Heilsulýsing Landslæknans

Transkript

1 ISSN Heilsulýsing Landslæknans Greitt úr hondum hevur Høgni Debes Joensen, landslækni Medical Report from the Chief Medical Officer in the Faroes 1

2 Heilsulýsing Landslæknans Tórshavn August

3 Tittul: Heilsulýsing fyri Føroyar Greitt úr hondum hevur Høgni Debes Joensen, landslækni Medical Report from the Chief Medical Officer in the Faroes Útgevari: Landslæknin, Tórshavn 2013 Chief Medical Officer Sigmundargøta 5 Postboks 9 FO-110 Tórshavn Faroe Islands TLF FAX [email protected] Starvsfólk: Vit eru fýra starvsfólk á Landslæknastovninum: Høgni Debes Joensen, landslækni Lona P. Johansen, skrivstovufulltrúi Liljan Midjord, skrivari Bjarnhild Patursson, skrivari Harumframt er Sonja Aasted sjúkrarøktarfrøðingur knýtt at Landslæknaembætinum í sambandi við, at hon eftir avtalu við Almannastovuna hevur um hendi røktarheimseftirlit. Forsíðan: Myndin á forsíðuni er av Landslæknahúsunum, sum eru bygd fyri 100 árum síðani. Árstalið 1913 sæst á húsavegginum. Amtslæknarnir, seinni landslæknarnir hava havt teirra skrivstovur í húsinum øll árini. Dánjal Johansen hevur tikið myndina. 3

4 INNIHALDSYVIRLIT: INNIHALDSYVIRLIT: LANDSLÆKNAEMBÆTIÐ Nevndir o.a Stýrisbólkur og verkætlanarbólkur, sum norðurlendska ráðharraráðið hevur sett FÓLKATALIÐ, FØDD Á LÍVI OG DEYÐ Deyð hvønn mánað - ávikavist menn og kvinnur FØÐINGARHAGTØL Burðaravlop Fødd á lívi Tal av føddum børnum eftir móðuraldri o.ø Tal á børnum, sum mammur undir 20 ár áttu, skift á øki Talið á roykjarum fyrstu barnakonukanning Deyðfødd børn og tíðleiki av deyðføddum Burðarvekt í miðal, øll børn í 2012, skift á øki Burðarvekt eftir økjum, stakfødd, fødd á lívi í Nýføðingar við hægst burðarvekt Burðarvekt alt eftir um mamman roykir ella ikki roykir Hagtøl viðvíkjandi tvíburum sum vórðu føddir í Apgarscore Fødd uttan hjúnalags Býr mamman saman við pápanum? Føðingar á sjúkrahúsum Føðingar við keisaraskurði Keisaraskurðir á teimum trimum føroysku sjúkrahúsunum Føðingar 2012, skift á øki og móðuraldur, tá ið hon eigur Føðingar 2012, eftir hvussu gamal pápin var, tá ið barnið varð føtt Viðgongutíð Stakfødd, fødd á lívi 2012, eftir viðgongutíð og burðarvekt Øll børn fødd á lívi, eftir burðarvekt, Børn fødd , skift á øki (roknað uppí eru børn, sum eru fødd í Føroyum, men mamman búði uttanlands) Tíðleikin av deyðføddum í Norðurlondum Tíðleikin av deyðføddum (fyri hvørji 1000 fødd) í Norðurlondum Deyð fyrstu vikuna (fyri hvørji 1000 fødd á lívi) í Norðurlondum Perinatala deyðatalið Pinkubarnadeyðin (deyð undir 1 ár fyri hvørji 1000 fødd á lívi tilsamans) Vøggudeyði (SIDS) í tiðarskeiðinum frá 1960 til FØÐISKIPANARNEVNDIN FOSTURTØKUR (ABORTUS PROVOCATUS) Tal av fosturtøkum í Føroyum , eftir aldri á kvinnunum Talið á fosturtøkum í Norðurlondum eftir aldri á kvinnununum STERVINGAR (STERILISATIÓNIR) Fundir í Stervingarnevndini (Sterilisatiónsnevndini) Tølini fyri játtaðar umsóknir DEYÐLEIKI Tal av føroyingum, deyðir í Pinkubarnadeyði Deyðfødd Lívsævi í Norðurlondum Mett lívsævi í miðal fyri Føroyar Deyðaatvold hjá føroyingum ritmynd: Deyðaatvold menn teir størstu bólkarnir

5 2. ritmynd: Deyðaatvold kvinnur teir størstu bólkarnir ritmynd: Menn Lutfallið av monnum, ið eru deyðir av hjartasjúkum og krabbameini ritmynd: Kvinnur Lutfallið av kvinnum, ið eru deyðar av hjartasjúkum og krabbameini RÆTTARLÆKNALIGT VIRKSEMI Vanlukkutilburðir Eitran Omandøttur og fall Drukning Sjálvmorð Dráp Náttúrligur deyði Deyðsháttur ógreiður Rættarlæknaligir líkskurðir SMITTANDI SJÚKUR, FARSÓTTIR, o.a Syfilis og Gonoré Klamydia HIV og eyðkvæmi (AIDS) Pandemibólkurin Meningitis Nátasjúka (ornithosis) Kikhosti Botulisma Salmonella VTEC Hepatitis MRSA Tuberklar VIRKSEMI VIÐVÍKJANDI UMHVØRVI Kirkjugarðar Mál um at umhvørvisgóðkenna virki STOVNAR TIL BØRN Talið á børnum í ansingarskipanum: Talið á námsfrøðingum, hjálparfólkum og øðrum starvsfólkum RØKTARHEIM, HEIMARØKT, SÁLARSJÚKU- OG HANDIKAPPØKIÐ í Eftirlit Yvirlit yvir ellis- røktarheim, búfelagsskapir til gomul pr. 6. mars Yvirlit yvir stovnar, búfelagsskapir og umlættingartilboð til sálarliga sjúk og menningartarnaði pr. 6. mars Mál viðvíkjandi tvingsli í psykiatriini Mál viðvíkjandi rættarstøðu sjúklinga HEILSUSTARVSFÓLK Sjúkrahússtarvsfólk í Kommunulæknar og tannlæknar Apoteksverkið Skrásetingarnevndin KÆRUR UM LØGGILD HEILSUSTARVSFÓLK FÓLKAHEILSA HEILSUUPPLÝSING Yvirvekt Roykjarar Rúsdrekka Rúseitursnýtsla hjá ungum METINGAR AV HEILSUSTØÐU

6 17. IKKI SKRÁSETTUR HEILIVÁGUR RÆTTARLIGT VIRKSEMI Rættarlæknalig líkskoðan Mál viðvíkjandi koyrikorti Gitnaðarmál Líkpass Skjal 1: Úrtak av framløgu Landslæknans (viðv. Nýggjari heilsuætlan fyri Føroyar) á Norðurlendska heilsustjórafundinum í Keypmannahavn í august Skjal 2: Úrtak av framløgu Landslæknans (viðv. kikhosta í Føroyum) á Norðurlendska heilsustjórafundinum í Keypmannahavn í august

7 1. LANDSLÆKNAEMBÆTIÐ Landslæknaembætið er stovnur undir heilsumálaráðnum hjá danska statinum, fakliga knýttur at Sundhedsstyrelsen, t.e. danska heilsustýrinum. Umframt landslæknan eru at stovninum knýtt 3 parttíðarsett skrivstovufólk. Arbeiðstíð teirra um vikuna er 22 x 3 t.e. tilsamans 66 tímar. Landslæknin ráðgevur danska statinum, Føroya Landsstýri og kommunalum myndugleikum í læknaligum, heilsufrøðiligum, umhvørvisligum og sosialmedisinskum viðurskiftum. Landslæknin hevur vegna danska Heilsustýrið eftirlit við tí heilsufakliga virksemi, ið lóggild heilsustarvsfólk (læknar, sjúkrasystrar, fysioterapeutar o.o.) útinna í Føroyum. Landslæknin veitir stuðul til rættar- og løgreglumyndugleikar í rættarlæknaligum og líknandi málum. Umframt omanfyri nevnda virksemið, ið eisini verður framt av embætislæknastovnunum í Danmark, hevur landslæknin fleiri aðrar uppgávur í Føroyum, sum embætislæknastovnar í Danmark ikki hava. Nevnast kunnu hesar uppgávur: At meta heilsuváttanir í sambandi við tænastumannastørv. Hesa uppgáva hevur Nævnet for helbredsbedømmelse i tjenestemandssager í Danmark. Tilmæli til Landsstýrið viðv. lógum, kunngerðum, leiðbeiningum o.ø. við atliti at heilsufakligari leiðbeining. Hesa uppgávu hevur Sundhedsstyrelsen í Danmark. At viðgera mál um heilivág, ið ikki er skrásettur. Hesa uppgávu hevur Lægemiddelstyrelsen í Danmark. Hagtalsarbeiði í sambandi við deyðsváttanir og føðingarfráboðanir. Í Danmark ger Sundhedsstyrelsen hetta arbeiðið. Í Føroyum ger landslæknin árliga heilsulýsingar. Í Danmark ger Sundhedsstyrelsen mest sum allar slíkar heilsulýsingar. 7

8 1.1. Nevndir o.a. Landslæknin er m.a. limur í Stervingarnevndini fyri Føroyar, Farsóttarnevndini, Skrásetingarnevndini fyri farmaceutiskar serútbúnaðir, ritstjórnini fyri árligu útgávuna av Helsestatistikken for de nordiske lande, Føroyska Pandemibólkinum, Føðiskipanarnevndini, Fylgibólkinum viðv. krabbameini, Stýrisbólkinum viðv. krabbameini, Fylgibólkinum fyri ferðsluhagtøl, Tilbúgvingarráði Føroya, Svalbardsbólkinum (norðurlendskum heilsutilbúgvingarbólki), MRSA-bólkinum og Grunninum frá 1989 til sosial endamál í Føroyum Stýrisbólkur og verkætlanarbólkur, sum norðurlendska ráðharraráðið hevur sett Landslæknin var í tíðarskeiðnum umboð fyri føroyska heilsumálaráðið í stýrisbólkinum fyri dygdarmetingar í heilsuverkinum og verkætlanarbólkinum viðvíkjandi heildar- og sjúkuserkendum dygdarábendingum. Hesar hevur norðurlendska ráðharraráðið sett. Úrslitið av virkseminum í bólkunum varð lagt fram í 2010 og 2011 í útgávunum Nordisk kvalitetsmåling i sundhedsvæsenet og Kvalitetsmåling i psykiatrien i de nordiske lande o 0 o - - 8

9 2. FÓLKATALIÐ, FØDD Á LÍVI OG DEYÐ Sambært Hagstovu Føroya var fólkatalið hin 01. januar januar 2012 var fólkatalið Sambært fráboðanum frá ljósmøðrum og prestum vóru tølini á livandi føddum og deyðum hesi: Fødd á lívi 619 Deyð Deyð hvønn mánað - ávikavist menn og kvinnur Menn Kvinnur Tilsamans Menn Kvinnur Tilsamans Januar Februar Mars Apríl Mai Juni Juli August September Oktober November Desember Alt árið o 0 o - - 9

10 3. FØÐINGARHAGTØL Føðingarfráboðaninar vísa, at ljósmøður í 2012 vóru um 609 føðandi kvinnur, ið føddu 620 børn, og av hesum vóru 619 børn fødd á lívi. Av teimum vóru 11 tvíburar Burðaravlop Burðaravlopið í 2012 (fødd á lívi minus deyð) var 221. Gongdin seinnu árini hevur verið henda: Ár Tal Fødd á lívi Sambært føðingarfráboðanum og fráboðanum frá prestum vóru í Føroyum fødd 619 livandi børn í 2012, 329 dreingir og 290 gentur. 12 av hesum børnum áttu mammur, sum búðu uttan fyri Føroyar. 2 av børnunum vóru fødd á Ríkissjúkrahúsinum í Danmark, men mammurnar búðu í Føroyum. Talið á børnum føddum á lívi hevur seinnu árini verið hetta: Ár Tal

11 Miðaltalið á børnum føddum á lívi nøkur 5-ára tíðarskeið: Ár Børn fødd á lívi í miðal Tal av føddum børnum eftir móðuraldri o.ø. Í talvuni niðanfyri sæst, at miðalaldurin á føroyskum kvinnum, ið eiga fyrstu ferð, er 25,9. Tað vil siga, at føroyskar kvinnur í miðal eru 3 ár yngri enn danskar kvinnur, tá ið tær eiga sítt fyrsta barn. Miðalaldurin fyri allar føroyskar kvinnur, ið hava átt í 2012, er 32,2. Í Danmark er miðalaldurin 30,9. Føroyar 2012 Danmark 2012 Tal av føðingum % av øllum føðingum Miðalaldur á mammum Tal av føðingum % av øllum føðingum Miðalaldur á mammum Átt 1. ferð ,1 25, ,3 29,1 Átt 2. ferð ,6 29, ,4 31,7 Átt 3. ferð ,3 33, ,8 33,8 Átt 4. ferð 40 6,4 35, ,0 35,1 Átt 5.+ ferð 21 3,4 36, ,4 36,5 Ikki upplýst 1 0,2 32, ,9 28,4 Tilsamans , ,0 30,9 Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum, Landslæknin og Sundhedsstyrelsen 11

12 3.4. Tal á børnum, sum mammur undir 20 ár áttu, skift á øki. Í 2012 áttu mammur, sum vóru millum 15 og 19 ár, 21 av børnunum. Økisbýtið sæst á talvuni niðanfyri. 9 av teimum ungu mammunum búðu í Tórshavn, 3 í Eysturoynni, 2 í Streymoynni (Havnin ikki roknað uppí). Í Suðuroy, Norðoyggjum, Vágum og Sandoy ávikavist 2, 2, 1 og 2. Børn fødd av tannáringa - møðrum, skift á øki Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin 3.5. Talið á roykjarum fyrstu barnakonukanning Sambært fráboðanum frá ljósmøðrum royktu 81 av 620 barnakonum í 2012, tá ið tær vóru til fyrstu barnakonukanning. Hetta svarar til 13,1 %. Í 2011 var talið um 14,8 %; talið er sostatt fallandi Deyðfødd børn og tíðleiki av deyðføddum Talið á deyðføddum í 2012 var 1. Við tølunum: 619 fødd á lívi og 1 deyðføtt er tíðleikin av deyðføddum 1,6. Tíðleikin av deyðføddum í Føroyum hevur seinnu árini verið: Ár Ár , , , , , , , , , , , , , , , ,5 12

13 3.7. Burðarvekt í miðal, øll børn í 2012, skift á øki Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin 3.8. Burðarvekt eftir økjum, stakfødd, fødd á lívi í 2012 Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin 13

14 3.9. Nýføðingar við hægst burðarvekt Hægsta burðarvekt í 2012 var 5760 g (ein drongur). Tølini hava síðani 2005 verið hesi: Ár Vekt (g) Kyn Føðingarstað M Landssygehuset K Landssygehuset M Landssygehuset K Landssygehuset M Landssygehuset M Klaksvig Sygehus M Klaksvig Sygehus M Landssygehuset Burðarvekt alt eftir um mamman roykir ella ikki roykir. 81 av barnakonum hava sagt, at tær royktu, tá ið tær vóru til fyrstu barnakonukanning. 538 barnakonur søgdu, at tær ikki royktu. Hagtøl viðvíkjandi burðarvekt, alt eftir um mamman roykti ella ikki roykti, tá hon var til fyrstu barnakonukanning, vístu, at miðalburðarvektin var ávikavist 3497 g og 3658 g. Tað vil siga, at børn hjá mammum, ið royktu, vigaðu í miðal 161 g minni enn børn hjá mammum, ið ikki royktu. Burðarvekt í miðal í g á børnum, født i Børn hjá mammum, ið ikki royktu, og hjá mammum, ið royktu Børn hjá mammum, ið ikki royktu Børn hjá mammum, ið royktu Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin 14

15 3.11. Hagtøl viðvíkjandi tvíburum sum vórðu føddir í 2012 Í 2012 vóru 11 tvíburar føddir, allir á Landssjúkrahúsinum. Allir tvíburarnir vóru føddir á lívi. Miðalaldurin á mammunum var 33,5. Av hesum 11 tvíburunum (22 børnum) vóru átta føddir til tíðina, einir í 32. viku, og tvinnir í 36. viku. Kanna vit burðarvektina á tvíburunum, síggja vit, at sjey av børnunum vigaðu millum 1660 og 2499 g, níggju vigaðu millum g, og seks vigaðu yvir 3000 g. Í miðal vigaðu tvíburarnir 2672g Apgarscore Apgarscore er eitt samanlagt tal, tá ið mett verður um støðuna hjá barninum, beint eftir at tað er føtt. Mett verður um fimm ymisk viðurskifti, og millum 0 og 2 stig verða givin. Tey fimm økini, ið mett verða, eru: Andadráttur, húðarlitur, hjartasláttur, viðbrøgd (refleksir) og vøddaspenningar, sum tilsamans kunnu geva upp í 10 stig. Gennemsnitlig Apcarscore ved 1. og 5. minut, fordelt efter gestationsalder, fødselsmåde samt hos børn, født af ikke/rygende mødre Alle 9,3 9,8 Rygere 9,9 9,5 Ikke rygere Sectio ,2 9,2 9,0 9,3 9,0 9,8 9,7 9,8 9,8 9,8 <32 4 4,8 1. min Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin 15

16 3.13. Fødd uttan hjúnalags 359 børn, t.e. 57,9 %, vóru fødd uttan hjúnalags í Hesi tøl hava seinnu árini verið: Ár % , , , , , , , , , , , , ,1 Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin Býr mamman saman við pápanum? Í 2012 hava mammur, sum eiga 560 av øllum børnunum, ið fødd eru, sagt, at tær búgva saman við pápanum. 60 mammur búðu ikki saman við pápanum. Ár Mamman býr saman við pápanum ,3% ,6% ,6% ,9% ,3% Mamman býr ikki saman við pápanum 60 9,7% 60 10,2% 68 10,4% 57 9,2% 59 8,7% Ikki upplýst 0 0% 7 1,2% 13 2,0% 12 1,9% 7 1,0% Tilsamans Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin 16

17 3.15. Føðingar á sjúkrahúsum 617 t.e. 99,5 % av øllum børnum vóru fødd á sjúkrahúsum í Tvær kvinnur áttu heima, og ein átti í sjúkrabili á veg til Landssjúkrahúsið. Hesi tøl hava seinnu árini verið: Ár % , , , , , , , , , , , ,7 Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og Landslæknin Føðingar við keisaraskurði Sambært føðifráboðanum frá jarðarmøðrunum vóru 137 av føroysku børnunum fødd við keisaraskurði. 482 vóru fødd gjøgnum móðurskeiðina (vaginalt). ÁR Børn, fødd við keisaraskurði ,1% ,7% ,2% ,1% ,0% Børn, fødd gjøgnum móðurskeiðina (vaginalt) ,7% ,6% ,3% ,7% ,6% Ikki upplýst 1 0,2% 4 0,7% 3 0,5% 1 0,2% 3 0,4% Tilsamans % % % % % 17

18 3.17. Keisaraskurðir á teimum trimum føroysku sjúkrahúsunum Ár Landssjúkrahúsið Klaksvíkar sjúkrahús Suðuroyar sjúkrahús Tilsamans Føðingaskurðiingaskurðiingaskurðiingaskurðir Keisara- Føð- Keisara- Føð- Keisara- Føð- Keisara- % % % % , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,7 Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og landslæknin 18

19 3.18. Føðingar 2012, skift á øki og móðuraldur, tá ið hon eigur Talið á børnum føddum á lívi 2011 Skift á øki og móðuraldur Aldur < >45 Tilsamans Tórshavn Hoyvík Argir Høvuðsstaður tilsamans Høvuðsstaður í % 0,0 3,8 18,1 31,1 27,3 14,3 4,2 1,3 100,0 Streymoy (Havnin ikki roknað uppí) Streymoy í % 0,0 3,5 7,0 26,3 42,1 19,3 1,8 0,0 100,0 Vágar og Mykines Vágar í % 0,0 3,6 10,7 32,1 21,4 21,4 10,7 0,0 100,0 Eysturoy Eysturoy í % 0,0 2,3 22,6 29,3 30,8 10,5 4,5 0,0 100,0 Norðoyggjar Norðoyggjar í % 1,3 1,3 17,7 31,6 32,9 15,2 0,0 0,0 100,0 Sandoy Sandoy í % 0,0 11,8 23,5 23,5 23,5 17,6 0,0 0,0 100,0 Suðuroy Suðuroy í % 0,0 3,7 22,2 33,3 22,2 16,7 1,9 0,0 100,0 Bústað uttan fyri Føroyar Bústað uttan fyri Føroyar í % 0,0 0,0 23,1 30,8 23,1 7,7 15,4 0,0 100,0 Tilsamans fyri Føroyar Øll børn fødd á lívi, Føroyar móðuraldur í % 0,2 3,2 18,3 30,4 29,2 14,5 3,7 0,5 100,0 Aldur á møðrum í Danmark í %, tá tær áttu í ,4* 11,1 30,1 35,9 18,0 3,2 0,2 100 Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og landslæknin og Fødselsstatistikken 2012, Sundhedsstyrelsen *<=19 ár 19

20 3.19. Føðingar 2012, eftir hvussu gamal pápin var, tá ið barnið varð føtt. < >45 Ikki upplýst Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og landslæknin I alt Viðgongutíð 511 av teimum 619 børnunum, ið vóru fødd á lívi, vórðu fødd rættstundis, t.e. í viku 37 41, t.e. 82,6%. 4,2% av børnunum vórðu fødd ov tíðliga, t.e. fyri 37. viku, og 13,1% av børnunum vórðu fødd í 42. viku ella seinni. Í talvuni niðanfyri síggjast tølini á nýføðingum eftir viðgongutíð. Viðgongutíð fyri børn fødd á lívi, (vikur) < Ikki upplýst Tilsamans Stakfødd, fødd á lívi 2012, eftir viðgongutíð og burðarvekt 20 av stakføddu, livandi børnunum vóru fødd ov tíðliga, t.e. fyri 37. viku. Tvíburaføðingar og deyðfødd eru ikki íroknað. Lagt kann verða afturat, at miðal burðarvektin fyri føroysk børn, ið vóru fødd í ella eftir 42.viku, var 3981 g. Víst verður eisini til grein eftir Sjúrð F. Olsen og Høgna Debes Joensen viðvíkjandi burðarvekt á føroyskum børnum í Journal of Epidemiology end Community Health, 1985,39,27-32 (High liveborn birth weights in the Faroes: a comparison between birth weights in the Faroe and Denmark) sum vísti, at av teimum 33 londunum, haðan tað hevði eydnast af fáa upplýsingar, var miðal burðarvektin hægst í Føroyum. 20

21 3.22. Øll børn fødd á lívi, eftir burðarvekt, i % i % i % i % Undir 2500g. < 1 kg 1 0,2 1 0,2 2 0, , ,8 2 0, ,8 4 0,7 2 0,3 4 0, ,3 19 3,2 9 1,4 12 1,9 Tils. undir 2500g 22 3,6 24 4,1 18 2,8 18 2, g ,9 46 7,1 57 9, , , , , , , , , , , ,1 29 4,5 35 5,7 >5 kg 5 0,8 2 0,3 8 1,2 6 1 Tils. yvir 2500g , , , ,8 Ikki upplýst ,7 2 0,3 2 0,3 Tilsamans Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og landslæknin Børn fødd , skift á øki (roknað uppí eru børn, sum eru fødd í Føroyum, men mamman búði uttanlands). Øki Tórshavn, Hoyvík og Argir ,39% ,20% ,5% ,20% Streymoy (Havnin ikki roknað uppí) 58 9,35% 52 8,87% 73 11,2% 58 9,40% Eysturoy ,45% ,74% ,0% ,50% Norðoyggjar 79 12,74% 54 9,21% 80 12,2% 71 11,50% Vágoy 28 4,52% 41 6,99% 39 6,0% 41 6,60% Sandoy 17 2,74% 12 2,04% 17 2,6% 10 1,60% Suðuroy 54 8,71% 55 9,38% 53 8,1% 57 9,20% Bústað uttanlands 13 2,10% 9 1,54% 9 1,4% 7 1,10% Total % % % % Keldur: Føðifráboðanir frá jarðarmøðrunum á teimum føroysku sjúkrahúsunum og landslæknin 21

22 3.24. Tíðleikin av deyðføddum í Norðurlondum Viðmerkjast skal, at í Føroyum er markið fyri, nær ein føðing er misføðing (abort), 28. vika. Landslæknin hevur mælt føroysku myndugleikunum til at lækka markið niður í 22 vikur. Hesar talvur eru gjørdar út frá Nomesko Helsestatistikken i de nordiske lande 2012 og vísa 1) tíðleikan av deyðføddum, 2) tíðleikan av deyðum fyrstu vikuna fyri hvørji 1000 fødd á lívi, 3) perinatala deyðatalið og 4) pinkubarnadeyðatalið. Gjørt er upp fyri tíðarskeiðið og borið saman við hini Norðurlondini Tíðleikin av deyðføddum (fyri hvørji 1000 fødd) í Norðurlondum / / / / / / Føroyar 7,5 3,9 4,5 4,9 2,3 3,6 1,7 1,6 Danmark 4,9 4,8 4,6 4,6 4,4 *4,2.... Grønland 6,4 9,2 4,0 8,1 5, Ísland 3,8 3,2 2,7 3,5 2,2 *2,1.... Noreg 5,8 4,7 4,3 4,1 3,7 *3,3.... Svøríki 3,9 3,8 3,4 3,7 3,5 *3,4.... Finnland 3,9 3,3 2,9 3,7 3,2 *3,9.... Áland 4,3 3,2 3,7 1,5 3,7 0,0.... *) Kelda: Helsestatistikken for de nordiske lande 2011, Nomesko Deyð fyrstu vikuna (fyri hvørji 1000 fødd á lívi) í Norðurlondum / / / / / / Føroyar 5,9 6,7 4,5 1,2 1,8 2,7 1,7 6,5 Danmark 3,8 3,8 3,2 3,0 2,4 *1,8.... Grønland 15,5 13,7 17,9 11,2 8, Ísland 3,1 3,7 2,5 2,1 1,4 **0,9.... Noreg 3,8 3,3 2,8 2,1 1,8 **1,5.... Svøríki 3,6 3,1 2,4 1,7 1,6 **1,2.... Finnland 3,5 3,5 2,7 2,1 1,9 **1,3.... Áland 4,3 1,9 1,2 2,1 3, *) **) 2009 Kelda: Helsestatistikken for de nordiske lande 2011, Nomesko 22

23 3.27. Perinatala deyðatalið Perinatala deyðatalið (deyðfødd pluss deyð fyrstu vikuna) fyri hvørji 1000 fødd í Norðurlondum. 1981/ / / / / / Føroyar 13,3 10,6 9,0 6,1 4,0 6,6 3,4 8,1 Danmark 8,6 8,6 7,0 7,6 7,2 *6,2.... Grønland 21,8 22,8 21,9 19,6 14, Ísland 6,8 6,8 5,2 5,7 3,6 *3,1.... Noreg 9,5 7,9 7,0 6,2 5,5 *4,8.... Svøríki 7,5 6,9 5,8 5,4 5,0 *5,0.... Finnland 7,5 6,4 5,7 5,8 5,2 *4,5.... Áland 9,3 5,0 4,9 3,5 6,6 0,0.... *) Kelda: Helsestatistikken for de nordiske lande 2012, Nomesko Pinkubarnadeyðin (deyð undir 1 ár fyri hvørji 1000 fødd á lívi tilsamans) / / / / / / Føroyar 9,2 9,0 6,1 1,8 3,2 5,2 5,1 9,7 Danmark 7,9 7,9 5,0 5,0 4,5 *3,2.... Grønland 32,7 19,7 28,5 16,8 16, Ísland 6,2 6,0 4,8 3,5 2,5 *2,0.... Noreg 8,1 7,8 5,3 4,1 3,5 *2,9.... Svøríki 6,8 5,9 5,0 3,6 3,1 *2,5.... Finnland 6,3 5,9 4,8 3,9 3,3 *2,5.... Áland 8,6 4,4 3,7 3,5 3,7 1,4.... Kelda: Helsestatistikken for de nordiske lande 2012, Nomesko Vøggudeyði (SIDS) í tiðarskeiðinum frá 1960 til 2012 Í tíðarskeiðinum doyðu tilsamans 14 vøggudeyða (SIDS), t.e. ein deyðatilburður annaðhvørt ár í miðal. Seinastu 21 árini hava bert verið tríggir deyðatilburðir tilsamans av hesum slagi. - - o 0 o

24 4. FØÐISKIPANARNEVNDIN Í februar 2007 gjørdi heilsumálaráðharrin av at seta eina tvørfakliga føðiskipanarnevnd. Endamálið var at tryggja eina góða og væl virkandi viðgongu- og føðiskipan fyri Føroyar, har atlit vórðu tikin at tvørfakligum samstarvi til tess at tryggja, at fakliga tilboðið til barnakonur samsvarar við tilmælið frá danska heilsustýrinum við møguligum tillagingum til føroysk viðurskifti. Nevndin varð sett á heysti 2008 og helt fyrsta fund sín í februar Eftir at níggju fundir vóru hildnir, sendi nevndin hin 21. januar 2011 síni tilmæli til heilsumálaráðharran. Víst verður til skjal 1 í Heilsulýsing Landslæknans fyri 2010, bls o 0 o

25 5. FOSTURTØKUR (ABORTUS PROVOCATUS) Í Føroyum er løgskipan nr. 228 frá 20. juni 1959 um gildiskomu í Føroyum av lóg um atgerðir í sambandi við viðgongu (graviditet) v.m., við seinni broytingum, framvegis í gildi. Sambært hesi løgskipan kann sjúkrahúsyvirlækni, settur á einum av sjúkrahúsunum, gera av, um fosturtøka skal fremjast, um so er, at fosturtøkan er neyðug til tess at byrgja fyri álvarsomum vanda fyri lívi og heilsu hjá kvinnuni, og um so er, at hetta hevur sjúku sum orsøk, og at hetta er staðfest á einum av sjúkrahúsunum, ið lógin fevnir um. Um so er, at ein kvinna í øðrum førum vil hava fosturtøku, so má avgerð um hetta verða tikin eftir samráð millum tann løggilda læknan, ið ger inntrivið, og annan løggildan lækna. Fosturtøka má bert verða gjørd á sjúkrahúsum. Talið á fosturtøkum eftir aldri á kvinnunum hevur seinastu árini verið hetta: 5.1. Tal av fosturtøkum í Føroyum , eftir aldri á kvinnunum Ár/ Aldur < Tal av fosturtøkum tilsamans Kelda: Hagstova Føroya og Heilsumálaráðið Talva úr árbókini hjá Nomesko Health Statistics in the Nordic Countries 2012 á bls. 27 sýnir tíðleikan av fosturtøkum í hinum Norðurlondunum. Vit síggja, at tíðleikin av fosturtøkum í Føroyum framvegis er sera lágur borin saman við grannalond okkara. 25

26 5.2. Talið á fosturtøkum í Norðurlondum eftir aldri á kvinnununum. Tal á fosturtøkum fyri hvørjar 1000 kvinnur Tal á fosturtø kum tils ár ár ár ár ár ár ár Tilsam ans Fosturtøkur pr fødd á lívi Danmark Føroyar Grønland Finnland Áland Ísland Noreg Svøríki Keldur: De nationale abortregistre, Helsestatistikken for de nordiske lande o 0 o

27 6. STERVINGAR (STERILISATIÓNIR) Tá ið viðvíkur stervingum, er løgskipan nr. 73 frá 14. mars 1968 um ígildiskomu fyri Føroyar av lóg um sterving og gelding (kastratión) framvegis í gildi. Sambært løgskipanini kan sterving av eini kvinnu verða gjørd uttan loyvi, tá ið viðurskifti bert ella einamest av læknaligum slag gera tað neyðugt at fyribyrgja viðgongu til tess at forða fyri vanda fyri lívi hennara, ella vanda fyri at heilsa hennara fer at versna álvarsliga og varandi. Sterving má í aðrar mátar bert verða framd, eftir at Stervingarnevndin (Sterilisationsnævnet) hevur givið loyvi Fundir í Stervingarnevndini (Sterilisatiónsnevndini) Í 2012 vóru 4 fundir í Stervingarnevndini (4 fundir í 2011). Nevndin gekk umsóknum á møti frá 72 fólkum (71 í 2011) Tølini fyri játtaðar umsóknir Tølini seinnu árini hava verið hesi: Ár Menn Kvinnur Tilsamans o 0 o

28 7. DEYÐLEIKI 7.1. Tal av føroyingum, deyðir í 2012 Sambært deyðsváttanunum doyðu 398 føroyingar í 2012 (187 menn og 211 kvinnur). Í 2011 doyðu 377 (194 menn og 183 kvinnur) Pinkubarnadeyði Sambært uppgerðini hjá embætinum doyðu 6 børn undir 1 ár í Fýra børn doyðu ikki viku gomul (øll minni enn 24 tímar), eitt 3 mánaðir gamalt og eitt 5 mánaðir gamalt. Av hesum doyði eitt á Ríkissjúkrahúsinum. Deyðsorsøkirnar vóru: viðfødd brek í nýrum, hjartasjúka, ov tíðliga loysn av móðirkøku, ov tíðliga fødd (28. viku) og intrauterin asfyksi. Hjá einum barni var deyðsorsøkin SID (knappliga óvæntaður pinkubarnadeyði). Viðvíkjandi deyðføddum verður víst til bls. 12 og 22 og kapittul 7.3. Pinkubarnadeyðin í Føroyum í 2012 var sostatt 0,97%. Seinnu árini hevur pinkubarnadeyðin verið, sum talvan niðanfyri sýnir: År % , , , , , , , , , , , , ,00 Mett lívsævi í Norðurlondum í tíðarskeiðnum sæst í talvuni á bls Deyðfødd Eitt barn var deyðføtt. Atvoldin var stórt infarkt í móðirkøku. 28

29 7.4. Lívsævi í Norðurlondum Menn Kvinnur Aldur Lond, tíðarskeið Danmark ,7 60,3 31,7 15,3 6,8 79,4 64,9 35,6 18,3 8, ,9 61,4 32,8 16,2 7,1 80,5 65,9 36,6 19, ,4 61,9 33,2 16,6 7,5 80,8 66,2 36,9 19,3 8, ,2 62,6 33,7 17,0 7,5 81,4 66,8 37,4 19,7 9,1 Føroyar ,1 62,5 33,7 16,9 7,4 81,5 66,7 37,6 19, ,9 62,9 34,1 16,9 7,5 82,5 68,0 38,4 20,2 9,0 2010/11 79,1 64,6 35,5 18,0 7,8 84,3 69,7 40,2 21,9 10,2 2011/12 79,6 65,1 35,9 18,3 7,9 84,6 70,1 40,6 22,3 10,4 Grønland ,6 51,5 26,5 11,4 5,4 70,4 56,4 28,8 13, ,9 54,7 28,8 12,4 5,0 72,2 58,8 30,9 14,7 6, ,8 54,6 28,6 12,4 5,2 72,8 59,0 31,1 14,9 6,6 Finnland ,8 60,2 32,1 15,9 6,9 81,6 67,0 37,8 19, ,5 61,0 32,7 16,7 7,4 82,3 67,7 38,6 20,7 9, ,5 61,8 33,5 17,2 7,6 83,1 68,5 39,2 21,2 9,4 Áland ,7 63,4 34,7 17,5 7,5 83,9 69,4 39,9 21,3 9, ,7 64,8 35,8 17,7 7,8 83,1 68,7 39,4 21,1 10, Ísland ,5 63,9 35,1 17,6 7,7 82,3 67,6 38,3 20,3 8,6 2006/07 79,4 64,7 35,9 18,3 7,8 82,9 68,2 38,7 20,6 9, ,7 65,0 36,1 18,3 8,1 83,3 68,5 39,0 20,6 9,3 Noreg ,6 62,1 33,7 16,5 7,0 81,7 67,2 37,9 20,0 8, ,7 63,2 34,5 17,1 7,3 82,5 67,9 38,6 20,6 9, ,0 35,3 17,8 7,7 83,1 68,4 39,0 20,9 9,4 Svøríki ,8 63,2 34,3 17,0 7,3 82,3 67,6 38,3 20,2 9, ,4 63,8 34,9 17,4 7,4 82,8 68,1 38,7 20,6 9, ,4 64,7 35,8 18,2 7,8 83,4 68,7 39,2 21,0 9,6 Keldur: Health Statistics in the Nordic Countries 2012 Helsestatistikken for de nordiske lande 2012 og Hagstova Føroya 29

30 7.5. Mett lívsævi í miðal fyri Føroyar Í sambandi við uppgerðinar av lívsævi fyri hevur Hagstova Føroya broytt mannagongd serstakliga í tveimum førum. Tann fyrra høvuðsbroytingin er, at í staðin fyri at telja lív og deyða fyri hvørt kalendaraár, verða nú fyri hvønn einstakan persón taldir livi-dagar og deyða-dagar millum fylgjandi føðingardagar hjá hvørjum einstøkum. Henda fyrra høvuðsbroytingin merkir sostatt, at lívsævi verður roknað tvørtur um tvey kalendaraár, t.d. 1985/86 í staðin fyri einans Hetta er vanligur og rættari háttur, har ið persónsskrásetingin ger hetta møguligt. Hóast tølini eru rættari, er munurin sera lítil og neyvan serliga sjónligur her hjá okkum. Ein neyvari lýsing av hesum viðurskiftum sæst t.d. í hesum skjalinum frá Danmarks Statistik. Higartil hevur Hagstovan kunngjørt lívsævi sum miðaltøl fyri 5 ára tíðarskeið roknað aftureftir. Til dømis var lívsævi fyri 1989 roknað sum miðal av lívsævi fyri árini Hetta hevur verið gjørt fyri at minka um frávikið frá einum ári til annað. Av tí sama hevur rákgongdin í lívsævi verið seinkað við tveimum árum, umframt at tað er avmarkað, hvussu nógv frávik eru fingin úr tølunum. So fáir vit føroyingar eru, koma vit altíð at hava stór frávik í lívsævi frá einum ári til annað. At sleppa undan hesum, hevur Hagstovan valt at kunngera lívsævi sum eina rákgongd. Nýggi hátturin at rokna rákgongdina í lívsævi frá 1985/86 til 2010/11 er, at tíðarskeiðið verður javnað við sonevndum Lowess Smoother. Niðanfyri er mynd av lívsævi hjá nýføðingum, báðum kynjum, har tann gráa linjan er roknað lívsævi. Tann bláa linjan er tann gamli útrokningarhátturin, miðaltøl fyri 5 ára tíðarskeið roknað aftureftir. Tann reyða linjan er tann nýggi hátturin, sum samsvarar við tølini, ið kunngjørd eru á heimasíðuni hjá Hagstovuni. Meira fæst at vita um nýggja útrokningarháttin á hesum leinkinum um Lowess. 30

31 Mett lívsævi hjá nýføðingum, bæði kyn Kelda: Hagstova Føroya Á talvuni á næstu síðu sæst lívsævin hjá nýføðingum í Føroyum í miðal fyri árini Nýggi roknihátturin, ið er umrøddur á síðu 31, er nýttur. 31

32 ÁR Bæði Menn Kvinnur kyn 1985/ ,5 72,1 79,4 1986/ ,8 72,4 79,7 1987/ ,0 72,6 79,9 1988/ ,2 72,9 80,1 1989/ ,4 73,1 80,3 1990/ ,6 73,4 80,5 1991/ ,9 73,7 80,7 1992/ ,2 74,1 80,9 1993/ ,4 74,3 81,1 1994/ ,6 74,5 81,3 1995/ ,8 74,8 81,4 1996/ ,0 75,1 81,5 1997/ ,2 75,5 81,6 1998/ ,4 75,8 81,6 1999/ ,6 76,2 81,6 2000/ ,8 76,5 81,6 2001/ ,9 76,8 81,6 2002/ ,1 76,9 81,7 2003/ ,3 77,0 81,9 2004/ ,5 77,1 82,1 2005/ ,8 77,3 82,4 2006/ ,1 77,7 82,8 2007/ ,5 78,0 83,2 2008/ ,8 78,4 83,5 2009/ ,2 78,8 83,9 2010/ ,5 79,2 84,3 2011/ ,9 79,6 84,6 Kelda: Hagstova Føroya 7.6. Deyðaatvold hjá føroyingum Á bls eru at finna talvur og myndir yvir deyðaatvold í Føroyum fyri menn og kvinnur við støði í deyðsváttanum viðvíkjandi árunum 2000 til Føroyingar við føstum bústaði í Føroyum, men deyðir uttanlands, eru tiknir við, men fólk deyð í Føroyum við føstum bústaði í øðrum londum eru ikki við í hesum hagtølum. 32

33 Deyðaatvold hjá monnum í tíðarbilinum NR Bólkur Ígerðarsjúkur (uttan tuberklar) Tuberklar Krabbi í munni og vælindi Krabbi í maga Krabbi í tarmi, uttan baktarmi Krabbi í baktarmi Krabbi í barkakýli, barka, lungnapípum, lungum Krabbi í beinagrind og húð Krabbi í brósti Krabbi í bløðruhálskertli Krabbi í øðrum - ella ikki greindum gøgnum Krabbi í gróðrarvatn- og blóðevnandi vevnaði Góðkynjaður vøkstur Sjúka í lokaðum kertlum og trotsjúkur Sukursjúka Sjúkur í blóði og blóðevnandi gøgnum Sálarligar sjúkur Heilahinnubruni Sjúkur í nervalagi og sansingargøgnum Ov høgt blóðtrýst Hjartasjúkur av ov lítlum blóði til hjartavøddar 24 (iskemi) Aðrar hjartasjúkur Æðrasjúkur í heilanum Sjúkur í lívæðrum Aðrar sjúkur í blóðrenslgøgnum Bráðar ígerðarsjúkur í andaleiðini Lungnabruni Slím á lungunum, ov stór lungu og bróstmøði Aðrar sjúkur í andaleið Sjúkur í munnholu, vælindi og maga Sjúkur í livur og gallleiðum Aðrar sjúkur í sodningargøgnum Nýrabruni Ígerðarsjúkur í nýrum og steinur í nýragøgnum Aðrar sjúkur í land- og kynsgøgnum og brósti Sjúkur í húð, beinagrind, rørslulagi, bindivevnaði Viðføddar vanskapingar í hjarta og blóðrenslgøgnum Aðrar viðføddar vanskapingar Sjúkur íkomnar kring føðing Ellisbrek við ongum upplýsing um sálarsjúku Sjúkueyðkenni og illa lýstar støður Ferðsluvanlukkur á landi Aðrar vanlukkur Sjálvmorð Aðrar orsøkir komnar uttanífrá Menn tilsamans Deyðaatvold hjá kvinnum í tíðarbilinum

34 NR Bólkur Ígerðarsjúkur (uttan tuberklar) Tuberklar Krabbi í munni og vælindi Krabbi i maga Krabbi í tarmi, uttan baktarmi Krabbi í baktarmi Krabbi í barkakýli, barka, lungnapípum, lumgum Krabbi í beinagrind og húð Krabbi í brósti Krabbi í lívmóðurhálsi Krabbi í øðrum pørtum av lívmóður Krabbi í øðrum - ella ikki greindum gøgnum Krabbi í gróðrarvatn- og blóðevnandi vevnaði Góðkynjaður vøkstur Sjúka í lokaðum kertlum og trotsjúkur Sukursjúka Sjúkur í blóði og blóðevnandi gøgnum Sálarligar sjúkur Heilahinnubruni Sjúkur í nervalagi og sansingargøgnum Ov høgt blóðtrýst Hjartasjúkur av ov lítlum blóði til hjartavøddar 24 (iskemi) Aðrar hjartasjúkur Æðrasjúkur í heilanum Sjúkur í lívæðrum Aðrar sjúkur í blóðrenslgøgnum Bráðar ígerðarsjúkur í andaleiðini Lungnabruni Slím á lungunum, ov stór lungu og bróstmøði Aðrar sjúkur í andaleið Sjúkur í munnholu, vælindi og maga Sjúkur í livur og gallleiðum Aðrar sjúkur í sodningargøgnum Nýrabruni Ígerðarsjúkur í nýrum og steinur í nýragøgnum Aðrar sjúkur í land- og kynsgøgnum og brósti Sjúkur í húð, beinagrind, rørslulagi, bindivevnaði Viðføddar vanskapingar í hjarta og blóðrenslgøgnum Aðrar viðføddar vanskapingar Sjúkur íkomnar kring føðing Ellisbrek uttan upplýsing um sálarsjúku Sjúkueyðkenni og illa lýstar støður Ferðsluvanlukkur á landi Aðrar vanlukkur Sjálvmorð Aðrar uttanífrákomnar orsøkir Kvinnur tilsamans

35 1. ritmynd: Deyðaatvold menn teir størstu bólkarnir Deyðaatvold menn teir stórstu bólkarnir fffbólbólkarnir Illkv. svullir Ellisveikleiki og apopleksi v.m. Hjartasjúkur Sjúkur í andaleiðini Sjúkur í sodningarlagnum Vanlukkur v.m ritmynd: Deyðaatvold kvinnur teir størstu bólkarnir Deyðaatvold kvinnur teir stórstu bólkarnir Illkv. svullir Ellisveikleiki og apopleksi v.m. Hjartasjúkur Sjúkur í andaleiðini Sjúkur í sodningarlagnum Vanlukkur v.m

36 3. ritmynd: Menn Lutfallið av monnum, ið eru deyðir av hjartasjúkum og krabbameini % 30% 25% 20% 15% Illkvæmir svullir Hjartasjúkur 10% 5% 0% ritmynd: Kvinnur Lutfallið av kvinnum, ið eru deyðar av hjartasjúkum og krabbameini % 30% 25% 20% 15% Illkvæmir svullir Hjartasjúku r 10% 5% 0% Kelda til talvur og ritmyndir 1-4: Landslæknin og Heilsumálaráðið Ritmyndirnar vísa greidliga, at talið av bæði kvinnum og monnum, ið doyggja av hjartasjúkum, er í minking. Sama gongdin er í hinum Norðurlondum. - - o 0 o

37 8. RÆTTARLÆKNALIGT VIRKSEMI Í 2012 vóru millum tær tilsamans 28 rættarlæknaligu líkskoðaninar 13 tilburðir, elvdir av vannlukku Vanlukkutilburðir Talvan niðanfyri sýnir tann partin av rættarlæknaligu líkskoðanunum, har ið orsøkin til deyðatilburðin er vanlukka. Deyðatilburðir elvdir av vanlukkum við motorakfari standa fyri seg. Tølini síðani 1979 eru hesi: År Deyðatilburðir elvdir av vanlukku Av hesum elvdir av vanlukku við/av motorakfari Tils

38 8.2. Eitran Í 2012 doyði eitt fólk av eitran Omandøttur og fall Í 2012 doyðu fimm, tí tey duttu oman/fall (ein í 2011) Drukning Í 2012 doyðu tvey fólk av druknivanlukku Sjálvmorð Í 2012 gjørdu trý fólk við føstum bústaði í Føroyum sjálvmorð (ein higartil í ár pr. 11. aug. 2013). Sjálvmorðini hava hesi seinastu árini verið: Ár Tal Ár Tal

39 Sjálvmorð býtt í 5-ára tíðarbil frá 1981 til 2010 Ár Talið á sjálvmorðum Tilsamans fyri alt tíðarskeiðið Talið á sjálvmorðum er sostatt framvegis sera lágt, tá ið borið verður saman við onnur Norðurlond og Evropa, og tað er ikki økt seinastu 30 árini, heldur tvørturímóti. Annars verður víst til skjal 1, bls í ársfrágreiðing landslæknans 1980, fyrilestur hjá Høgna Debes Joensen, landslækna, í Oulu 11. juni 1980 á ráðstevnuni: Psychiatric Epidemiology and Suicidology among Children and Adults in the Far North Dráp Í 2012 var ein persónur dømdur sekur í drápi, sum fór fram í Talan var um dráp, uttan at líkið tó er funnið. Annars hevur ikki verið nakað dráp í Føroyum síðani 1988, uttan eitt í 2005, sum hendi í sambandi við eitt víðkað sjálvmorð hjá einum sálarliga sjúkum fólki Náttúrligur deyði Í 12 førum var deyðshátturin eftir rættarlæknaliga líkskoðan (í summum førum við líkskurði aftaná) skrásettur sum nátturligur deyði í 2012 (21 í 2011) Deyðsháttur ógreiður Eingin doyði av ógreiðum deyðshátti í Rættarlæknaligir líkskurðir Í 2012 vóru framdir 12 rættalæknaligir líkskurðir (12 í 2011). - - o 0 o SMITTANDI SJÚKUR, FARSÓTTIR, o.a Syfilis og Gonoré Síðani 1997 eru fráboðanir um kynsjúkur sendar við oyðiblaði til Epidemiologisku deild á Statens seruminstitut. Statens seruminstitut hevur sagt frá, at eingin fráboðan hevur verið um syfilistilburð í Føroyum í 2012, sostatt hevur eingin tilburður verið seinastu 16 árini. 39

40 Talið av fráboðaðum tilburðum av gonoré hevur verið: Ár Gonorétilburðir Klamydia Talið av kannaðum fyri klamydia í Føroyum 2012 og talið av positivum royndum sæst í talvuni niðanfyri. Býtt er sundur í aldursbólkar: Ár Menn Kvinnur 2012 kannaðir positivir kannaðar positivar < ei uppl Tilsamans

41 Tal á kanningum síðani 1997 eftir ári og positivum royndum Ár Tal á kanningum Positivar % , , , , , , : , , , , , , , ,1 Av tí at talið á positivum kanningum vaks í 2008, sendi Landslæknin enn einaferð í 2009 eitt tíðindabræv um klamydia til fjølmiðlarnar (bløð, útvarp og sjónvarp), har kunnað varð um sjúkuna, viðgerð og fyribyrging. Víst verður til tíðindabræv viðvíkjandi klamydia 3. august 2009 á heimasíðu Landslæknans 41

42 9.3. HIV og eyðkvæmi (AIDS) Í 2012 kom eingin fráboðan um HIV-positivt fólk í Føroyum. Eingin tilburður av eyðkvæmi (AIDS) varð fráboðaður í Fyrsti HIV-tilburðurin í Føroyum varð funnin í 1986, og fyrsti tilburður av eyðkvæmi varð fráboðaður í Síðani 1986 hava tølini á nýfráboðaðum tilburðum verið hesi: Kendir HIV-tilburðir í Føroyum Kendir AIDS-tilburðir í Føroyum Ár Menn Kvinnur Ár Menn Kvinnur Tilsamans Av hesum deyð Tilsamans 15 6 Viðvíkjandi fyribyrgjandi atgerðum ímóti HIV/AIDS verður víst til ymisk átøk, umrødd í ársfrágreiðing Landslæknans , umframt tíðindabræv frá landslæknanum til fjølmiðlarnar um AIDS 15. august

43 9.4. Pandemibólkurin Pandemibólkurin, ið Heilsumálaráðið setti í januar 2006, handaði Heilsumálaráðharranum eina føroyska pandemiætlan í apríl 2006 (Føroysk tilbúgvingarætlan ímóti heimsfarsótt við beinkrími), sí skjal 4 á bls. 54 í Heilsulýsing fyri Føroyar for faeroeerne 2006_001.pdf Viðvíkjandi H1N1- heimsfarsóttini í Føroyum í 2009 verður víst til Heilsulýsing fyri Meningitis Í 2012 var eingin tilburður fráboðaður av meningokoksjúku (ein í 2011), ein orsakað av pneumokokmeningitis (ein í 2011, tveir í 2010) og ein orsakað av listeria monocytogenes. Í árunum frá 1977 til 1990 var ein farsótt í Føroyum við meningokokmeningitis. Víst verður til tíðindabrøv landslæknans og fyrilestur viðvíkjandi farsóttini frá 1980 til 1991: Nátasjúka (ornithosis) Eingin tilburður av nátasjúku varð fráboðaður í Víst verður til tíðindabræv viðvíkjandi nátasjúku í ársfrágreiðing landslæknans í 2006, skjal 3 á s Talið á tilburðum av nátasjúku seinnu árini hevur verið: Ár Tilburðir av nátasjúku Kikhosti Ein farsótt av kikhosta var í Føroyum í 2006 við fjúrtan fráboðaðum tilburðum hjá børnum undir 2 ár. Eftir gott og væl 5 ár við ongum kikhosta vórðu í tilburðir fráboðaðir. Síðani oktober 2012 er eingin tilburður fráboðaður.víst verður til tíðindabrøv viðvíkjandi kikhosta á heimasíðu landslæknans og tíðindabræv frá 15. februar

44 9.8. Botulisma Av botulismu var eingin tilburður fráboðaður í 2012 (eingin í 2011). Víst verður annars til tíðindabræv viðvíkjandi botulismu (skjal 2, bls í Heilsulýsing landslæknans 2007) Salmonella Fimm tilburðir varð fráboðaður í 2012 við búksjúku elvdari av salmonella (eingin í 2011, ein í 2010, fimm í 2009, átta 2008 og eingin í 2007). Higartil í 2013 (pr ) er eingin tilburður fráboðaður VTEC Av VTEC (verocytotoksinproducerende E.coli) vóru fráboðaðir tveir tilburðir í 2012 (fýra í 2011, tríggir í 2010, ein í 2009). Víðvíkjandi tiltøkum verður víst til skjal 3 á bls. 79 í Heilsulýsing landslæknans í Hepatitis Ein tilburður varð fráboðaður í 2012 (eingin í 2011) MRSA Tveir tilburðir við MRSA-positivum fólkum vóru fráboðaðir í Higartil í 2013 (pr. 30. juni) eru tveir tilburðir fráboðaðir (sjey í 2011, tveir í 2010, ein í 2009, ein í 2008, 13 í 2007 og ein í 2006). Víst verður til tíðindabræv viðvíkjandi MRSA í Heilsulýsing landslæknans fyri Føroyar 2006, skjal 2 á bls Tuberklar Tveir tilburðir av tuberklum vóru fráboðaðir í Talið á nýfráboðaðum tilburðum seinnu árini hava verið hesi: Ár Fráboðanir Í 2012 var eingin deyðatilburður fráboðaður orsakað av tuberklum (ein í 1992, einasti tilburður seinastu 21 árini). 44

45 10. VIRKSEMI VIÐVÍKJANDI UMHVØRVI Kirkjugarðar Landslæknin viðgjørdi tvey mál um kirkjugarðar í 2012 (tvey í 2011) Mál um at umhvørvisgóðkenna virki Í 2012 vóru 12 mál um at umhvørvisgóðkenna virki (12 í 2011). - - o 0 o STOVNAR TIL BØRN. Í 2012 viðgjørdi landslæknin eitt mál, sum sýndi ætlanir at broyta bygningar o.a. í kommunalum vøggustovum/barnagørðum, útibarnagørðum, frítíðarskúlum og skúlum (trý í 2011) Talið á børnum í ansingarskipanum: 2012 Norðoyggjar Eysturoy Streymoy Av teimum Vágar Sandoy Suðuroy Tils. í Tórshavn Talið á námsfrøðingum, hjálparfólkum og øðrum starvsfólkum Norðoyggjar Eysturoy Streymoy Av teimum í Vágar Sandoy Suðuroy Tils Tórshavn Leiðarar Námsfrøðingar Hjálparfólk Onnur starvsfólk Tilsamanst Kelda til talvurnar omanfyri: Tølini eru frá o 0 o

46 12. RØKTARHEIM, HEIMARØKT, SÁLARSJÚKU- OG HANDIKAPPØKIÐ í Eftirlit Eftir avtalu við Almannaverkið verða framdar eftirlitsvitjanir á øllum røktarheimum fyri gomul, búfelagsskapum fyri gomul, heimarøktaraeindum, búfelagsskapum fyri sálarliga sjúkum, røktaríbúðum fyri sálarliga sjúkum, røktaríbúðum fyri brekaðum, búfelagsskapum fyri brekaðum, fyribils íbúðartilboðum til brekað og dagtilboðum, har heilsufakligar uppgávur verða røktar fyri borgarar. Miðað verður ímóti, at eftirlit verður framt á hvørjum stað annaðhvørt ár. Tilsamans 87 støð eru í skipanini, 34 ellis- og røktarheim (6 eindir) og 53 sambýlið, stovnar og umlættingartilboð innanfyri sálarsjúku- og handikappøkið (10 eindir). Eftirlitini eru avtalað frammanundan, so at leiðarar og medarbeiðarar hava møguleika fyri at luttaka og tosa um viðurskiftini á arbeiðsplássinum, har vitjað verður. Endamálið við eftirlitunum er at virka fyri, at heilsufakligu viðurskiftini fyri búfólk/brúkarar eru í lagi, og at galdandi lógir og leiðbeiningar verða hildnar, men fevna ikki um trivnaðin hjá búðfólkunum sum heild. Normering, útbúgving ella faklig samanseting av starvsfólkum eru ikki fevnd av eftirlitinum. Mett verður, um reinførisviðurskifti eru nøktandi við atliti til at fyrbyrgja heilsuligar trupulleikar, her uppií smittandi sjúkur. Tosað verður um, hvørji tiltøk eru sett í verk síðani seinasta eftirlit og møgulig tilmæli. Sonja Aasted, sjúkrarøktarfrøðingur, stendur fyri eftirlitinum, og eftir hvørt eftirlit verður skrivað ein frágreiðing, ið send verður til stovnin og Almannaverkið. Í 2012 vóru fimm eftirlitsvitjanir (20 í 2011). Sum heild vóru viðurskiftini nøktandi, og staðfestast kundi eitt økt tilvit til tess at tryggja, at heilivágur verður handfarin á fullgóðan hátt. Í sambandi við eftirlitini í 2011 vóru serliga givin tilmæli um at handfara heilivág og at skjalprógva handfaringina. Umframt hetta varð tosað um lóggávuna viðvíkjandi rættarstøðu sjúklinga á eftirlitunum til tess at tryggja, at rættindi búfólksins/brúkara viðvíkjandi sjálvsavgerðarætti og tagnarskyldu hjá starvsfólki vóru sambært reglunum. Harumframt vóru spurningar um ábyrgd, førleikar og uppgávubýti hjá starvsfólkunum umrødd. Higartil í 2013 eru 22 eftirlitsvitjanir framdar. 46

47 12.2. Yvirlit yvir ellis- røktarheim, búfelagsskapir til gomul pr. 6. mars 2013 Boðanesheimið Røktar- og uml.h. Lágargarður Ellis- og umlættingarheimið Heimið við Vallalíð Tjarnargarður Eldrasambýlið, Oman Mattalág Dagtilhaldið fyri minnisveik, Jøkulstræti Eldrasambýlið, Oman Hoydalar Eldrasambýlið í Kollafirði Á Sýnini Heimið á Grønanesi Røktarheimið á Mørkini Korndalsbýlið Eysturoyar Røktar- og Ellisheim Heimið á Mýrunum Eldrasambýlið á Skála Eldrasambýlið Vesturstova Dagumlættingin í Fuglafirðir Eldrasambýlið Vesturskin Eldrasambýlið Gøtubrá Eldrasambýlið Giljagarður Norðoyar Ellis- og Vistarheim Norðoya Røktarheim Eldrasambýlið í Bøgøtu Eldrasambýlið á Heygnum Dagtilhaldið á Búðatrøð Venjingartilboðið Smæran Røktarheimið Áargarður Sambýlið Gerðisgarður Sambýlið á Skerinum Suðuroyar Ellis- og Røktarheim Hamragarður Eldrasambýlið á Vági Eldrasambýlið í Hvalba Tórshavn Tórshavn Tórshavn Tórshavn Tórshavn Tórshavn Tórshavn Hoyvík Kollafjørður Miðvágur Vestmanna Streymnes Eiði Runavík Runavík Skáli Fuglafjørður Fuglafjørður Toftir Norðragøta Leirvík Klaksvík Klaksvík Klaksvík Klaksvík Klaksvík Klaksvík Sandur Skálavík Skopun Tvøroyri Vágur Vágur Hvalba Tilsamans 34 ellis- røktarheim og búfelagsskapir Kelda: Nærverkið. 47

48 12.3 Yvirlit yvir stovnar, búfelagsskapir og umlættingartilboð til sálarliga sjúk og menningartarnaði pr. 6. mars 2013 Trivnaðareind 1 - fólk við autismu Sambýlið Kelduskákið 2, Klaksvík Sambýlið á Líknagøtu 1, Saltangará Sambýlið á Mýruvegi, Klaksvík Toymið við Løkin í Lamba Stuðlar til børn Trivnaðareind 2 - fólk við menningartarni Norðoyggjar og Eysturoy Sambýlið á Rúnarvegi 3, Runavík Sambýlið, Leitisvegi 17, Glyvrum Heiðavegur 13, Runavík stuðlar Reiðrið, Rókavegi 15, Saltnesi Stuðlar vaksin og børn Trivnaðareind 3 - fólk við autismu Suðurstreym og Sørvágur v.m. Smbýlið undir Gráasteini 4, Tórshavn Sambýlið í Pætursgøtu 3, Hoyvík Sambýlið í Sørvági, Ovaravegi 27 Stuðlar vaksin Fjálvi (ung) Toymið í Ovarugøtu Vikuskiftisumlætting Dagtoymið við Hoydalsvegin Ein til ein stuðul - og børn 48

49 Trivnaðareind 4 vaksin fólk við menningartarni Suðurstreym Sambýlið í Børkugøtu 1, Tórshavn Sambýlið í Svanga 24, Tórshavn Sambýlið á Grønlandsvegi 59, Tórshavn Sambýlið á Bóndaheygi 14, Tórshavn Trivnaðareind 5 ung og vaksin við menningartarni Suðurstreym og Suðuroy v.m. Birnugøtu 21 ein til ein stuðul Sambýlið í Smærugøtu 29, Tórshavn Sambýlið í Stoffalág 64, Tórshavn Sambýlið á Bárðarfløtti, Vági Dagtoymið við Landavegin Jolly Klubb Stuðlar í Suðuroy - eisini børn Trivnaðareind 6 Vaksin við menningartarni Suðurstreym Sambýlið á Mýrini 4, Hoyvík Sambýlið á Mýrini 6, Hoyvík Sambýlið á Fugloyarvegi 9, Tórshavn Sambýlið í Garðsgøtu 20, Argir Stuðlar 49

50 Trivnaðareind 7 fólk við menningartarni og øðrum brekum Suðurstreym og Sandoy v.m. Sambýlið á Eirargarði 16AS, Tórshavn Sambýlið á Eirargarði 16BS, Tórshavn Sambýlið á Eirargarði 16BN, Tórshavn Sambýlið á Eirargarði 16AN, Tórshavn Fjølbrek toymið Stuðlar til likamliga brekað Stuðlar til sansibrekað Stuðlar til børn og onnur í Sandoy Náttarvaktir Trivnaðareind 8 Fólk við sálarsjúku og seinheilaskaða Sambýlið á Mýratrøðni 12 frá Sambýlið á Traðarvegi 34 Sambýlið Við Heyggjar Bóndaheygi 3, Tórshavn Økisdepilin Eiðisvegi 26, Vági Dagtilhaldið Fjálvi, Hoydalsvegi 40, Tórshavn Sambýlið á Sundsvegi 22, Tórshavn Sambýlið í Niðarugøtu 15, Hoyvík Stuðlar Trivnaðareind 9 - Verkstaðir og Verkhús Verkstaðið Vón, Hóvabrekka 1, Argir Verkhúsið Virkni, Berjabr. 2, Tórshavn Dagtilhaldið Ternulág, Sundsvegi 22 50

51 Verkstaðurin á Brekku 31, Klaksvík Verkhúsið Stíggjur, Heiðavegi 37, 600 Saltangará Dagtilhaldið, Heiðavegi 37, 600 Saltangará Verkhúsið í Sørvági, Sørvágur Verkstaðið á Bakka, Vágur Trivnaðareind 10 - Barnavernd Garðsstova, Garðsgøtu, Argjum Jekarastova, Jekaragøtu 8, Tórshavn Nýggjastova, Pedda við Steinsgøtu 10, Tórshavn Trappustova, Pedda við Steinsgøtu 10, Tórshavn Familjudepilin, Pedda við Steinsgøtu 10, Tórshavn Serlig fyriskipan Kelda: Almannaverkið Mál viðvíkjandi tvingsli í psykiatriini. Í 2012 vóru 46 mál viðvíkjandi tvingsilsprotokollum (7 í 2011, 17 í 2010). - - o 0 o Mál viðvíkjandi rættarstøðu sjúklinga Landslæknin viðgjørdi í 2012 eitt mál viðvíkjandi sjúklingum, ið varandi vanta førleika at samtykkja viðgerð o.a. Higartil í 2013 (pr ) einki mál av slíkum slag viðgjørt. - - o 0 o

52 13. HEILSUSTARVSFÓLK Sjúkrahússtarvsfólk í 2010 Yvirlit yvir størv á Landssjúkrahúsinum Leiðandi yvirlæknar 5,0 Yvirlæknar 15,6 Konsulentar 4,0 Yvirlæknar eygna-/oyrnalæknar 3,6 Deildarlæknar 3,5 Hjálparlæknar 24,0 Leiðandi sjúkrarøktarfrøðingar 3,0 Deildarleiðarar 18,0 Varadeildarleiðarar (1. assistentar) 13,5 Sjúkrarøktarfrøðingar/ Bachelorar 207,1 Tímarløntir sjúkrarøktarfrøðingar 14,4 Radiografar 4,2 Pleygarar 12,2 Heilsurøktarar 41,2 Sjúkrahjálparar 7,5 Tímalønt røktarstarvsfólk 3,5 Ófaklærd røktarstarvsfólk 3,6 Magistarar/Sálarfrøðingar 7,0 Sosialráðgevarar 2,2 Leiðandi bioanalytikari 1,0 Bioanalytikari, deildarleiðari 1,0 Bioanalytikaralærari 1,0 Bioanalytikarar 22,5 Leiðandi ergoterapeutur 0,8 Ergoterapeutar 5,0 Leiðandi fysioterapeutur 1,0 Deildarfysioterapeutur 1,0 Fysioterapeutar 8,7 Leiðandi ljósmóðir 1,0 Deildarljósmóðir 1,0 Ljósmøður 13,9 Pedagogar 0,7 Neurofysiologiassistentur 0,5 Fótterapeutur 0,5 Kostráðgevarar 3,0 Kelda: Landssjúkrahúsið 52

53 Yvirlit yvir normerað størv á Klaksvíkar sjúkrahúsi: Yvirlæknar 5,00 Sjúkrahúslæknar 3,00 Fyristøðukvinna 1,00 Deildarsjúkrarøktarfrøðingar 3,00 1. assistentar 5,00 Røntgensjúkrarøktarfrøðingar 3,00 Radiografur 1,00 Opr. Sjúkrarøktarfrøðingar 6,00 Nar. Sjúkrarøktarfrøðingar 4,00 Sjúkrarøktarfrøðingar 17,50 Sjúkrahjálparar 16,00 Leiðandi bioanalytikari 1,00 Bioanalytikarar 4,00 Lab. Hjálp 1,00 Læknaskr. /rtg.skr. 5,00 Ljósmøður 3,00 Sjúkrahúsarbeiðarar 7,00 Ergoterapeutur 0,50 Yvirfysioterapeutur 1,00 Fysioterapeutar 2,00 Hjálparfólk, fys.deild 1,00 Telefonvaktir 1,33 Fyristøðukv../Sj.røktarfr. 0,50 Sjúkrarøktarfrøðingur, útbúgving 0,25 Depot sjúkrahjálpari 0,50 Kelda: Klaksvíkar Sjúkrahús Yvirlit yvir normerað og sett størv á Suðuroyar sjúkrahúsi: Yvirlæknar 4,00 Hjálparlæknar 0,00 Fyristøðukvinna 1,00 Deildarsjúkrarøktarfrøðingar 2,00 1. assistentur 0,00 Røntgensjúkrarøktarfrøðingar 2,00 Radiografar 0,00 Opr. Sjúkrarøktarfrøðingar 2,00 Nar. Sjúkrarøktarfrøðingar 3,00 Sjúkrarøktarfrøðingar 11,00 Sjúkrahjálparar 4,00 Laborantar 4,00 Laboratorieassistentur 0,00 Ljósmøður 3,00 Sjúkrahúshjálparfólk 5,00 Ergoterapeutur 1,00 Yvirfysioterapeutur 1,00 Fysioterapeutur 1,00 Hjálparfólk, fys.deild 1,00 Kelda: Suðuroya Sjúkrahús 53

54 13.2. Kommunulæknar og tannlæknar. Norðoyar Eysturoy Norðstreymoy Suðurstreymoy Vágar Sandoy Suðuroy Tilsamans 2012 Kommunulæknar Tannlæknar tils Privat tannlæknapraksis Barnatannlæknar Privat-og barnatannlæknar Kelda: Hagstova Føroya Apoteksverkið 2012 Starvsfólk á teimum fýra apotekunum í Føroyum: Tjaldurs apoteki, Norðoya apoteki, Eysturoyar apoteki og Suðuroyar apoteki Farmaceutar 9 Farmakonomar 52 Onnur starvsfólk 33 Næmingar 6 Tilsamans 100 Talið av handkeypssølum í Føroyum í 2012 var 21. Kelda: Landsapotekarin Skrásetingarnevndin Í skrásetingarnevndini viðvíkjandi heilivágstilbúnaði eru landsapotekarin, landsdjóralæknin og landslæknin - - o 0 o

55 14. KÆRUR UM LØGGILD HEILSUSTARVSFÓLK Í 2012 vóru 14 kærumál viðvíkjandi fakliga virkseminum hjá løggildum heilsustarvsfólki. Kærumálini vórðu send til víðari viðgerðar í Patientombuddet í Danmark. Talið av kærumálum seinnu árini hevur verið: Ár Tal av kærum o 0 o

56 15. FÓLKAHEILSA HEILSUUPPLÝSING Embætið hevur í mong ár fyrstu ferð í 1980 lagt dent á týdningin av øktum og samskipaðum virksemi viðvíkjandi heilsuupplýsing, og í 1999 varð eitt lógaruppskot samtykt í løgtinginum um at seta á stovn fyribyrgingarráð. Í 2008 varð heitið við lóg broytt til Fólkaheilsuráðið. Í ráðnum eru sjey limir, og formaður er Pál Weihe, yvirlækni, leiðari á deildini fyri arbeiðs- og almannaheilsu, sí annars heimasíðu ráðsins Eisini verður víst til heilsulýsingar landslæknans fyri Føroyar viðvíkjandi árunum 1999 (bls. 32 og 37) og 2000 (bls. 31) Yvirvekt Til samanberingar av sjálvfráboðaðum BMI fitimáti- í hinum Norðurlondum verður víst á talvu á bls. 57 í árbók Nomeskos 2012 Helsestatistikken for de nordiske lande 2012 í alnetsútgávuni: Á talvuni sæst, at fitimátið fyri Føroyar í 2009 var næsthægst hjá monnum, tá ið borið verður saman við hini Norðurlondini Roykjarar Dagligir roykjarar í prosentum eftir kyni í 2009 síggjast á talvuni í árbók Nomeskos Talvan vísir, at Føroyar lógu hægstar, hvat ið viðvíkur talinum á dagligum roykjarum í prosentum í 2010, tá ið borið verður saman við øll hini londini Rúsdrekka Talvan í árbók Nomeskos 2012 á fylgjandi síðu vísir sølu av rúsdrekka í litrum av 100% reinum alkoholi pr. íbúgva 15 ár og eldri. Talvan sýnir, at sølan hevur verið óbroytt í Føroyum í tíðarskeiðinum , og at hon liggur á sama støði sum í Íslandi, Noregi, Svøríki og Álandi, men hon liggur lægri enn í Danmark, Grønlandi og Finnlandi. 56

57 15.4 Rúseitursnýtsla hjá ungum Talvan á næstu síðu vísir rúseitursnýtsluna hjá ungum í Føroyum, samstundis sum borið verður saman við onnur lond í Evropa. Talvan er úr ESPAD Report 2011, bls. 12: Substance Use Among Students in 36 European Countries, Summary table. Talvan sýnir, at ung í Føroyum liggja ovarlaga í mun til onnur Norðurlond, tá ið talan er um at roykja sigarettir, men niðarlaga, tá ið ræður um kannabis. Tá talan er um at sniffa (inhalants), liggja ung í Føroyum heldur hægri enn í Íslandi og í Danmark, men lægri enn í Svøríki og Finnlandi. 57

58 - - o 0 o

59 16. METINGAR AV HEILSUSTØÐU Landslæknin virkar sum ráðgevi hjá føroyskum myndugleikum, tá ið um ræður at meta heilsustøðuna í tænastumannamálum. Í 2012 vóru fýra mál viðgjørd (í 2011 sjey). - - o 0 o IKKI SKRÁSETTUR HEILIVÁGUR Í 2012 gav landslæknin í 42 førum læknum loyvi til at flýggja út heilivág, ið ikki er skrásettur, frá apotekunum (66 í 2011 og 43 í 2010). Hetta virksemið umsitur Lægemiddelstyrelsen í Danmark, men av tí at føroyska heimastýrið hevur yvirtikið apoteksverkið, er danska heilivágslógin ikki galdandi her. - - o 0 o RÆTTARLIGT VIRKSEMI Rættarlæknalig líkskoðan Í 2012 vóru 28 rættarlæknaligar líkskoðanir gjørdar (25 í 2011 og 34 í 2010) Víst verður annars til blaðsíðurnar Mál viðvíkjandi koyrikorti Í 2012 gjørdi landslæknin tilmæli í 983 málum viðvíkjandi koyrikorti (867 í 2011) og av teimum eru 35 føri, har mælt varð til at leggja tey fyri Sundhedsstyrelsen. Higartil í ár (pr. 30. juni 2013) eru 427 mál viðvíkjandi koyrikorti viðgjørd, og av teimum eru 16 føri, har mælt verður til at leggja tey fyri Sundhedsstyrelsen Gitnaðarmál Einki mál viðvíkjandi gitnaðartíð var viðgjørt í 2012 (trý í 2011) Líkpass Í 2012 vóru gjørd tvey líkpass (tvey í 2011). - - o 0 o

60 Skjal 1: Úrtak av framløgu Landslæknans (viðv. Nýggjari heilsuætlan fyri Føroyar) á Norðurlendska heilsustjórafundinum í Keypmannahavn í august

61 61

62 62

63 63

64 Skjal 2: Úrtak av framløgu Landslæknans (viðv. kikhosta í Føroyum) á Norðurlendska heilsustjórafundinum í Keypmannahavn í august

65 65