және Ұлттық бірыңғай тестілеуге (ҰБТ) қажетті жұмыс тобы жазған оқулықтарға, жаттығуларға сәйкес өздері құрастыруы керек. Бұл біртұтастық пен бір жүйелікке алып келеді. Бұдан тыс, жыл бойы қо сымша әр бағытта тереңдетілген материалдар жасап, дамытып, кемелдендіріп отырса, нұр үстіне нұр. Егер осы шарттар толығымен орын далса, біздің ұтатынымыз: бірін ші барлық орта білім оқулықтарына қажетті материал дар бірізділеніп, жүйеленеді. Бұдан сапа туады; екінші егер қате кетсе, бір-біріне сілтеу туын дамайды. Жауапкершілік тек бір мекеменің құзыреттілігінде бола ды. Бір оқулық ұжымына жүк теледі. Жауапкершілік артады. Ұстаздардың басты мақсаты ұлт болашағы ұрпақты тәрбиелеу. Оқу лық ұстаз бен шәкірттің көмек шісі, сырлас досы. Ол ешқашан да олқы болмауы керек, оқулықтың олқы лығы опық жегізеді. Аятжан АХМЕТЖАН, республикалық «KAZBILIM» орталығының директоры

11 жарнама қараша 11 АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті (ОҚО, Шымкент қ, Ғ.Иляев к-сі, 24) республикалық меншік объектілерін сату бойынша аукцион өткізетіндігін хабарлайды, аукцион ғы 25 қарашада сағат ден ге дейін www. gosreestr. kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында өткізіледі Республикалық меншік объектілерін сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы тамыздағы 20 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасына сәйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың бағасын көтеру әдісімен аукционға қойылады. Теңгерім ұстаушы «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша көліктік бақылау инспекциясы» РММ. 1. «Шақпақ баба» стационарлық көліктік бақылау бекетінің 2-қабатты ғимаратының 1-қабаты, 175 жылы салынған, жалпы алаңы 4,1 ш.м. ОҚО, Түлкібас ауд., Шақ пақ баба а. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы 6750 теңге. Теңгерім ұстаушы ҚР Ұлттық экономика министрлігі Құрылыс, тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық істері және жер ресурстарын басқару комитетінің «Жобаларды мемлекеттік ведомстводан тыс сараптау» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының («Мемсараптама» РМК) Оңтүстік өңірі бойынша филиалы. 2. Газ автокөлігі, м/н Х306AW, 2001 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Нұрсәт ш/а, 222. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы 3300 теңге. Теңгерім ұстаушы ҚР Инвестициялар және даму министрлігі Индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитетінің «Кәсіби әскерилендірілген авариялық-құтқару қызметі» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Оңтүстік Қазақстан филиалы. 3. Зил-164 автокөлігі, м/н 144АВ08, 161 ж/ш. ОҚО, Кентау қ., Дулатов к-сі, 4. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы 4200 теңге. 4. Газ-66 автокөлігі, м/н Н031CL, 176 ж/ш. ОҚО, Кентау қ., Дулатов к-сі, 4. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. Теңгерім ұстаушы ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары комитетінің «Оңтүстік Қазақстан гидрогеологиялық-мелиоративтік экспедициясы» РММ. 5. Ваз автокөлігі, м/н Х804АК, 2001 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Спатаев к-сі,17а. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. 6. Тарз-002 автокөлігі, м/н Х222AR, 18 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Спатаев к-сі,17а. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. 7. Зил-131 УРБ-2А автокөлігі, м/н Х318BF, 10 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Спатаев к-сі,17а. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. Теңгерім ұстаушы Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті. 8. ЕВ735-33М электр тиегіші, 2001 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Б.Момышұлы к-сі, 27. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге.. Renault Megane автокөлігі, м/н Х005КК, 2007 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Б.Момышұлы к-сі, 27. Алғашқы (бастапқы) бағасы 2000 теңге, кепілдік жарнасы теңге. Теңгерім ұстаушы Оңтүстік Қазақстан облысының прокуратурасы. 10. Daewoo Nexia GL автокөлігі, м/н 036 РК13, 200 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Тәуке хан д-лы, 7. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. 11. Daewoo Nexia GL автокөлігі, м/н 006 РК13, 2008 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Тәуке хан д-лы, 7. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. 12. Daewoo Nexia GL автокөлігі, м/н 022 РК13, 200 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Тәуке хан д-лы, 7. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. 13. Skoda Octavia A4 автокөлігі, м/н 017 РК13, 2008 ж/ш. ОҚО, Шымкент қ., Тәуке хан д-лы, 7. Алғашқы (бастапқы) бағасы теңге, кепілдік жарнасы теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі және аукцион басталғанға дейін екі сағат бұрын аяқталады, содан соң қатысушылар берген өтінімдерін кері қайтара алмайды. Сауда-сатыққа қатысу үшін кепілдік жарналар мемлекеттік мүлікті есепке алу саласындағы бірыңғай оператордың шотына төленеді: кепілдік жарнаны алушы «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ; банк атауы «Қазкоммерцбанк» АҚ; ЖСК КZ ; БСК: KZKOKZKX; БСН: ; КНП: 171; Кбе:167. Назар аударыңыз! Қатысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілдік жарнаның сауда-саттық басталғанға дейін екі сағат бұрын түспеуі тізілім веб-порталының өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сәйкестендіру нөмірін (бұдан әрі ЖСН), тегін, атын, әкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сәйкестендіру нөмірін (бұдан әрі БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, әкесінің атын (бар болса); 3) кепілдік жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (почталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail) көрсете отырып, тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін объект бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған сауда-саттыққа қатысуға өтінімді тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нәтижелері бойынша тізілімнің вебпорталында көрсетілген қатысушының электронды мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға тізілімнің веб-порталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат етіледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Аукционды өткiзу кезiнде жекешелендiру объектiсiнiң бастапқы бағасы жекешелендіру объектісінің алғашқы бағасына тең болады. Бағаны көтеру әдісін қолданып аукцион өткізу тәртібі: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сәттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі қағидаға сәйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сәттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі қағидаға сәйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісінің ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады. Жекешелендіру объектісі бойынша бағаны көтеру аукционы қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру объектісі бойынша бағаны көтеру аукционы өткізілді деп танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға көтеруді кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Әрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нәтижелері саудасаттық нәтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы және жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, сауда-саттық өткiзiлген күнi тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нәтижелері туралы хаттама аукцион нәтижелерін және жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алусату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстырып тексеру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куәландыратын құжаттың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің не анықтаманың; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куәландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куәландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куәландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырып тексерілгеннен кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Анықтама үшін телефондар: 8 (7252) 21015, АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті аумақтық департаментінің республикалық меншік объектілерін сату бойынша www. gosreestr. kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында аукцион өткізетіндігін хабарлайды Республикалық меншік объектілерін сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы тамыздағы 20 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объек тілерін сату қағидасына сәйкес жүзеге асырылады. Аукционның өткізілу күні мен уақыты: ғы 25 қарашада Астана қаласының уақыты бойынша сағат ден ге дейін. Павлодар мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті бойынша (Павлодар қ., академик Сәтбаев к-сі, 136) Сауда-саттықтың бағасын көтеру әдісі мен аукционға қойылады. Теңгерім ұстаушы ҚР Ішкі істер ми нистрлігі Төтенше жағдайлар коми тетінің «Павлодар облысы төтенше жағ дайлар бойынша департаменті» ММ, Павлодар қ., Мир к-сі, Ваз-2106 автокөлігі, м/н S11AC, 2002 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 2. Газ автокөлігі, м/н 017АВ14, 2004 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 3. Ваз автокөлігі, м/н S302MK, 2006 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 4. Газ автокөлігі, м/н S500АС, 2002 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 5. Газ автокөлігі, м/н S81ML, 2004 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. Теңгерім ұстаушы «Мемсараптама» РМК, Павлодар қ., академик Сәтбаев к-сі, 25/1. 6. Nissan Maxima автокөлігі, м/н S81VX, 2001 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. Теңгерім ұстаушы ҚР Әділет министрлігі «Павлодар облысы әділет департаменті» РММ, Павлодар қ., Ленин к-сі, Ваз автокөлігі, м/н 15AU14, 2004 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 8. Ваз автокөлігі, м/н 65АК14, 2007 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге.. Ваз автокөлігі, м/н 52АК14, 2007 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 10. Ваз автокөлігі, м/н 507 АК14, 2007 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 11. Ваз атокөлігі, м/н 67 АК14, 2005 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. 12. Ваз автокөлігі, м/н 70АК14, 2007 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. Теңгерім ұстаушы «Павлодар мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті» ММ, Павлодар қ., Сәтбаев к-сі, «Rapiskan-528» рентгендітелевизия қондырғысы, 2003 ж.ш. (департаменттің есебіне қою күні 2013 ж ). Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. Теңгерім ұстаушы: ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Павлодар облыстық аумақтық инспекциясы» ММ, Павлодар қ., Крупская к-сі, Ваз автокөлігі, м/н 52AF14, 2001 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. Теңгерім ұстаушы: «Павлодар облысы бойынша көліктік бақылау инспекциясы» РММ, Павлодар қ., Бектұров к-сі, Ваз автокөлігі, м/н 81AD14, 2007 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. Теңгерім ұстаушы ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің «Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты» РМҚК, Павлодар қ., Сәтбаев к-сі, Газ автокөлігі, м/н 5AN14, 2006 ж.ш. Бастапқы (алғашқы) баға теңге. Кепілдік жарна теңге. Анықтама үшін телефон: 8(7182) Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі және аукцион басталғанға дейін екі сағат бұрын аяқталады, содан соң қатысушылар берген өтінімдерін кері қайтара алмайды. Сауда-сатыққа қатысу үшін кепілдік жарналар мемлекеттік мүлікті есепке алу саласындағы бірыңғай оператордың шотына төленеді: кепілдік жарнаны алушы «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ; банк атауы «Қазкоммерцбанк» АҚ; ЖСК КZ ; БСК: KZKOKZKX; БСН: ; КНП: 171; Кбе:16. Назар аударыңыз! Қа тысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондайақ бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепіл дік жарнаның сауда-саттық басталғанға дейін екі сағат бұрын түспеуі тізілім веб-порталының өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сәйкестендіру нөмірін (бұдан әрі ЖСН), тегін, атын, әкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сәйкестендіру нөмірін (бұдан әрі БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, әкесінің атын (бар болса); 3) кепілдік жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (почталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail) көрсете отырып, тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің вебпорталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін объект бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған сауда-саттыққа қатысуға өтінімді тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нәтижелері бойынша тізілімнің веб-порталында көрсетілген қатысушының элек тронды мекенжайына өтінім ді қабылдау не өтінімді қабыл дау дан бас тарту себептері туралы элек трондық хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға тізілімнің веб-порталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат етіледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Аукционды өткiзу кезiнде жеке шелендiру объектiсiнiң бас тапқы бағасы жекешелендіру объектісінің алғашқы бағасына тең болады. Бағаны көтеру әдісін қол данып аукцион өткізу тәртібі: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сәттен бас тап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі қағидаға сәйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін рас тамайтын болса, онда осы жеке шелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сәттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі қағидаға сәйкес белгіленген қадамға же - кешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісінің ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін рас та майтын болса, онда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады. Жекешелендіру объектісі бойынша бағаны көтеру аукционы қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қада мына өскен жағдайда ғана жекешелендіру объектісі бойынша бағаны көтеру аукционы өткізілді деп танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға көтеруді кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Әрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нәтижелері сауда-саттық нәтижелері туралы электрондық хат тамамен ресімделеді, оған сату шы және жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, сауда-саттық өткiзiлген күнi тізілімнің вебпорталында қол қояды. Аукцион нәтижелері туралы хаттама аукцион нәтижелерін және жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алусату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстырып тексеру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куәландыратын құжаттың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлға ны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің не анық таманың; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куәландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куәландыратын құжат тың түпнұсқаларын мін детті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куәландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырып тексерілгеннен кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. ӨҢІР ӨМІРІ Депутат жабық стадион салып берді «Уәде құдай сөзі» дейді халық. Облыстық мәслихаттың депутаты, кәсіпкер Мұрат Төлтебаев Төле би ауданы «Көксәйек» ауылдық округіндегі Мұхаммед Хайдар Дулати мектебіне жабық стадион салып берді. Кәсіпкерде басы артық ақша болмайды. Қаржы салуды қалайтын сала көп. Солай бола тұра «елде болса ерінге тиеді» деп ойлайтын азаматтар тапқан табысының бір бөлігін туған елін өркендетуге жұмсайды. Елбасымыз саламатты өмір салтын қалыптастыруға үлкен мән беріп келеді, дейді Мұрат Төлтебаев. Жас ұрпақ білімді бо луымен қатар денсаулығы мықты болуы керек. Осындай жағ дайда спорт кешендерінің көп бол ған дығы жақсы. Біз еліміздің ар қасында осындай дәулетке ие болдық. Сондықтан, елге қолымыздан келгенше осындай көмек көрсетіп жатырмыз. Спорт та ел намысы, мемлекет мерейі. Қазақ спортшылары әлемдік спорт аламанында биіктен көрініп жүрсе, ол Отанымыздың мықтылығы, болашағының кемелдігі. Осы мақ сатқа бәріміз жұмылып күш бі ріктірсек, жолымызда нар көтер мейтін жүк қалмайды. Шымкент шаһарын Төле би және Сайрам аудандарымен байланыстыратын аспалы көпір 160-жылдары салынған екен. Екі жолақты көпірге екі жақтан кептелген машиналар ертелі-кеш азанқазан болып жататын еді. Соң ғы жылдары астындағы болат қорғандары сыр беріп, апат қаупі төнгеннен кейін қалалық әкімдік 2014 жылы көпірді жөндеуге жапқан. Екі бірдей ауданмен байланыстырып жатқан ең ірі көпір жабылған соң тіршілік оңа ма, ел қуыс-қуыстан жол тауып әбігерге түсті де қалды. Қа ла әкімдігі өткен жы лы бір жа ғын пайдалануға беріп, зордың күшімен амалдаған еді. Енді сол көпір толықтай пай да лануға берілді. Бұрын ені метр ғана болған көпір күрделі жөндеуден соң 21 метрге дейін кеңейді. Бір жарым млрд теңгеге жуық қаржыға жөнделген кө пір құрылысын «Корпорация Бере ке А» серіктестігі жүргізді. Техникалық қадағалаушы «Ер Грант Строй» ЖШС болса, жо балаушы «Алматы Жоба» серік тестігі. Ұзындығы 250 метрге лайықталған құрылыстың 170 метрін көпірдің өзі алса, қалғаны жан-жағын бекемдеу мақсатында пайдаланылған. Бұрын екі жолақ жол болса, жаңа көпір алты жолаққа созылып жа тыр. Нәти жесінде осы жер ге түйісетін Төле би, Қа пал батыр, Анаров және Ақназар хан көшелеріндегі кеп теліс анағұрлым азайды. Тәу ел сіздіктің 25 жылдығы қарсаңында пайдалануға берілген жаңа көпір дің ашылу салтанатына тұрғындар көп келді. Батамен ел де, ер де көгереді. Жа ңа көпірді ашарда облыс әкімі Жансейіт Түймебаев ел ағала рынан бата сұрады. Елбасының тапсырмасына сәйкес, Шымкент еліміздің үшін ші мега полисіне айналуда. Ал мегаполис ұғымы халық санының артуымен өлшенбейтіні белгілі. Осы дәрежеге лайықты болу үшін барлық салада өсу және даму жоғары қарқын алуы қажет. Қаланың осы талаптарға сай болу бағытында бірқатар жұмыстар атқарып келеміз. Соның бір дәлелі бүгінгі пай далануға берілген көпір. Бұл тұрғындардың қауіпсіздігі мен өмір сүруіне Жаңа спорт кешенінің ашылуы Көксәйек халқы үшін үлкен қуаныш болды. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан дағы халықтың 30 пайызы бұқа ралық спортпен айналысуы қажеттігін айтқан болатын, дейді аудандық ардагерлер ұйымының төрағасы Әтірхан Шыңғысбаев. Біздің Төле би ауданында жыл сайын спорт кешендері салынып, бүгінде ха лықтың 23 пайызы спортпен шұғылдануға мүмкіндік алды. Мұрат Төлтебаев сынды мемлекетшіл жігіттерміз осы іске өз үлестерін қосып келеді. Құ дай қаласа, осы бүгінгі қарқын сақ талса, 201 жылдары Елбасы тап сырған межеге жетіп қаламыз. Бұл жай ақпар үшін керек емес, жастарымыз қайратты, шымыр болып өсу үшін қажет шаруа. Жабық спорт кешенінің ашылу салтанатына келген халық қа лаулылары мен зиялы қауым осылай ағынан ақтарылып жатты. Алып көпір екі ауданға жол ашты Мақат ауданы тұрғындарының назарына! Қазақстан Республикасы аумағында жүргізіліп жатқан рақымшылық науқанын пайдаланып, уақыт өткізбей мүліктеріңізді заңдастырып, жария етуге шақырамыз. Құжаттарды ұсынатын орын: Атырау облысы, Мақат ауданы, Мақат кенті, Қаныш Сатбаев көшесі, 1 үй, «Мақат ауданы әкімі аппараты» мемлекеттік мекемесі, 28-кабинет. Байланыс телефоны 8 (7123) ыңғайлы жағдай жа саудың көрінісі. Алдағы уа - қытта жол кептелісінің алдын алу мақсатында шаһардағы бір неше жерден жолайрықтар салу эко номикалық-әлеу меттік даму жоспары на енгізілді, деді Ж.Түймебаев. Мердігерлер көпірді салу дың машақаты көп болғандығын айтады. Қа ланы аудан орталық та рымен байланыстыратын көпірдің астынан пойыз жолының тоғыз тармағы өте ді. Жолаушылар пойызынан бөлек, жүк эшелондары бар. Ортақ іске сала басшылары түсіністікпен қарап, кесте белгіленген. Бір-бі рінің жұмыстарына кедергі кел тірмеуге арадағы түсіністіктер себеп болған. Бұған қоса айтарымыз, облыста 664,7 шақырым жол, 17 көпір жыл соңына дейін пайдалануға берілмек. Оңтүстік Қазақстан облысы Топтаманы әзірлеген Бақтияр ТАЙЖАН, «ҚазМұнайГаз-ӨМ» АҚ дың 18 қарашасында Астана уақыты бойынша сағат ден ге дейін веб-порталында «Каскор- Транссервис» АҚ 12,87 % акциясын өткізу бойынша бастапқы бағасын көтеру әдісін қолданумен аукцион ( 4450 сауда-саттық) өткізілетіндігін хабарлайды. Бастапқы баға теңге. Кепілдік жарна сомасы теңге. Компания туралы жалпы мәліметтер: Ақтау қаласының өнеркәсіптік аймағы шегінде теміржол қызметтерін көрсету, кәсіпорындар мен жеке тұлғалар үшін кірмежолдарға вагондарды әкеліп-әкету. Меншігінде қамтамасыз ету құрылымымен кірмежолдар, локомотивтік және вагон паркі, жөндеу базасы бар. Компанияның орналасқан жері: Ақтау қаласы, 3 б-шағын ауданы, 48. Анықтама үшін телефон: Егер сіз газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана , Электронды пошта: [email protected] Алматы , ф Электронды пошта: [email protected] Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінің ұжымы «Тәуелсіздік сарайы» МКҚК директорының орынбасары, тарих ғылымдарының кандидаты Бибінұр Қанымбайқызы САНАҚҰЛОВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Ұлттық ғылыми-техникалық ақпарат орталығы» АҚ ұжымы «Мемлекеттік ұлттық ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ басқарма төрағасы Әділ Жүнісұлы Ибраевқа анасы Зинаш Әбдікәрімқызы ТҰРСЫНҒОЖИНАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Шеврон» компаниясы Еуразиялық бөлімінің басшылығы мен ұжымы компания қызметкері Баубек Қабдоловқа анасы Мутиха БАЛТАБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

12 12 дидар қараша мерей Қаламгерге құрмет Жыл сайын өткізілетін Халықаралық «Шабыт» шығармашыл жастар фестивалі мәреге жетті. Елордадағы Бейбітшілік және келісім сарайында «Шабыттың» әрбір аталым бойынша Бас жүлде иегерлерін анықтап, соның ішінде мыңнан дарабоз шыққан талантқа Президент кубогын табыстау салтанаты өтті. Сөз өнерінің бағы жанған күн Айгүл СЕЙІЛОВА, Биыл бұл бәйге 1-шы рет өткізіліп отыр. Осы жылдардың ішінде «Шабытқа» кімдер қатыспады десеңізші? Бұл күндері өнер әлемінде аты-жөні жарқырап көрініп жүрген талайлардың жұлдызын жаққан «Шабыт» қой бұл. Өнер әлемінің құпия тұңғиығынан шын талантты тап басып тауып, нақ бағасын беруде «Шабыт» фестивалінің де үлесі баршылық екені осыдан аңғарылады. Бұл орайда, ең ауыр міндет қазылар алқасына жүктеледі. Таланттың тауын шағып, жабыны жабулау оларға абырой әпермек емес. Байқаудың биылғы қазылар алқасының төрағасы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ақын Несіпбек Айтұлының байқаудың ең бір шешуші кезеңінде, яғни, марапат тапсырар кезде айтқан сөздері де осы ойлармен өзектесіп жатты. Ол байқаудың жастардың рухын көтеруде, оларды өнер майданына бағыттауда маңызды рөл ойнайтынын айтты. «Өнері, руханияты жұтаң ел ешқашан өркениетті елдер қатарына қосыла алмайды. Өнерлі жастар мұны анық түсінуі керек. Елбасының Ұлытауда сөйлеген сөздерінде де жастарға көп міндет жүктелген болатын», деді ол. Сонымен, алты күн бойы елорда төрін дүбірлетіп, өнерлі жастардың жүрегін лүпілдеткен «Шабыт» өз мәресіне жетті. Қа зылар алқасының мүшелері газетінің ұжымында басылымға еңбегі сіңген азаматтарды құрметтеудің қалыптасқан дәстүрі бар. Соның бір жарқын көрінісі ретінде газетті 16 жыл басқарған көрнекті журналист, Парламент Мәжілісінің депутаты Сауытбек Абдрахмановпен өткен кездесуді айтуға болады. Жылы жүздесуде Республикалық газеті» АҚ Басқарма төрағасы Дархан Қыдырәлі сөз алып, 65 жасқа толып отырған қадірлі қаламгерге ұжымның атынан игі тілектер айтты. Басқарма төрағасының орынбасары Еркін Қыдыр, журналистер Қорғанбек Аманжол, Сүлеймен Мәмет мәртебелі мейманмен әріптес болған жылдарды еске алып, жүрекжарды лебіздерін жеткізді. Өз кезегінде, Сауытбек Абдрахманов ұзақ жылдар бойы өзінің екінші үйіндей болып кет кен құтты шаңырақта қанаттаса қатар қызмет еткен қа лам - дастарына шынайы алғыс сезімін білдірді. «Хореография», «Халық музыкасы», «Үздік әде би шы ғар ма», «Клас си калық музыка», «Бей нелеу өнері» және «Эстрадалық вокал» аталымдары бойын ша қаты сушылардың өнеріне өз бағаларын берді. «Хореография» аталымы бойынша Бас жүлде «Алтынай» би ансамбліне бұйыр ды. Топтың сыйлығын, аталымның қазылар алқасының төрағасы, профессор Хадиша Ағымбаева тапсырды. «Халық музыкасы» аталымында, оның ішінде қобыз-прима-қылқобыз бойынша Аятолла Тұрға нов Бас жүлдеге ие болды. Аятоллаға сыйлығын аталым бойынша қазылар алқасының төрағасы, про фессор Раушан Мұсақожаева тапсырды. «Халық музыкасы» домбыра аталымында Дарын Құдайбергенов жүзден жүйрік шықты. Бас жүлдені профессор Тұрар Әліпбаев тапсырды. Домбыра-шертер, прима, бас-шертер бойынша Бас жүлдені Бауыржан Мұқажанов жеңіп алды. «Классикалық музыка» бойынша Бас жүлде Ақдидар Тоқтаған және Дана Букунева есімді екі қыздың фортепьянолық дуэтіне тапсырылды. «Классикалық музыка» аталымының тағы бір жеңімпазы, Бас жүлде иегері Ілияс Әбдірашев атанды. «Классикалық музыканың» үрмелі аспаптар бойынша Бас жүлдесі Дәулет Толғанайға табысталды. «Бейнелеу өнері» аталымында «Егемен-ақпарат» Нұрболат Асқар Бас жүлдеге ие болса, «Эстрадалық вокал» аталымында Қайсар Далайұлы топ жарып, Бас жүлдеге ие болды. Ал осы фестивальдің «Үздік әдеби шығарма» аталымында ақын Ербол Алшынбай Бас жүлдеге ие болды. Ол, сондайақ, фестивальдің Президент кубогына да лайықты деп танылды. Ерболдың сыйлығын Астана қаласы әкімінің орынбасары, жазушы-драматург Ермек Аманшаев табыстады. Солайша фестивальде сөз өнерінің құдіреті бағаланды. Марапат соңы гала-концертке ұласып, өнерлі жас тар Бейбітшілік және келісім сарайы ның концерт залын думанға айналдырды. Ән айтылып, би биленді, түрлі аспаптар бойынша өнер көрсетілді. Айта кетейік, биылғы фестиваль ел Тәуелсіздігінің 25 жыл ды - ғы қарсаңында өткізіліп отыр. Және биыл фестивальға сегіз мем лекеттің талантты жастары қатысты. Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ, спорт Қазақстан қыздары келесі кезеңге шықты Астанадағы «Барыс-Астана» мұз сарайында хоккейден әйелдер құрамалары арасындағы олимпиялық іріктеу ойындарының бірінші раунды ойналды. Қарашаның 3-6-сы күндері жарыс қыздырған турнирге Қазақстан, Польша, Ұлыбритания және Мексика командалары қатысты. Талғат РАЙЫМБЕК, Қазақстан жасағы бірінші турда Польшамен кездесіп, 4:1 есебімен ұтты. Онда Ғалия Молдабай дубль жасаса, Меруерт Рысбек пен Зарина Тухтиева бір-бірден шайба салды. Келесі жұпта кездескен Ұлыбритания Мексиканы 3:2 етіп тізе бүктірді. Александр Мальцевтің шәкірттері екінші турда Мексикадан 3:1 есебімен басым түсті. Бұл жолы қарсыластар қақпасын Бұлбұл Қартаңбаева, Карина Фельзинк және Пернеш Әшімова дәл көздеді. Ал Польша қыздары Ұлыбританиямен өткен тартысты матчта 4:3 болып алға шықты. Турнирдің соңғы күні біздің қыздар британиялықтармен доптыаяқ түйістірді. Кездесу 3:1 есебімен қазақстандықтардың пайдасына шешілді. Ойындағы алғашқы шайбаларды бірінші кезеңде Ғалия Нұрғалиева мен Ғалия Молдабай түсірді. Екінші кезеңде есеп өзгерген жоқ. Дастан КЕНЖАЛИН, «Барыстың» алдында 36 ұпайдан жинаған Тольяттидің «Лада» және Қытайдың «Куньлунь» клубтары тұр. Енді жерлестерімізге сегіздіктен орын алу үшін осы екі ұпай айырымын толтырып, аталған командалардан басып озу керек. Елордалықтар дүйсенбі күні өз алаңында Загребтің «Медведшчак» командасын қабылдады. Матч 2:0 есебімен аяқталды. Бірінші шайба 21-минутта Қазақстан Кубогы үшін «Астана» «Ертіс» арасында өткен екінші жартылай финалдық ойыннан кейін біз елордалықтардың бас жаттықтырушысы Станимир Стойловты әңгімеге тартқан едік. Станимир, Кубок финалына алған жолдамаларыңыз құтты болсын. Бұл сіздерге қаншалықты қиынға түсті? Рахмет. Бірнеше футболшымыз жарақат алып қалғанына қарамастан, алға қойған мақсатымызды орындадық. Жігіттер жарады, бар күш-жігерін салып ойнады. Осы ойын есебінен резервтегі ойыншыларымызды да тексеріп алдық. Матч барысында оларға әлі еңбектену керек екеніне де көз жеткіздік. Маусым басында командаға тәжірибелі ойыншыларды тарту керектігін алға тартқан едіңіз. Бұл ниет қаншалықты дәрежеде жүзеге асты? Негізі, жақсы нәтижеге жету үшін мықты футболшыларды тарта білу керек. Оларға киім шешетін бөлмеден бастап, жасыл алаңға Ал соңғы, шешуші кезеңде Кэти Андри қайтарған жалғыз шайбаның орнын біздің Татьяна Лихаус толтырды. Осы күні Польша Мексиканы 5:0 етіп талқандады. Осылайша, 3 матчтан ұпай жинаған Қазақстан қыздары іріктеу турнирінің екінші раундына шықты. Ол желтоқсан күндері Норвегияның Ставангер қаласындағы «DNB Arena» сарайын да өтеді. Мұнда іріктелген F тобында біздің қыздар Норвегия, Словакия және Венгрия құрамаларымен күш сынасады. Қазақстан құрамасы турнирде мына құрамда ойнады: Қақпашылар 1 Айжан Раушанова ( , «Ай сұлу»), 20 Дарья Дмитриева ( , «Устинка»), 25 Александра Полиенко ( , «Томирис»); Қорғаушылар 21 Юлия Буторина ( , «Томирис»), 18 Александра Феклистова ( , «Айсұлу»), 16 Ольга Конышева ( , «Айсұлу»), 2 Ғалия Молдабай «Барыстың» қатарынан үшінші жеңісі Биылғы Құрлықтық хоккей лигасында Астананың «Барыс» клубы кейінгі кездері сәтті ойнай бастады. Ол соңғы үш ойында жеңіске жетіп, турнир кестесіндегі жағдайын жақсартып алды. Қазір астаналықтар «Шығыс» дивизионында 34 ұпаймен -орында келеді. соғылды. Оны Роман Старченко мен Евгений Рымаревтен пас алған Роман Савченко салды. Ал екінші шайба матч бітуге санаулы секундтар қалған кезде қарсыластардың бос қақпасына сүңгіп кетті. Оны канадалық шабуылшы Мартен Сен-Пьер өз есебіне жазды. Осымен қатарынан үшінші рет жеңіске жеткен «Барыс» биылғы маусымдағы 11-ші ұтысына да қол жеткізді. Астаналықтар келесі ойынын 10 қарашада өз алаңында Братиславаның «Слованымен» өткізеді. шыққанға дейін жағдай жасалуы тиіс. Бірақ Қазақстанның көптеген қалаларында бұл қағидат орындалып отырған жоқ. Ал «Астанаға» келсек, біз қай кезде де алға үлкен мақсат қоя білетін ұжым екенімізді таныттық. Бір мезгілде үш турнирде өнер көрсету жұрттың бәрінің маң дайына жазылмаған. Біз сол үш жарыста да өзге ұжымдармен тең дәрежеде шайқасып келеміз деп ойлаймын. Әйткенмен, былтырғы жылмен салыстырғанда «Астана ның» биылғы деңгейі төмен секілді. Келісемін. Өткен жылы команда құрамында тәжірибелі ойыншылар көп болды. Сондай ұжыммен елдің чемпионы атанып, Еуропа Чемпиондар лигасының ( , «Айсұлу»), 15 Ға лия Нұрғалиева ( , «Айсұлу»); Шабуылшылар 5 Малика Алдабергенова ( , «Айсұлу»), 4 Пернеш Әшімова ( , «Айсұлу»), 17 Ксения Бушуева ( , «Айсұлу»), 1 Карина Фельзинк ( , «Айсұлу»), Надежда Филимонова ( , «Томирис»), 8 Алена Фукс ( , «Айсұлу»), 7 Станимир СТОЙЛОВ: Кубокқа қол жеткізу үшін барымызды саламыз топтық кезеңіне шықтық, Кубок жолындағы бәсекенің финалына жеттік. Ал биыл бірқатар футболшыларымыз жарақат алып қалғандықтан, жастарға көбірек сенім артуға тура келді. Сөйте тұра, маусымдағы нәтижеге көңілім толады. Ең бастысы, чемпион болдық. Еуропа лигасында жарыс жолын жалғастырып келеміз. Былтыр да, биыл да «Астана» мен «Қайрат» чемпионат пен Кубок сайысында басты қарсыластар болды. Чемпионатта сіздер есе берме ді ңіздер. Алайда, Кубок турни рінде «Қайратты» бір рет те жеңіп көрмепсіздер. Оның үс тіне, биылғы финал Алма тыда өт келі тұр. Сөз жоқ, «Қайрат» өте күшті команда. Биыл онымен кездескен төрт ойынымыздың үшеуінде жеңіліс таптық. Осы ның өзі біздің футболшыларды алдағы кездесуде қайрай түсуі тиіс. Мен қазір онда кімнің жеңіске жететінін айтып, болжам жасай алмаймын. Бірақ межелі Кубокты алу үшін барымызды салатынымыз анық. Егер сол кезге дейін жарақаттары бар ойыншыларымыз сапқа қосылар болса, мүмкіндігіміз арта түсер еді. Бұлбұл Қартаңбаева ( , «Томирис»), 24 Татьяна Королева ( , «Айсұлу»), 13 Татьяна Лихаус ( , «Айсұлу»), 22 Аида Олжабаева ( , «Айсұлу»), 26 Анастасия Орлова ( , «Томирис»), 12 Меруерт Рысбек ( , «Айсұлу»), 10 Арай Шегебаева ( , «Айсұлу»), 11 Зарина Тухтиева ( , «Айсұлу»), 3 Мәдина Тұрсынова ( , «Айсұлу»). Жарыстар жаңғырығы ТЕННИС. Үндістанның Пуна қаласында басталған әйелдердің ITF хард турнирінде қазақстандық Кәмила Керімбаева жұптасып өнер көрсетуде ширек финалға шықты. Ол сингапурлық Стефани Танмен бірге бразилиялық Лаура Пигосси мен украиналық Валерия Страхова дуэтін 7:5, 6:4 етіп ұтты. ХОККЕЙ. Ресей жоғары лигасы тұрақты чемпионатында Қазақстан командаларының қатысуларымен мына матчтар болып өтті: «Кристалл» (Саратов) «Сарыарқа» (Қарағанды) 0:5, «Дизель» (Пенза) «Торпедо» (Өскемен) 1:3. Қазақстан чемпионатында мынадай ойындар тіркелді: 4 қараша. «Ертіс» (Павлодар) «Номад» (Астана) 2:3 ОТ, «Арлан» (Көкшетау) «Астана» (Астана) 4:1. 5 қараша. «Арлан» «Астана» 1:0, «Горняк» (Рудный) «Теміртау» (Теміртау) 0:3, «Ертіс» «Номад» 2:3, «Бейбарыс» (Атырау) «Алтай-Торпедо» (Өскемен) 5:0. 6 қараша. «Горняк» «Теміртау» 4:6, «Бейбарыс» «Алтай-Торпедо» 5:4 ОТ. «Астананың» халық ара лық турнирлерде өз ала ңында жеңіле қоймайтын команда екені айтылып жатыр. Сон дай-ақ, жеңісті де көре алмай келе міз... «Олимпиакоспен» өткен соңғы матчта аянған жоқпыз. Оны өздеріңіз де көрген шығарсыздар. Ойында жеңіп кетуіміз де, жеңілуіміз де мүмкін еді. Енді АПОЕЛ-мен өтетін келесі кездесуде жеңіске жетуге ұмтыламыз. «Астана» құрамындағы қызметіңіздің ғұмыры қанша болмақ? Мен осы кезге дейін бірқатар командалардан, тіпті қаржысы жоғары ұсыныстар түскендеріне қарамастан, «Астанамен» арадағы келісімшартымды 2017 жылдың соңына дейін созуға шешім жасадым. Егер басшылық қажет деп тауып жатса, қызметімді әрі қа рай да жалғастыруға дайынмын. АСТАНА «Егемен-ақпарат» Әңгімелескен Алмас МАНАП, Жалпыұлттық республикалық газет. 11 жылғы 17 желтоқсаннан шыға бастады. Меншік иесі: республикалық газеті» акционерлік қоғамы Басқарма төрағасы Дархан ҚЫДЫРӘЛІ Басқарма төрағасының орынбасары Еркін ҚЫДЫР Бас редактор Амантай ШӘРІП Mекенжайымыз: АСТАНА, газеті көшесі, 5/ АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58а Анықтама үшін: Астанада: АТС , факс 8 (7172) ; Электронды пошта: [email protected] Интернет-редакция: [email protected] Алматыда: 8 (727) , факс 8 (727) ; Электронды пошта: [email protected] жарнама-ақпарат бөлімі: Астанада 8 (717 2) , , [email protected] Алматыда 8 (727) , факс , [email protected] А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мәтініне тапсырыс беруші жауапты. Газеттің жеткізілуіне қатысты сұрақтар үшін байланыс телефоны: 14 («Қазпошта» АҚ) меншікті тілшілер: Астана 8 (717-2) ; Ақтау 8 (701) ; Ақтөбе 8 (713-2) ; Талдықорған 8 (728-2) ; Атырау 8 (712-2) ; Көкшетау 8 (716-2) ; Қарағанды 8 (777) ; Қостанай 8 (714-2) ; Қызылорда 8 (701) ; Орал 8 (775) ; Өскемен 8 (778) ; Павлодар 8 (718-2) ; Тараз 8 (726-2) ; Шымкент 8 (701) ; Петропавл 8 (715-2) Газет мына қалалардағы: Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «Ernur» Медиа холдингі» ЖШС, Алматы қ., Гагарин к-сі, 3 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Типография Арко» ЖШС, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 4, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 10, «А-Полиграфия» ЖШС, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 2 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, Талдықорған қ., Алматы қаласы, Мұқанов к-сі, 223 В, «Алматы-Болашақ» АҚ, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты. Индекс Аптасына 5 рет шығады. республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Газетті есепке қою туралы 01-Г куәлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республи касының Мәдениет және ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қа зақ стан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сәйкес сертификатталған. Таралымы дана Нөмірдің кезекші редакторлары Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «Ernur» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел Тапсырыс 215 ek