Qallunaat oqaasiinik atuartitsinermi ilikkagassatut pilersaarutit

Transkript

1 Qallunaat oqaasiinik atuartitsinermi ilikkagassatut pilersaarutit *********** A: Siunertat ilisarititsinerlu

2 A 2 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

3 Qallunaat oqaasiinik atuartitsinerup siunertaa (Atuarfimmi atuartitsissutini atuartitsissutinilu qanitariissuni alloriarfiit siunertaat aamma atuartitsissutit siunertaat kiisalu ilikkagassatut anguniagassat pillugit Namminersornerullutik Oqartussat nalunaarutaanni 9 tunngavigalugu.) Atuartitsinerup siunertaraa atuartut atuarfimmi atuarfiullu avataani suni tamani naleqquttumik attuumassuteqarfiusuni qallunaatut oqaatsinik allatanillu paasisinnaanngorlutik, oqalussinnaasunngorlutik allassinnaanngorlutillu ilisimasaqalissasut piginnaasaqalissasullu. Atuartitsinerup atuartut oqaatsinik allanik ilinniaqqinnissaannut kiisalu atuarfimmi atuartitsissutit allat atuartitsissutit ilikkarniarnerinut ilinniaqqinnissaannullu oqaatsinik qulakkiikkamik sakkussissavai tunngavississallugillu. Atuartut qallunaat oqaasiisa sannai soorluttaarlu atuuffii ilisimasaqarfigilissavaat tassungalu malussarinnertik ineriartortissallugu. Imm. 2. Atuartitaaneq aqqutigalugu oqaatsit arlallit iluaqutigalugit ilisimasanik paasisanillu pigiliussisinnaaneq ilikkarniarnermikkut namminerlu ineriartornerminnut naleqarluartoq iluaqutaasorlu atuartut misigissavaat. Atuartitsinerup atuartut ilisimasassanik paasissutissanillu katersinissamut kajumissuseqalertissavai aamma nalilersuinissamut isummernissamullu kajumissus e- qarnerat piginnaassuseqarnerallu kiisalu misigisaminnik, ilisimasaminnik, isummaminnik misigissutsiminnillu ersersitserusussinnaanissaat siuarsassallugit. Atuartut misilittakkatik aallaavigalugit oqaatsinik pigiliussinissaminnut periarfissatik ilisimasaqarfigiartussavaat aamma atuartitsinerup atuartut ilikkariartornerinut akisussaaqataasinnaanermut piginnaasaqalersissavai. Imm. 3. Atuartitsinerup ilisimasanik misilittakkanillu ingerlatitseqqinnerni, suleqatigiinnerni inuillu akornanni iliuuseqaqatigiinnerni oqaatsit sakkuunerisa pingaassusaanik atuartut misigisaqarnissaat peqataaffigissavaa. Atuartitsinerup atuartut namminneq inuillu allat atugaannik ilisimannilernissamut oqaatsit sakkutut atoqqullugit kajumissassavai. Imm. 4. Atuartitsinerup kulturini oqaaseqaqatigiiffiusunilu arlalinni misilittakkat ilisimasallu inooqatigiinnermut kulturikkullu ineriartornermut naleqarluartut iluaqutaasullu atuartut misigissagaat aamma kalaallit qallunaallu oqaasiisa kulturiisalu attuumassuteqaqatigiinneri atuartut paasisimasaqarfigilissagaat peqataaffigissavai. Atuartitsinerup atuartut Danmarkimi nunarsuullu sinnerani kulturit inuuniarnikkullu atugarisat pillugit paasiniaanissaannut soqutiginnilersissavai; taamalu nunat tamalaat akornanni pissutsinik kiisalu kulturiminnik atuartut paasisimasaqarnerat paasinninnerallu annertusassallugu. Siunertamut oqaaseqaatit Siunertaq imatut ilusilersorneqarsimavoq, imm. 1- imi, atuartitsissutissap imarisaanik nalunngisassat piginnaasassallu atuartup angusassai allaaserineqarsimallutik. Imm. 2- mi allaaserineqarput atuartup inuttut inerikkiartornissaa namminerlu oqaatsitigut piginnaasaminik atuisinnaanissaa, tassa inuup namminermini susassaqarfii. Imm. 3-mi eqqartorneqarput atuartup allat peqatigalugit piginnaasassanik taakkuninnga paasinninnissaa atuisinnaanissaalu, tassa inuit akunnerminni susassareqatigiinnerat. Qallunaat oqaasii marsi 2003 A 3

4 Imm. 4- mi eqqartorneqarput atuartup inooqataanera piginnaassutsiminillu sumiiffimmini nunarsuarmilu inuiaqatigiinni atuinera. Atuartitsissutip inissinneqarnera Qallunaat oqaasiinik atuartitsisoqartassaaq alloriarfinni ukioqatigiiaanilu tamani. Qallunaat oqaasii, atuartunut amerlanernut, allamiut oqaasiisut siulliusussaapput, atuartitsinerullu siunertaraa, atuartut ilinniagaqarnermik ingerlanerani marluinnik atorsinnaasaminnik oqaaseqalernissaat. Atuartitsinerup atuartut oqaatsinut taakkununnga paasinninnerat ineriartortissavaa qimerluukkaminnik, isummaminnik naliliisarnerminnillu oqaatiginnissinnaalersillugit. Tamatumunnga ilaatillugu atuartut, allamiut oqaasiinik pissarsiniarsinnaanerannut, piginnaassusaat nukittorsarneqassaaq kiisalu oqaatsinik ilinniarsinnaanerat, oqaatiginiakkanik iluarsartuussisinnaanerat tamatigoortumillu siunertaqartumik oqaatsinik atorneqartunik allanneqartunillu, atuarfimmi inuillu allatigut atassuteqaqatigiittarneranni, atuisinnaanerat taamattaaq nukittorsarneqassaaq. Qallunaat oqaasii atuartitsissutitut aaqqissuussamik atorneqartassapput, atuartitsissutissanilu aamma atuartitsissutissani imminnut qanitariissuni allani paasissutissanik ujarlertarnerni sakkutut atortussatullu atorneqartassallutik. Taamaalilluni pissusissamisuussaaq atuartitsissutissani allani, allakkiat atortussalluunniit allat pisariaqartitat qallunaatoortut atorneqartassappata. Atuartut qallunaat oqaasiinik aamma atuartitsinerup avataani suliaqartarnissaq atuisarnissarlu sungiutissavaat, taamaaliornermikkut oqaatsinik taakkuninnga nalunaartarnermi taakkuninngalu oqaatsinik ulluinnarni sakkutut atugaqarnermi, avatangiisimik periarfissiissutaat atorluarsinnaajumallugit. Annertunerusutigut isiginninnermi atuartitsissutit tamarmik qallunaatuumiinnaanngitsoq atuartut oqaasertaarniarneranni assigiinngitsutigullu takkorliuussiniartarneranni soorlu allamiut oqaasiisigut, suliat pillugit oqariartaatsitigut, takussaasunillu nalunaaruteqartarnertigut il.il., atuartut silassorissusaat ineriartortissavaat. Pitsaanerpaamik taamaaliortoqarsinnaavoq, atuartitsissutit akimorlugit atuartitsissutissallu assigiinngitsut periartaasii kiisalu saqqummiussuiffiit atortussallu allat, tamatigoortumik nikerartitamillu atuartitsinissamut periarfissarititaat, atorlua r- lugit sulisoqartarpat. Ilikkagaqarniarnermi isiginnittaatsit suleriaatsillu pillugit nalinginnaasumik oqaaseriumasat Ilikkagassatut pilersaarutip atuartut atuartitsinermi qitiutinneqarnissaat, taamaalillunilu atuartut suliassaminnik tigussaasunik suliaqarnermikkut naammassinninniartarnermikkullu kiisalu taamaaliortarnerminni suliumassutsiminnik pilersitsisarnerinik isuma aammalu atuartut atuaqatigiinnerminni atassuteqaqatigiittarnerminnik ingerlatsisarnerinik kiisalu taamaaliornikkut ilikkarniarnerminni pissutsinik pitsaanerpaanik pilersitsisarnerinik isuma, eqqarsaatitut tunngaviusutut aallaavigaa. Atuartitsinermi oqaatsit susassaqarfii assigiinngitsut soorlu oqaasilerineq, taagueriaatsit oqaatsillu pigiliunniakkat, ilanngussorneqassapput aammalu atuartitsinermi ilikkarniartarnermi periusissanut tikkuussuinerit ilanngussorneqassapput. Oqaatsit atorneqarnermikkut ilikkarniarneqartussaapput, ilikkarniarneqassanatillu taamaallaat uteqattaarinikkut oqaasilerinermilu maligassanik alanngaarsinnaanngornikkut. Ilikkagassatut anguniagassat suliassallu siunertaat atuartunut erseqqissuusariaqarput, taamaaliornermi atuartut sooq aalajangersimasumik periaaseqarluni sunalu ilikkarniarlugu sulisoqassanersoq paasisinnaaniassammassuk. Pingaartuuvoq oqaatsit pissusissamisoortumik atorneqarnerinik, tassa qallunaat oqaasii atorlugit oqaluttarnivik tunngavigalugu, ilinniartitsisoqarnissaa. Atuagassiat immikkulluunniit siunertaqartumik anguniagaqarluni atuagassiatut suliarineqartartut tamarmik, atuartunut inip atuarfiusup avataani, qallunaat oqaasiinik atorneqartunik atuinissamut piareersartitsineq ajorput. A 4 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

5 Atuartut inuttut assigiinngitsuupput assigiinngitsunillu ilikkarniartaaseqarput, taamaattumillu pingaartuuvoq oqaatsit assigiingitsorpassuarnik periuseqarluni suliarineqartarnissaat taamaaliornermilu nammineq, marlukkaarluni, eqimattakkaarluni atuaqatigiikkaarluniluunniit sulinermik nikerartitsinikkut ingerlanneqartariaqarpoq. Oqaatsinik ilinniartitsinermi pingaarnerutittakkat: tusarnaarneq, oqalunneq, atuarneq, allanneq aammalu oqaatsinik pigiliunniakkanik suliaqarneq Tusarnaarneq Atuartut oqaatsinik atorneqartunik tusarnaarnikkut suliaqassapput taamaaliornerminnilu allakkanik ikorfartuuteqassanngillat. Ilikkassavaat, assigiinngitsunik periaaseqarnikkut tusarnaartoqarsinnaasoq ilikkassavaallu tusarnaarnerminni oqaatsit tamarluinnaasa paasisariaqarnagit. Atuartut tusarnaalersinnatik siunertaqartumik eqqoriaasarneq suliarissavaat aammalu paasinneriaatsit allatut ittut iserfiginiassavaat taamaaliornermikkut nalujunnaarniarlugu suna tusarnaarluassanerlugu. Taamaaliortarnermi sulianut aallussineq nukittorsarneqartarpoq ataatsimullu isiginnilluni paasinninniarneq pitsanngorsarneqartarluni. Atorneqarsinnaasunik immiussaqarpoq, cd-qarluni videoqarlunilu atuartulli paasisariaqarpaat atuartitsisumut atuaqatinullu tusarnaarnikkut tusarnaarsinnaaneq aamma ineriartortinneqartarmat aammalu ineriartortinneqartarmat marlukkaarluni eqimattakkaarlunilu sulinikkut. Tusarnaarneq allallu oqaatigisaannik oqaatiginneqqittarneq eqqortumik taaguisinnaanermut pingaaruteqarput taamaaliornermilu oqaasilerinermi malitassaasunik sianiginninniarneq ikorfartorneqartarput. Oqalunneq Oqalussinnaaneq assigiinngitsutigut sanarfineqarsinnaavoq: oqaatigisanik uteqqiisarnikkut, apeqqutinik atuilluni misissuinikkut aammalu apersuinikkut, piviusuusaartitsilluni isiginnaaga s- siornikkut, oqaloqatigiinnikkut isummersoqatigiinnikkullu. Oqaatsit eqqortumik atorneqarnissaannik piumasaqaatit aammalu atuartut namminneq isummaminnik oqaatiginninniarlutik periarfissarsiortarnerat oqimaaqatigiissinniarneqassapput, atuartulli siunertaat pingaarnerpaaq taassaasariaqarpoq oqaatiginiakkamik imarisaanik oqaatiginninniarsinnaaneq. Ilinniartitsisup suut iluarsisariaqartuutitani pisut ingerlanerini allattussavai kingusinnerusukkullu atuartitsinermini allattukkani tamakku eqqartorsinnaassallugit. Oqaatsinik eqqortumik taaguisinnaaneq atassuteqaqatigiittarnermi piginnaasat pingaartut ilagaat piginnaasarlu taanna oqaatsitigut piginnaasat allat assigalugit atassuteqaqatigiinnerni suniluunniit sungiusarneqartariaqarpoq. Ingammik aallarteqqaarnermi oqaatsinik eqqortumik taaguisarnissamut sungiusarneq atuartunullu qallunaat oqaasiini immikkoortutut nipiusunik malugititsiniarnissaq pingaaruteqarpoq, taamaaliornikkummi paatsuuisarnerit pinngitsoortinneqarsinnaammata. Sungiusarneq tamanna pisinnaavoq atuartut oqaaseqatigiinnik oqaloqatigiittunilluunniit tusakkaminnik uteqqiisarnerisigut. Atuartut nipituumik atuarnerinnaq atorlugu oqaatsinik taaguinermik sungiusartinneqarpata kukkusumik taaguisalernissaat (kukkusumik erinaqalernissaat sukkatseriartaaseqalernissaallu) naviattannarsinnaavoq. Atuarneq Atuartut atuariartaatsinik assigiinngitsunik ilikkagaqassapput, paasissagamikku atuarnermik siunertat anguniakkallu qanoq atuariartaaseqarnissaq aalajangertaraat. Ajoraluartumik atuartut isumaqarajupput aatsaat atuallaqqittuullutik atuakkamik oqaasertai tamaasa paasigunikkit imaluunniit kukkuneqanngitsumik atuarsinnaagunik. Taamaattumik pingaaruteqarpoq atuartut atuagassanik assigiinngitsorpassuarnik saqqummiivigisassallugit taamaaliornermikkut takutinneqassaaq atuagassat assigiinngitsut assigiinngitsumik periaaseqarluni atuartariaqarnerat. Qallunaat oqaasii marsi 2003 A 5

6 Atuartut atuagassaminnik paasinnissinnaanerannut ikiorneqarsinnaapput atuarlersinnagit qanoq iliuuseqarlutik atuarnissaannik oqaluttuuttaraanni. Atuassanersut paasissutissanik immikkut ittunik ujarlerlutik, atuassanersut atuakkamik immikkuualuttortai tamaasa paasiniarlugit imaluunniit atuassanersut allaaserisap siunertaa imarisaalu paasisaqarfiginiarlugit. Allanneq Atuartut akuttunngitsumik misigisimasarpaat allanneq ajornartuusoq, tassami isumaqartaramik ingerlaannarlutik kukkuneqanngitsumik allattussaallutik. Ajornannginnerusarpoq marlukkaartillugit eqimattakkaartillugilluunniit sulitinneqartarpata allannerullu immikkoortui tamaasa aqqusaassallugit piffissaqartinneqartuassapput. Atuartut ilikkassavaat allariaatsit assigiinngitsuunerat, ilikkassavaallu qanoq allariaaseqarneq allatap qanoq ittuunerata aammalu kimut allagaqarnerup aalajangertaraa. Allariaaseq ilumoorsaartuusinnaavoq, soorlu qinnuteqarnermi imaluunniit ilisimasanik tusarliussiniarnermi allariaasiusinnaavoq aammali pingaaruteqarpallaanngikkaluanik allagaqartoqarsinnaavoq, soorlu telefuunertoqarsimaneranik ilisimatitsissutit, allakkat nalinginnaasut imaluunniit postkort-it. Atuartut ikiorserneqarsinnaapput allakkanik takussutissianik saqqummiiviginerisigut taamaaliornermilu erseqqissarneqassapput allagaqaat qanoq ittuunersoq oqariartaatsillu qanoq ittut atorneqassanersut. Oqaatsinik pigiliussat Oqaatsinik atuartitsinerup pingaarutaasa ilagaat oqaatsit pigiliunniakkat amerlisarneqartarnerat. Atuartut paasisariaqarpaat, oqaatsinik ilinniarnerni tamani oqaatsinik nutaanik naapitsisoqartariaqartartoq kiisalu paasisariaqarpaat oqaatsinut oqariartaatsinullu nalusanut periartaatsit assigiinngitsut atorneqarsinnaasut, ingerlaannaq ordbogimi suunerinik qupperaaginnarani. Imatut iliortoqarsinnaavoq - qallunaat oqaasiini oqaatsit nalunngeriikkat tunngavigalugit oqaatsip qanoq isumaqarnera naatsorsorneqarsinnaavoq. - pisut suuneri tamakkulu isumaannik ataqatigiisitsineq atorlugu eqqoriaasoqarsinnaavoq. - misilittagarilersimasat tunngavigalugit, allaatigisap oqaatsilluunniit isumaa oqaatiginiagaalu naatsorsorneqarsinnaapput. - oqaaseqatigiit sannaat oqaaseqatigiillu ataqatigiinneri tunngavigalugit allaatigisami oqaatsit ilisimanngisat paasiniarneqarsinnaapput - assiliartaliussorneqarsimasinnaasut alakkarterneqarsinnaapput. - alakkarterneqarsinnaapput oqaaseq ilisarnartortaqarnersoq imaluunniit oqaatsinut nalunngeriikkanut assingussuteqarnersoq - paasissutissat allakkiami/oqaloqatigiinnermi paasissutissiissutigineqareersut atorneqarsinnaapput. - atuaqatit ilinniartitsisorluunniit aperineqarsinnaapput. Aaqqissuussineq suleriaatsillu Ini atuartitsiviusoq imatut aaqqissorneqassaaq, atuartut imminnut isigisinnaanngorlugit suleqatigiissinnaanngorlugillu. Nerriviit katiterneqassapput, eqimattakkaarluni suliffiusinnaanngorlugit imaluunniit sullivittut titartaanermi, qiortaanermi, atuarnermi allannermilu atorneqarsinaanngorlugit. Atuartut natermi nikerarsinnaanissaminnut taamaaliornerminnilu oqaloqatigiissinnaanissaminnut inissaqartinneqassapput. A 6 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

7 Marlukkaarluni suliaqarneq Marlukkaarluni suliaqarnerup atuartut, isumassarsiaminnik nalunngisaminnillu avitseqatigiinnissamut, eqqarsaatinik misigissutsinillu assersuussinissamut piginnaasaminnillu akunnerminni avitseqatigiinnissamut, periarfissittarpai. Atuartut ilikkassavaat, ilinniartitsisumiinnaanngitsoq ilikkagaqarsinnaallutik. Atuaqatinik suleqateqarneq ilikkarniarnermi periusissaavoq pingaaruteqartoq. Eqimattakkaarluni suliaqarneq Eqimattakkaarluni suliaqarnermi atuartut oqaloqatigiinnissamut attaveqaqatigiinnissamut - periarfissinneqartarput. Suliaq aallunneqarnerulertarpoq atuartut apeqqummut qulequttamulluunniit aalajangersimasumut aallussinissaminnik qinnuvigineqartarpata. Atuaqatigiinni oqallinneq eqimattaaqqani oqallinnermik aallarnertaraanni atuartut amerlanerit, atuaqatigiit ataatsimoorlutik oqallisilinnginnerini, oqaaseqarnissaminnut periarfissinneqartarput. Eqimattakkaarluni ingerlatat pitsaasut ilagaat isiginnaartitsisuusaarneq. Isiginnaartitsisuusaarnermi inuk allaasuusaarneq ingerlanneqartarpoq taamaaliornermilu oqaatsit, pisumut aalajangersimasumut atassuteqartut, atorneqartarput. Isiginnaartitsisuusaarnermi oqaatsit pisunut assigiinngitsunut attuumassuteqartillugit sungiusarneqarsinnaasarput. Allamiut oqaasiinik oqalunniarnermi atuartut oqaaseqarniarnerminni naammattumik periareersarnissaminnut piffissaqartinneqartarnissaat pingaaruteqarpoq. Ingammik aallartinissarniarnermi atuartut, oqaatsit ilusaannik atorneqartarnerinillu, isiginnaartitsilinnginnerminni, sungiusarnissaannut periarfissinneqartassapput. Atuartut qanoq oqaaseqarnissaminnut assersuutinik tusartinneqaqqaartassapput. Eqimattakkaarluni suliaqartarneq allagaqarnikkut suliaqarnernut assigiinngitsunut atussallugu piukkunnaateqarpoq. Atuartut arlallit suliamut tunngasunik tunniussaqarsinnaasarnerat imarisaasunut, oqaatsit eqqortumik atorneqarnerinut atuartumullu namminermut ineriartuutaasarpoq. Atuaqatigiinnik atuartitsineq Pisamut eqqaaqqaakkanik allattuineq, ilinniartitsisup akunnermiliunneratigut, taamaaliornermilu pisap aalajangersimasup aallaavigineqarneratigut atuartullu eqqarsaataannik isumassarsiaannillu amerlanerpaanik pissarsiviginiarnerisigut aammalu atuartut tamakkerlugit peqataatinnerisigut, ingerlatassaavoq. Atuaqatigiinnik atuartitsineq, atuartunik tamarmiutitsilluni ataatsimoortitsillunilu paasissutissiinermi ilitsersuinermilu, atorneqarsinnaavoq. Atuaqatigiinnik atuartitsineq aamma atorneqarsinnaavoq, eqimattakkaarluni marlukkaarluniluunniit sulilinnginnermi, paasissutissanik tunioraaniarnermi, imaluunniit atorneqarsinnaavoq ilinniartitsisoq atuartut nalunngileriigaannik paasiniagaqassappat. Atuartitsinissamik piareersaasiortarnermi eqqarsaatissat Oqaatsinik atuartitsineq, atuartoqatigiiaat akornanni oqaatsinik ilikkarniakkanik atugaqarnermik tunngaveqartoq, imatut aaqqissuunneqassaaq, atuaqatigiiaat tamaasa, immikkoortut aalajangersimasut iluanni, ilikkarniakkaminnik suliaqartinneqarnerisigut aammalu ilikkagassatut anguniakkanik assigiissunik, assigiinngitsunilli iliuuseqarnikkut, ilikkartinniarneqarnerisigut. Taamaalilluni, taamatut immikkoortiterineq isumaqarpoq, atuartut tamarmik immikkut, piginnaasatik pisariaqartitatillu tunngavigalugit, suliaqartinneqassasut. Assersuutigalugu atuaqatigiit ufo-t pillugit suliaqartinneqarpata atuartut ilaat pisamut tunngasunik allakkianik atuartinneqarsinnaapput takinerusunillu allakkiortinneqarsinnaallutik ilaalli nivinngagassianut oqaasertassanik naannerusunik allakkiortinneqarsinnaallutik. Ilikkagassatut anguniagassat eqqarsaatigineqartut akornanni, atuartut angusaqarnissaannik siunertaqartumik, atuartitsinermik ingerlatsinissamik piareersaateqarnermi, atuartunut suliariti- Qallunaat oqaasii marsi 2003 A 7

8 tassat, oqaatsit pillugit suliassat, immikkoortuni sorliit sammineqassanersut, allakkiat atortussallu sorliit atorneqassanersut atuartitsinermilu atortorineqartussat allat suut atorneqassanersut, naatsorsuutigalugit qissimigaarneqassapput. Piginnaassutsit sorliit atuartut suliaqarnerminni sungiusartarneraat, eqqarsaasersorfigineqassapput, soorlu eqqarsaasersorfigineqassapput atuartut paasiniagaqassanersut imaluunniit na m- minneq isumartik pillugu oqaatiginiagaqassanersut taamaaliornerlu oqaluttariarsorluni allattariarsorluniluunniit ingerlanneqassanersoq. Sianigineqassaaq piginnaassuseq pigiliutsinniagaq atuartunit piginnaassutsitut pigiliussaareersimanersoq taamaattoqarpallu eqqarsaasersorfigineqassaaq, piginnaassuseq nutaamik imaqartillugu, angusaqarniarnermi ilikkagassatut anguniagassamut nutaamut atorneqassanersoq. Suliat ippinnanngitsumik, samminiakkanut immikkoortukkaanut allakkiatullu sammisassanut, ataqatigiissinneqassapput, samminiakkallu tunngavigalugit atuartunik agguataarinnissinnaanissaq periarfissaqartinneqassaaq. Tamanna ingerlanneqassaaq, atuartut piginnaassusaasa pisariaqartitaasalu assigiinngissusaannik tunngaveqarluni assigiinngisitaartunik, ilikkagassatullu anguniagassani piginnaassutsinik piumasaqaataasunik angusitinniarlugit, suliaqartinnerisigut. Oqaatsit pillugit suliaqarniarluni piareersarnermi nalilersorneqassaaq, oqaatsini pissutsit sorliit silattuutsinniarneqassanersut sungiusartinniarneqassanersullu. Assersuutigalugu nalilersorneqassapput, oqaatsinik ataasiakkaanik pigiliussiniartoqassanersoq imaluunniit oqaaseqatigiit allakkiallu ilusilersorneqarnerannut malittarisassanik sammisaqartoqassanersoq. Oqaatsit imarisaannik qinikkanik sungiusagaqarnissaq aaqqissuunneqassaaq, taamaaliornerlu, oqaatsit pissusissamisoortumik ataqatigiinnerannut sungiusarnermi, ilaatinneqassaaq. Tamatumunnga ilanngullugu, atuartut ataasiakkaat eqimattakkaalluunniit, suliamittut ajornartorsiutigisaminnik sungiusarnissaminnut, periarfissinneqassapput. Ilikkagassatut anguniagassat akornanni, samminiakkat tunngavigalugit qulequttanik allatanillu najoqqutassanik, atuartut piginnaassuseriligassaminnik angusiniarnerminni tunngavigisinnaasaattut tulluuttunik toqqaasoqartassaaq. Sammisassat tamakku allataasinnaapput, ilinniartitsisut oqaluuserisarisinnaavaat, immiussaasinnaapput, video-sinnaallutik imaluunniit assiliaasinnaapput atortussaasinnaallutilluunniit tigussaasut. Sammisassat allakkialluunniit, atuartut sunik paasisaqarniarnerannik sunaluunniit pillugu oqaatiginnissinnaanissaminnut ilikkagaqarnerannik tunngaveqarluni toqqartorneqartassapput eqqarsaatigineqassaarlu sammisassaq pisorluunniit atuartunit nalunngeriigaanersoq imaluunniit allakkiaq oqaatsinik nutaanik amerlasuunik ikittunilluunniit imaqarnersoq. Allakkiat assigiinngitsut assigiinngitsumillu ajornassusillit atuartunut arlalinnut sammitinniarneqarneranni ajornassutsitigut immikkoortitaarineq periarfissinneqassaaq. Atuartitsinermi atortussat assigiinngitsunik ilusilersugaapput. Atortussat ilaat - soorlu nalinginnaasumik allatat imaluunniit suliaq pillugu immikkut allaatigisat imaqarnertik pillugu atortussiaapput tamakkualu annertunerusutigut silarsuaq eqqartorpaat taamaaliornermikkullu ulluinnarpalaartumik oqaatsinik atuillutik. Suleriaasissamut tunngasunik atortussiaqarpoq tamakkualu ilinniartitsinermi, atua rtut nalunngisaannik piginnaasaannillu qaffakaatitsiniutitut, atorneqarsinnaapput taamaaliornermilu atuartut suliassaminnut, tamatumunngalu tunngatillugu qanoq suleriaasissaminnut, iseriartuaartinneqassapput. Tamakkua avataatigut atortussat paasissutissarsiffiusinnaasut piupput soorlu ordbog-it, iikkamut nivinngartakkat oqaasilerinermi tigulaariffiusinnaasunik imaqartut, ordbog- it iikkamut nivinngartakkat imaluunniit nivinngartakkat allat paasissutissanik allanik imallit, tamakkualu tassaapput atuartup oqaatsit pillugit sulinerani ikiorsiissutaasinnaasut. Atortussanik Internet-imiit aallertoqassatillugu pingaartuuvoq ilinniartitsisup aqutsinissaa. Ilinniartitsisup web- imi quppersakkat nassaarereersimasariaqarpai nassaanilu naqitereersimasariaqarlugit atuartunullu sulinermi atugassanngorlugit assiliortoreersimasariaqarlugit. Nalinginnaasumik atuartut piffissartik nettimi ujarlernermut surfernermullu atortariaqanngilaat kisiannili piffissaritinneqartoq ilinniartitsisup web- imi quppersakkanik innersuussutaanut alakkarterine r- mut atortariaqarlugu. A 8 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

9 Siunertamut pingaartuuvoq atuartut qajannaatsumik suliaminnut katersuiveqartinneqarnissaat tassanimi atuartut titartakkatik, allakkatut suliatik, qiortaanikkut assilialiatik, plastik- inik oqaatsinik naqitaaralianik ilioraavitik suliatillu allat, katersuiffeqartissinnaassavaat. Sulianik katersuiffik taanna aamma atuarfiup atuartut angerlarsimaffiinik suleqateqarnerani atortussatsialaalluni tunngavissaavoq aammalu atuartut angajoqqaaminnut atuarfimmi suliatik pillugit oqaloqatiginnissuteqartarsinnaanerannut nalinginnaasunut aallaaviusarsinnaalluni. Ilikkagassatut pilersaarutit atorneqarnissaannut ilitsersuut Ilikkagassatut pilersaarusiaq ammukaartunngorlugit sisamanut immikkoortiterlugu, ataani takuneqarsinnaasutut, inississorneqarsimavoq. Ilikkagassatut Atuartitsinissamut anguniagassat siunnersuutit Imm. 1-imiit 4-imut Naliliinissamut Atortussatut siunnersuutit siunnersuutit Imm. 1-imiit 4-imut Immikkoortumi uani atuartitsissutissami pinngitsoorani ilikkagassatut anguniagassat immikkoortunut sisamanngorlugit tulleriiaarneqassapput Attaveqaqatigiittarneq Paasissutissarsiorneq Kulturi inuuniarnikkullu atugassarititaasut Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq Immikkoortumi uani atuartitsinermi suliassaasinnaasunut, ingerlatsinernut periaatsinullu siunnersuutit nalunaarsorneqassapput, taakkualu ilikkagassatut anguniagassanut ataasiakkaanut ilikkagassatullu a- nguniagassanut immikkoortukkaartunut tunngatinneqassapput. Siunnersuutit ilikkagassatut anguniagassat anguniarlugit qanoq i- ngerlatsisoqarsinnaaneranik assersuutaapput siunnersuutaannaallutillu. o o o o Immikkoortumi uani naliliinissamut siunnersuutit, ammukaartumi siullermi, ilikkagassatut anguniagassat eqqartorneqartut tunngavigalugit suliarisassat, allattorneqassapput. Siunnersuutit ilikkagassatut anguniagassanik tunngaveqarluni qanoq naliliisoqartarnissaanik assersuutaapput siunnersuutaannaallutillu. Immikkoortumi uani ilinniartitsinermi atortussaasinnaasunik siunnersuutinik allattuisoqassaaq tamatumani eqqarsaatigineqarput atortussat atuartunit atorneqarsinnaasut ilinniartitsisumillu atorneqarsinnaasutut siunnersuutit. Siunnersuutit, atortussat sorliit sulinermi atorneqarsinnaanerinik, ilitsersuutaannaapput. Ilikkagassatut anguniagassat Ilikkagassatut anguniagassat, atuarfimmi atuartitsissutini atuartitsissutinilu qanitariissuni alloriarfiit siunertaat aamma atuartitsissutit siunertaat kiisalu ilikkagassatut anguniagassat pillugit Namminersornerullutik Oqartussat nalunaarutaanni allassimapput. Taamaalilluni ilikkagassatut anguniagassat, alloriarfiit atuartitsissutissallu siunertaattut, nuna tamakkerlugu atuartitsisarnissap imarisaanik pinngitsoorani malitassatut Naalakkersuisunit aalajangersagaapput. Ilikkagassatut anguniagassat atuartitsinermi imaritikkumasanik toqqartuinermi aallaaviusussaapput, taamatullu atuartitsinermi atuartut pissarsiarisartagaasa nalilersorneqartarnerinut aallaaviusussaallutik. Ilikkagassatut anguniagassat alloriarfimmi pineqartumi angusassatut nalunaarneqarsimapput oqaaseqatigiinnullu ukununnga naggataarutaasutut inaarutaassallutik: Atuartut akullerni atuarnerminnik naammassinninneranni naatsorsuutigineqarpoq. Qallunaat oqaasii marsi 2003 A 9

10 Alloriarfinni tamani ilikkagassatut anguniagassat sisamanngorlugit immikkoortiterneqarsimapput: - Attaveqaqatigiittarneq - Paasissutissarsiorneq - Kulturi inuuniarnikkullu atugassarititaasut - Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq. Immikkoortut immikkuullarilluinnartut ut immikkoortuarakkaanngillat, atuartitsissutissalli pineqarnerani, imarisaasa tamarmiusut assigiinngitsunit aallaaveqarluni qimerloorneqarsinnaaneranik imaqarsinnaaneranillu paasinnittariaqarnertut isigisariaqarlutik. Taamaattumik immikkoortut taamatut tulleriiaarneqarsimanerisa ersersinngilaat, tulleriiaarineq tamanna atuartitsissummut pingaarnersiuinerusoq imaluunniit ersersinneqanngilaq atuartitsissutissap ingerlanneqarnissaanik tulleriiaarineq; ingerlaavartumik ilikkagassatut anguniagassat tulluuttut tunngavigalugit, immikkoortullu arlallit kalluarlugit, atuartitsissutissamullu ataatsimut isiginnilluni, atuartitsineq inge r- lanneqartuassaaq pissusissamisoortuussaarlu immikkoortunit assigiinngitsunit arlalinniit ilikkagassatut anguniagassanik katiterilluni tunngaveqarlunilu atuartitsinissamut ingerlatsinissamik piareersaasiortoqartassappat. (Takuuk malinnaatitami C3-mi atuartitsinermi ingerlatsinissamut assersuusiaq). Aammattaaq immikkoortut iluanni ilikkagassatut anguniagassat taamatut tulleriiaarneqarsimanerini ersersinniarneqanngilaq, tulleriiaarinermi taamaattumi, atuartitsissummut pingaarnersiuineqartoq imaluunniit ersersinniarneqanngilaq, atuartitsissutissami ajornarsiartuaartitsinissaq. Ilinniartitsisup nammineerluni qinigassaraa, piffissami ingerlatsiviusumi atuartut pisariaqartitaat soqutigisaallu aallaavigalugit, oqimaaqatigiissaarinissani tulleriiaarinissanilu. Attaveqaqatigiittarneq Oqaatsinik ilikkartitsiniarnermi inunnik allanik oqaatsitigut attaveqateqarumaneq tunngaviusarpoq. Attaveqaqatigiittarneq, ikinngutitaarniarnermi taakkuninngalu ataqateqartuarumanermik ineriartortitsinermi, isumassarsianik isummanillu avitseqatigiittarnerni qanorlu iliuuseqartarnernik piviusunngortiterinermi, atorneqartarpoq. Immikkoortortaq: tusarnaarnermi, atuarnermi, oqalunnermi, allannermi, qimerluugaqarsinnaanermi namminerlu oqaatsitigut allagaqarnikkullu saqqummiisinnaanermi piginnaasassanik assigiinngitsunik, ilikkagassatut anguniagassanik imaqarpoq. Oqaatsit atugaasartut ilikkarniarneqarnissaat pingaaruteqartinneqarpoq aammalu ilikkarniarnermi periartaatsit assigiinngitsut atorneqarnissaat pingaaruteqartinneqarluni. Paasissutissarsiorneq Paasissutissat silarsuarmit tamarmeersut amerliartuinnarnerisa pisariaqartilluinnarpaat, atuartut paasissutissat aallaaveqarfippiaanniit (assersuutigalugu internet-ikkut, fjernsyn-ikkut radiukkullu aallakaatitatigut, aviisitigut sapaatilluunniit akunnikkaartumik atuagassanik saqqummersittakkatigut, piseqqusaarutitigut nalunaarutiliatigulluunniit, imarisanik nalunaarsuutitigut tulleriiaarinikkulluunniit nalunaarsuutitigut) oqaatsinillu suliaqarnerminnut isumaqartumik tunngavigisassatut atorsinnaasaminnik kiisalu pisariaqartillugillu soqutigisaminnik, paasissutissanik pissarsiniartarnermikkut piginnaanerminnik paasinnissinnaanerminnillu ineriartortitsinissaat. Kulturi inuuniarnikkullu atugassarititaasut Atuartut nammineq kulturimik allallu kulturiisa assigiinngissutaannik assigiissutaannillu misissugaqarnissaminnut periarfissaqartinneqartariaqarput taamaaliornermikkut allanik paasinnissinnaanertik ineriartortinniarlugu namminnerlu kulturimik sutigut pingaassusaa paasisaqarfiginiarlugu. A 10 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

11 Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq. Atuartut allanik atassuteqarniartarnerminni piginnaassutsiminnik ineriartortitsinerminnut ikorfartuutitut oqaluttariarsornikkut allattariarsornikkullu sakkussaminnik pissarsissapput taamaaliornermikkut, sianissuseqartumik, oqaatsit pissusaannik suliaqarsinnaassagamik. Atuartitsinissamut siunnersuutit Ilikkagassatut anguniagassanut tamanut atuartitsinissamut siunnersuutinik arlalinnik saqqummiussiniartoqarsimavoq, ilaatigullu atuartitsinissamik siunnersuutinik ataatsimut isiginninnerusunik allaatigisaqartoqarsimalluni. Taamaaliornermi siunertaavoq siunnersuutit ataasiakkaat isumassanik iliuusissanillu tigussaasunik imaqartut, assingusutigut allanilli imaqartunik suliaqarnermi, isumassarsisitsisinnaallutillu suleriaasissanik ilitsersuutaasinnaassasut taamaaliortarnermi atuartut suleriaatsinik taamaattunik sungiussereersimassammata taamaattumillu oqaatsitigut nutaasunik imarisaasut sulinerminni aallunnerusinnaassammatigit. Naliliinissamut siunnersuutit Naliliinermi periusissatut siunnersuutaasut, anguniagassanut ataasiakkaanut, atassuteqarluinnarput, naliliinermilu periusaasartut assigiinngitsut tikkuartorniarneqarsimapput: ilinniartitsisup malugisartagai, atuartut, imminnut akunnerminnilu, naliliinerat, atuartut ilinniartitsisuminnut nalunaarutigisartagaat il.il.. Naliliinermi siunertarineqarpoq atuartut ilikkagassatut anguniagassatut pineqartunik qanoq annertutigisumik angusimanerannik naliliinissaq, isumagineqanngilarlu atuartut ataasiakkaat piginnaasaasa, atuartunut allanut naleqqiullugit, qanoq ittuuneri nalilersorneqartassasut. Atortussatut siunnersuutit Atuartitsinermi atortussatut siunnersuutaasut tassaapput atortussat Pilersuiffiup toqqorsivianiittutut nalunaarsorneqarsimasut, Pilersuiffimmi ataatsimut katersugaateqarfimmiit atortussat (atuarfinni atuakkat qinnutissiat nalunaarsorneqarfiat) atortussallu atuarfiup atorniartarfiani pigineqartartut allallu atuarfiup avataani pissarsiarineqarsinnaasut. Kalaallit Nunaanni saqqummersinneqarsimasut pisariaqartitat tamarmik ilanngunniarneqarsimapput. Tamatumunnga ilanngullugu erseqqissarneqassaaq atortussat toqqartorneqarnerini saqqummersitanik ataasiakkaanik pitsaassusilersuilluni nalilersuisoqarsimanngimmat. Atortussatut nalunaarsorneqarsimasut taamaalillutik atortussatut atorneqarsinnaasutut ilusilikkatut nalilerneqarsimapput, taamatullu nalunaarsuisimaneq, saqqummersitap saqqummersitanut allanut naleqqiullugu pitsaaneruneranik, naliliinerunngilaq. Taamaattumik atortussatut nalunaarsorneqarsimasut tamakkiisutut isigineqassanngillat tamannalu tunngavigalugu atuarfiit ilinniartitsisullu kajumissaarneqarput ingerlaavartumik na m- mineerlutik atortussanik ujarlertaqqullugit, taamaaliornermikkut atuarfiup atuartitsissutissamut atortussaatai nutarterneqartuaannartooqqullugit. Tapiliussat Ilikkagassatut pilersaarummut tapiliussat makkuupput: C1: Pilersuiffimmi toqqorsiviup atuagaataatut na lunaarsorneqarsimasut tamarmik allattorsimaffiat. C2: Nalunaarsuiffik oqaatsinik oqaluutaasinnaasutut pissusilinnik atorneqarsinnaasunik siunnersuuteqarfiusoq minnerpaamillu oqaasiutitut atorsinnaasatut pigiliussimasassat nalunaarsorneqarnerat ukiunut atuarfiusunut immikkoortitigaq. C3: Atuartitsinissamik ingerlatsinissatut siunnersuut immikkoortortani sisamani tamani ilikkagassatut anguniagassatut toqqakkanut aalajangersimasunut tunngatitaq. Qallunaat oqaasii marsi 2003 A 11

12 Alloriarfinni pingasuusuni tamani qallunaat oqaasiinik atuartitsinermi ilikkagassatut anguniagassat Atuartut nukarlerni atuarnerminnik naammassinninneranni naatsorsuutigineqarpoq atuartitsinermi qallunaatut oqaluffiusumi peqataasinnaassasut atuartitsinermi ilinniartitsisup innersuutaanik paasiuminartumillu nassuiaataanik malinnaasinnaassasut nuannarisaminnik nuanniigisaminnillu aamma soqutigisaminnik oqaatiginnissasut qallunaatut oqalulluni saqqummiussat allaatigisallu annikitsut oqaatsit atornagit oqaatiginneriaatsinut, soorlu assitalersuinernut aamma ussersornernut nuutsitsisinnaassasut oqaaseqatigiit naatsut atorlugit oqaluttuarnerit atuffassinerillu assitalersuinikkut allatullu oqaasertaqanngitsunik oqaatiginnissutinik takussutissartallit malinnaaffigisinnaassagaat paasissutissat nalunaarutillu tunngavillit paasiuminartumillu oqaasertallit ingerlateqqissinnaassagaat atuartitsinermi, atuarfimmi aammattaarlu ulluinnarni pissutsit piviusut pillugit apeqqusiisinnaassasut apeqqutinillu akisinnaassallutik inuit, uumasut, atortut, pisimasut sumiiffiillu ilisimaarisatik assitalersuinerit allallu oqaasertaqanngitsumik saqqummiinerit iluaqutigalugit taaguusersorsinnaassagaat oqaluttuarisinnaassagaallu oqaatsit ataasiakkaat oqaaseqatigiillu naatsut allassinnaallugillu atuarsinnaassagaat Atuartut akullerni atuarnerminnik naammassinninneranni naatsorsuutigineqarpoq Attaveqaqatigiittarneq qallunaat oqaasii kisiisa atorlugit atuartitsinerup iluani peqataasinnaassasut oqaloqatigiinnerup ingerlarnganik aamma qulequttap ilisimariikkap oqaluttuarineqarnerani sammineqartup imarisamigut pingaarnersaa paasisinnaassagaat, aamma paasinninnertik itisilerniarlugu ersarissarniarlugulu sammineqartumut attuumassuteqartunik apersorsinnaassasut atuartitsinermi atuaqatinik suleqateqarnermi nalinginnaasumillu oqaloqataassasut allaaserisat, atuakkat atuagassiallu ukiuminnut naleqquttut atuarsinnaassagaat, imarisaasa pingaarnersaat paasisinnaassagaat nassuiarsinnaassagaallu qulequtaq isumaqatigiissutigeriigaq pillugu takussutissanik allatullu oqaatsit atornagit saqqummiinerit tapertaralugit paasissutissanik saqqummiisinnaallutillu ingerlatitseqqissinnaassasut misigissutsiminnik, qimerluukkaminnik, nalilersuutiminnik isummaminnillu oqaatiginnissinnaassasut kiisalu isummaminnik, soqutigisaminnik nalinginnaasumillu oqaloqatigiinerni naatsunillu nalinginnaasumik allatanik assigiinngitsunik tunngavilersuisinnaassasut allaaserisanut assigiinngitsunut tunngatillugu ass. takorluuilluni, assitalersuilluni, isiginnaagassiorluni il.il., inuttut namminneq eqaatsumillu ersersitsisinnaassasut Atuartut angajullerni atuarnerminnik naammassinninneranni naatsorsuutigineqarpoq inuttut soqutigisat tunngavigalugit isumassarsianik eqqarsaatinillu saqqummiussillutik immersoqatigiissinnaassasut aamma sammisat soqutiginartut pillugit oqallinnermut peqataasinnaassasut oqaluttariarsornikkut allattariarsornikkullu, soorlu oqallissaarusiami atuartartullu allagaanni, inuttut isummersuutinut tunuliaquttanik ilisimasanik tunngavinnillu oqaatiginnissinnaassasut allatat assigiinngitsut isiginnaarsinnaassagaat, tusarnaarsinnaassagaat aamma atuarsinnaassagaat namminersorlutillu saqqummiussinerminnut, soorlu naalisakkat, nalunaarusiat, qarasaasiakkut nittartagaliat videoliallu, aallaavittut atorsinnaassagaat ulluinnarni pisartuni qallunaat oqaasiinik nattaqqallisaaratik atuisinnaassasut A 12 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

13 allatani aalajangersimasuni ilisimasaminni assigiinngitsuni paasissutissanik nassaarsinnaassasut paasissutissanik katersineq siunertaralugu apeqqutilliisinnaassasut Paasissutissarsiorneq qallunaatut oqaasilinni ujarlerfiit, soorlu allaaserisat naqitat, tusagassiuutit elektroniskiusut il.il., paasissutissanik pissarsiorfigisinnaassagaat paasissutissat sammisamut isumaqatigiissutigisamut ersarissaataasinnaasut nassaarisinnaassagaat, immikkoortitersinnaassagaat ataqatigiissaarsinnaassagaallu apeqqarissaarnermik allatullu apersuinikkut misissuinermik pilersaarusiorsinnaassasut taakkunanilu paasissutissat pissarsiatik qulequttanik isumaqatigiissutaareersunik suliaqarnerminni atorsinnaassagaat. paasissutissiivinni piviusuni assigiinngitsuni, soorlu atuakkani, atuagassiani internetsimilu, sammisaq aalajangersimasoq pillugu paasissutissat tulluartut qallunaatut atuartitsinermi atuartitsissutinilu allani atugassatik ujartorsinnaassagaat, toqqartuiffigisinnaassagaat atorsinnaassagaallu kalaallit qallunaallu oqaasiisa ulluinnarni inuunerminni atugaaneri maluginiassagaat kalaallit qallunaallu ulluinnarni nalliuttunilu ileqqui maluginiassagaat nassuiarsinnaallugillu qallunaat meerartaasa allatat ulluinnarni atugaasa ilaat ilisimassagaat allatat saqqummersitallu qallunaat tusagassiuutaanneersut ukiuminnut naleqquttut isiginnaarlugit, tusarnaarlugit ilaatigullu atuarlugit sammisassagaat qallunaat meeqqanut erinarsuusiaat, naggateqatigiiaat taalluartaagassiaallu nutaanerusut qanganisaanerusullu ilikkarsimassagaat Kulturi inuuniarnikkullu atugassarititaasut qallunaat oqaasii atorlugit allaaserisat tusagassiuutinilu saqqummersitat ukiuminnut naleqqutut isiginnaarnikkut, tusarnaarnikkut atuarnikkullu sammisinnaassagaat Qallunaat Nunaanni nunanilu allani meeqqat ukioqatigisamik inuuniarnermikkut atugarisaat soqutigisaallu pillugit suliaqarsimassasut qallunaatut oqaasilinnut inuusuttunut, filminut nipilersornernullu kulturinut timersornernullu imaluunniit inunnut allanut tusaamasanut sinniisuusut ilisimasaqarfigalugillu sammisimassagaat. Kalaallit Nunaanni, Qallunaat Nunaanni nunanilu allani pissutsit pillugit qallunaat oqaasii atorlugit tusagassiuutit saqqummersitaat allatallu piviusut isiginnaassagaat, tusarnaassagaat aamma atuassagaat Qallunaat oqaasii marsi 2003 A 13

14 Atuartut nukarlerni atuarnerminnik naammassinninneranni naatsorsuutigineqarpoq qallunaatut atuartitsinermi atuartitsinernilu allani suliassani sammisassanilu oqaasertusarneq oqariartaaseqarnerlu ineriartortissimassagaat qallunaatut taaseriaatsit ilisarnaataasa pingaarnersaat ilisimaarissagaat aamma qallunaatut kalaallisullu nipinik atuinerisa allaatsillu assigiinngissusaasa assigiiffiisalu pingaarnersaat malussariffigissagaat uiguutit inissisimanerinut piffissalersuutinullu oqaatiginnittarnerit assigiinngitsuusut malugissagaat allamiut oqaasiinik ilinniarnermut attaveqaqatigiinnermullu periutsit naleqquttumik atussagaat aamma qallunaatut atuartitsinermi sammisani atuaqatit suleqatigissagaat Atuartut akullerni atuarnerminnik naammassinninneranni naatsorsuutigineqarpoq Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq allatat assigiinngitsunik suussusillit sannaasa oqaatsinillu atuinerisa qimerloornerini paasissutissat maluginiassagaat aamma allatami eqqarsaat tunngaviusoq siunertaalu ilisarisinnaassagaat ordbogit allallu paasissutissarsiorfissatut atortussiat ukiuminnut naleqqutut atorsinnaassagaat atukkaminnik oqaaseqqortussusertik annertusarniarlugu eqqummaarissumik aaqqissuussaasumillu sulissuteqassasut oqaaseqatigiit sannaanni oqaatsillu immikkoortuini inatsisit pingaarnerit atuuffii allanngortinneqartarnerilu ilisimallugillu atorsinnaassagaat kukkuneqanngitsumik allannermi killiffilersuinermilu inatsisit pingaarnerit ilisimallugillu atorsinnaassagaat namminneq oqaatsit atukkatik tunngavilersorsinnaassagaat allanullu siunnersuuteqarsinnaassallutik, ass. allannerup ineriartortinnerani ilinniarnermi attaveqaqateqarnermilu periutsinik atuisinnaassasut inuit akornanni pissutsini assigiinngitsuni oqaatsinik oqaloqatigisamut naleqquttunik atuisinnaassasut Atuartut angajullerni atuarnerminnik naammassinninneranni naatsorsuutigineqarpoq oqaaseqatigiit katiterneqarnerisa inississorneri kiisalu killiffilersuutit kukkuneqanngitsumillu allanneq ilisimaaralugit suliarisinnaassagaat oqaaseqatigiit sannaanni oqaatsit immikkoortut atuuffii sammisinnaassagaat pisuni assigiinngitsuni, ilaatigut oqaluinnarnermi allannermilu oqaatsit, eqqoqqissaartumik / nalinginnaasumik oqalunneq, oqaatsinik tulluartumik atuineq ilisimallugulu atorsinnaassagaat allatat assigiinngitsut sannamikkut imarisamikkullu assigiinngissusaat pingaarnerit immikkoortissinnaassagaat aamma allatani eqqarsaat pingaarneq siunertarlu ilisarisinnaassagaat atuarnermi periutsit assigiinngitsut, isumaqartillugu: sukkasuumik, imasiuilluni, peqqissaartumik atuarneq misigisaqarniarlunilu atuarneq, atorsinnaassagaat A 14 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

15 Qallunaat oqaasiinik atuartitsinermi ilikkagassatut pilersaarutit *********** B: Ilikkagassatut anguniagassat aamma atuartitsinissamut, naliliisarnissamut atortussatullu siunnersuutit

16 Ilikkagassatut anguniagassat qallunaat oqaasii kisiisa atorlugit atuartitsinerup iluani peqataasinnaassasut oqaloqatigiinnerup i- ngerlarnganik aamma qulequttap ilisimariikkap oqaluttuarineqarnerani sammineqartup imarisamigut pingaarnersaa paasisinnaassagaat, aamma paasinninnertik itisilerniarlugu ersarissarniarlugulu sammineqartumut attuumassuteqartunik apersorsinnaassasut atuartitsinermi atuaqatinik suleqateqarnermi nalinginnaasumillu oqaloqataassasut Attaveqaqatigiittarneq Atuartitsinissamut siunnersuutit Sivikitsumik oqalugiarneq: Atuartut tamarmik qulequtaq aalajangersimasoq pillugu piareersariarlutik sekuntini 30-ni oqalugiassapput. Oqalugiareernermi atuaqataasut oqalugiaatip imarisaa pillugu tallimanik apeqquteqarsinnaassapput. Makku qulequtarineqarsinnaapput: iniga, mamarinerpaasakka, uumasoq nuannarinerpaasara, timersuut il.il.. Suliaq piffissami sivisunerusumi ingerlatassatut piareersarneqarsinnaavoq taamaaliornermi atuartut marluk pingasulluunniit ullormut oqalugiartittarlugit. Alloriarfiup ingerlanerani suliaq annertusitinneqarsinaavoq oqalugiarneq minutsimik ataatsimik sivisussuseqartilerlugu qulequttallu annertusarlugit. Marlukkaarluni oqaloqatigiinneq: Atuartoq A aamma atuartoq B assimik assigiikannersumik tunineqassapput assimili immikkuualuttortat assigiissanngillat, soorlu illoqarfimmi aqqusernit assip aappaani taamaallaat ersissapput assillu aappaani illut aamma ersissallutik. Atuartup A-p atuartoq B nassuiaatissavaa illut sumiissanersut atuartullu B-p illut apersornermigut assimut inississorniassavai. Alloriarfiup ingerlanerani suliaq annertusarneqarsinnaavoq assimi immikkuualuttortat amerlinerisigut aamma allakkatigut assigiinngitsunik paasissutissartalersuinikkut. Oqallinnerit atorneqartassapput atuartut oqaatsiminnik atuitinniarlugit taamaaliornermikkullu misigisimasaminnik misilittagarilersimasaminnillu oqalliseqartinniarlugit, pisariaqanngilarli allaatigisap imarisaanut imaluunniit inuiaqatigiinni ajornartorsiummut isummersortariaqarnissaat. Atuaqatigiit qulequttamik aalajangersimasumik isumaqatigiissuteqassapput eqimattakkaarluni minutsini tallimani oqallissutigisassaminnik, taamaaliornikkut atuartut amerlanerpaat oqaaseqarsinnaaqqullugit. Eqimattani oqallinneq naammassippat atuaqatigiit tamarmik oqallisissapput. Ilinniartitsisoq piffissaliissaaq, soorlu minutsit tallimat, oqallinnerlu aqunneqassaaq taamaaliornermi imarisaasoq eqqartorneqarsinnaaqqullugu oqallinnermilu atuartut isummatik oqaatigisassavaat isummaminnillu avitseqatigiillutik. Oqallinnerup ilusaa aqunneqarsinnaavoq taamaaliornikkut oqaaseqartut oqaasilerineq oqaatsinillu taaguineq eqqarsaatigalugit eqqortumik oqalussinnaaqqullugit. Tamakku eqqarsaatigalugit atuartut eqqarsarnissaminnut piffissaqartinneqartassapput ajornakusoortuuvoq allamiut oqaasii atorlugit eqqarsaatinik anitsiniarlunilu eqqortumik oqalunnissaq. Suliassami uani piumasaqaataavoq annikitsumik isiginnaartitsinissaq tamannalu atuartut ilaannut ajornakusoorsinnaasarpoq. Ilinniartitsisoq oqassaaq: Alle de, der bedst kan lide kartofler (gå i gummistøvler, skrive med blyant...), går over til vinduet. Alle de, der bedst kan lide ris ( gå i kamikker, skrive med kuglepen...), går over til døren. Atuartut eqimattani taakkunani marlunni ikioqatigiillutik maligassat atorlugit oqaaseqatigiiliortitissapput. Atuartut tamarmik immikkut oqaaseqatigiinnik ataatsinik alanngaagassinneqassapput oqaaseqatigiillu tamarmik assigiinngitsuussapput. Jeg kan bedst lide kartofler, fordi jeg elsker pomfritter. Jeg kan bedst lide kartofler, fordi de er runde. Jeg kan bedst lide ris, fordi de suger sovsen. Atuartut - eqimattami suleqatiminnit ikiorneqarlutik oqaaseqatigiit eqqortumik oqaatiginissaat ilinniassavaat. Atuartut siuleriiaat marlunngortillugit qeqqaaritsinneqassapput talii ammut siaartillugit nipituumillu tulleriiaarlutik eqqortumik oqaaseqatigiit oqaatigisassavaat. Isumassarsiatsialaavoq suliaq arlaleriarlugu nangeqattaassallugu assigiinngitsunik imaqartillugu taamaaliornermi atuartut oqaatsitik saqqummiussinissartillu ilikkarluarniassammatigit. Atuartut nallukattaatissapput oqaatsillu eqqortut atussallugit: Det er din tur - Har du klør to? - Hvem skal begynde il.il.. Erseqqissartuarneqassaaq taamaaliorneq oqaatsinik sungiusarnerummat. B 2 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

17 Naliliinissamut siunnersuutit Attaveqaqatigiittarneq Atortussatut siunnersuutit Maluginiaruk oqalunneq naammaginartumik eqqornersoq paasinarlunilu Atuartut allat oqaatigissavaat apeqqutiminnut tallimanut akineqarnerlutik Supplerende Sprogvejledning L1 og L2: Ilinniartitsisumut oqaaseqaatit. Maluginiaruk atuartut apeqqutiviit akissutiviillu atorneraat. Taamaaliornermi nalinginnaasumik oqaatsinik atuinissaq eqqorluinnartumik oqaatsinik atuinermiit pingaarneruvoq. Maluginniaruk atuartut nalinginnaasumik oqaatsinik atuinersut. Oqaatsini allani ilinniartitsinermi soorlu tuluttut atuartitsinermi assilissat oqaloqatigiissutissiat atorneqarsinnaapput. Pilersuiffik: Oqaatsinik ilinniartitsinermi pinngussat: - Ord på jagt - Sætninger på kryds og tværs - Følelser - Hvad er forkert kort - Hvorfor fordi - Korsørspillet - Og så - Sociale sekvenser i skolen - Udsagnsordenes bøjning. Atuartut, oqaatsit pillugit imarisaasorluunniit pillugu, tunngavigisaminnik pitsaanerusorisaminnik ataatsimik marlunnilluunniit toqqaassapput. Uninngalluni, qeqqaarilluni, kaasimaarani oqaaseqatigiinnillu nipituumik eqqorluinnartumillu oqarnissamik piumasarineqartut aalajangiusimaneqassapput. Maluginiaruk atuartut nalinginnaasumik oqalunnersut. Supplerende Sprogvejledning L1 og L2: Qupp. 4: pinnguaatit pillugit. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 3

18 Ilikkagassatut anguniagassat allaaserisat, atuakkat atuagassiallu ukiumi n- nut nal eqquttut atuarsinnaassagaat, imarisaasa pingaarnersaat paasisinnaassagaat nassuiarsinnaassagaallu Atuartitsinissamut siunnersuutit Allakkiaaqqat assiliartalersukkat sulinermi atorneqassapput: Paasinneqqaarniarneq: - Atuartut allakkiap imarisaanik allakkiap ungalua, qulequtaa assiliartaalu atorlugit eqqoriaasinneqartassapput. - Atuartup allakkiap ataatsimut imarisaa tunngavigalugu oqaatsit oqariartaatsillu isumaannik eqqoriaasinneqartassapput. Atuakkioqataaneq : Atuartut eqimattakkaarlutik suliaqassapput aammalu - eqqoriassavaat pingaarnertut inuttaasut kaasarfii pooqattaalu sunik imaqarnersut - oqaluttuap naanera nutaamik sanassavaat - nutaamik ungaluliortinneqassapput Imarisaasoq pillugu suliassat: Atuartut eqimattakkaat ilinniartitsisumik ikiorserneqartarlutik allakkiat atuarneqartut imarisaa pillugu suliassiussapput - soorlu multiple choice imi Peter er a) storebror b) lillebror c) lillesøster d) storesøster sæt kryds ved det rigtige. Suliassat assiliortorneqassapput atuartunullu tamanut suliassanngorlugit agguaanneqassallutik. Atuartut eqimattaarakkaarlutik allakkianik assigiinngitsunik suliaqartinneqassapput taamaaliornermi atuartut amerlanerit suliaqartinneqarsinnaapput. Alloriarfiup ingerlanerani suliaq annertusarneqassaaq atuakkiat nalinginnaasut allagartaannik suliaqarnikkut. Atuartut marlukkaarlutik eqimattakkaarlutilluunniit suliarissavaat: Paasinneqqaarniarneq: Atuartut allakkiap imarisaanik qulequtaa assiliartalersorneqarneralu tunngavigalugit eqqoriaasinneqartassapput. Suna allariaaserineqarpa, ersinartuliaava imaluunniit asanninnilersaarutaava? Atuartut misissussavaat ungaluata tunuani allakkiaasoq imarisaanik qanoq oqaluttuarnersoq? Atuartut tamarmik atuakkamik toqqaassapput ungalualu tunngavigalugu eqimattakkaartunut atuaqatigiinnulluunniit tamarmiusunut- oqaluttuarissallugu. Imarisamik paasinninniarneq: Atuartut imarisamik periutsit assigiinngitsut atorlugit paasinninniarsinnaapput - båndimik tusarnaarnikkut - ilinniartitsisup atuffassineranik tusarnaarnikkut - namminneq nipaqanngitsumik atuarnermikkut - imaluunniit siuliani periutsit assigiinngitsut kattutaarlugit atornerisigut. Atuakkioqataaneq: - pingaarnertut inuttaatinneqartumut paasissutissat amerlisarnerisigut inummut nalunngisat annertusisissigit - atuakkami pisimasut ilaat annertunerusumik eqqartorneqarsimanngitsoq immikkuualuttuinik amerlisaanikkut oqaluttuaq itisilersiuk - Hollywood -iusaaritsi filmiliaritittartullu tusaamasat atuakkami inuttanngortillugit - atuartut nammineerlutik atuakkami inuttaasunut ilaasuusaartilersigit. Taava qanoq pisoqassava? - oqaluttuaq nangissiuk pisimasup ukiut tallimat qaangiunneratigut oqaluttuanngorlugu nanginneratigut. Imarisaasoq pillugu suliassat: Oqaluttualiaq agguarneqassaaq atuartullu eqimattakkaartinneqarlutik eqimattallu tamarmik namminneq immikkoortortamut suliassamut assiliartalersukkamut suliassinneqassapput (apeqqutinik imarissaasumut tunngasunik multiple choice). Suliassat assiliortorneqassapput atuaqatigiinnit tamanit suliarineqarsinnaanngorlugit. Atuartut suliariumasaminnik allagaqaammik toqqaassapput tassungalu tunngatitamik allakkiornikkut oqaluttariarsornikkulluunniit ilisarititsissutiliussallutik taamaaliornermi pisimasut pingaarnersaat atuartullu nammineq allakkiaq pillugu misigisai saqqummiussorneqassapput. B 4 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

19 Naliliinissamut siunnersuutit Atortussatut siunnersuutit Atuartut suliaat nivinngartiterneqassapput kikkunnilluunniit atuarneqarlutillu oqaaseqarfigineqarsinnaanngorlugit. Maluginiaruk atuakkioqataaneq allagaqaataasunik tunngaveqarnersoq. Pilersuiffiup ataatsimut katersugaateqarfianit allatsitsivissiaq. Atuaqatigiiaanut naatsorsuussat atuakkat atorniagassat assigiinngitsorpassuarnik allagaasut ilaatigut oqaluttualiat ilaatigullu atuartitsissutissamut tunngas-suteqartut atorneqarsinnaapput. Temabog T3: Prinsens rejse qupp Temabog A3: qupp Atuakkat Temabøgerne T7, A7 aamma L7-ni allaatigisat suliassartallit ilinniartitsisumullu siunnersuutitallit. Atuartut suliaat nivinngartiterneqassapput kikkunnilluunniit atuarneqarlutillu oqaaseqarfigineqarsinnaanngorlugit. Maluginiaruk atuakkioqataaneq allagaqaataasunik tunngaveqarnersoq. Atuartut nuannarinerusatik toqqartussavaat toqqaanerminnilu tunngavigisatik tunngavilersuuteqarfigissallugit. Atuartut atuarsimasaminnik ullorsiusiussapput, naatsumillu atuakkat atuarsimasatik nalunaarusiussavaat qanorlu isumaqarfiginerlugit tamakkualu atuaqatiminnut saqqummiussussavaat. Malugiaruk atuartup inuttut isummani tunngavilersornerai. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 5

20 Ilikkagassatut anguniagassat qulequtaq isumaqatigiissutigeriigaq pillugu takussutissanik allatullu oqaatsit atornagit saqqummiinerit tapertaralugit paasissutissanik saqqummiisinnaallutillu ingerlatitseqqissinnaassasut Atuartitsinissamut siunnersuutit Atuartut ulloq nuannarisartik pillugu tulleriiaakkamik nalunaarsuiffiliussapput nalunaaquttap akunnerinik affakkaartumik ilivitsukkaartumillu immikkoortitikkamik. Titartaallutillu oqaluttuassapput sooq ulloq taanna nuannarineritsik. Suliassaq piffissaq sivisunerusoq atorlugu piareersarneqarsinnaavoq atuartut marluk pingasulluunniit ullormut saqqummiisittarlugit. Atuartut eqimattakkaartillugit sumiiffimmi inuiaqatigiit pillugit takornarianut takoqqusaarusiortinneqassapput tassanilu takornariat ullup qanoq ilinerini assigiinngitsuni sunik sammisaqarsinnaanerinik siunnersuusiussapput. Ilinniartitsisup fjernsynimi pilerisaarutit videomut immiutissavai. Atuartut pilerisaarutit isiginnaassavaat makkulu maluginiassallugit: pineqartumut paasissutissat tigussaasut, sumi pisiarineqarsinnaanera, sooq pisiarineqartariaqarnera. Taamaalioreernermi atuartut pilerisaarutini pineqartut pillugit katitikkanik assilialiortinneqassapput. misigissutsimi nnik, qimerluukkaminnik, nalilersuutiminnik isummaminnillu oqaatiginnissin-naassasut kiisalu isummaminnik, soqutigisaminnik nalinginnaasumillu oqaloqatigiinerni naatsunillu nalinginnaasumik allatanik assigiinngitsunik tunngavilersuisinnaassasut Allannermik ingerlatsineq pillugu: takuuk Systematisk sprogarbejde og sprogtilegnelse. Allariaatsit makkua suliarineqarsinnaapput: Assit pillugit allaatiginninneq atuakkat pillugit nalunaarusiorneq - allakkat ullorsiutit atuartartut allagaat inuttut misigisat inuttut isummersuutit oqaluttualiat naatsut qujassutit. Nerisassat: Atuartut nerisassianik assigiinngitsunik pingasunik allaaserisaqassapput, nerisassiat taakku qanoq sananeqartarneri aamma sooq mamarinerlugit mamarinnginnerlugilluunniit. Ikinngutit: Atuartut makkua pillugit pingasunik oqaaseqatigiiliussapput: Ikinngut pitsaasoq qanoq ittuua? Suna ikinngutigiikkunnaarutaasinnaava? Ikinngut pitsaanerpaaq qanoq ittuua? Atuartut eqimattakkaarlutik Ikinngutit pillugit allagaqaateeraliussapput akunnerminnilu oqaaseqatigiiliatik suliaminnut aallaavigissavaat. allaaserisanut assigiinngitsunut tunngati llugu ass. takorluuilluni, assitalersuilluni, isiginnaagassiorluni il.il., inuttut namminneq eqaatsumillu ersersitsisinnaassasut Atuakkat assilineqarneri - oqaluttualiat pisamullu tunngassuteqartunik imallit atorneqassapput: - assitaasut oqaasertaasullu immikkoortiterlugit qiortarneqassapput; atuartut tamakkua namminneerlutik katitissavaat - oqaaseqatigiit ilivitsukkaarlugit imaluunniit oqaasikkaarlugit qiortarneqassapput; atuartut tamakku katitissavaat - atuartut assinut oqaasertassanik naatsunik allatsinneqassapput - atuartut allakkianik assitalersuisinneqassapput. Atuartut allagaqaat pillugu annertunerusutigut paasiniaassapput allataasullu pingaarnersaanik amooraasinneqassallutik. Namminersorlutik, marlukkaarlutik eqimattakkaarlutilluunniit suliaqarsinnaapput - allakkiami pisoq inuttarluunniit assiliartalersussavaat - allakkiamut allatoortunik assiliartaliorsinnaapput - allakkiami inuttaasoq apersorsinnaavaat - allakkiap naaneranik allatoortumik allagaqarsinnaapput - allakkiami pisimasut pingaarnerit pillugit tulleriiaakkanik titartakkersuisinnaapput. Atuartut eqimattakkaartillugit sulisinneqassapput. Eqimattat tamarmik immikkut inuit assigiinngitsut arlallit assinginik tunineqassapput. Eqimattat inuit oqaasissiorlugit suliaqassapput: Assimi ilanngunneqartinnatik qanoq oqaaseqarsimappat, assimi qanoq oqaaseqarpat, assimiigunnaaramillu qanoq oqaaseqarpat. Eqimattat atuaqatigiinnut tamanut pisunik isiginnaartitsissapput. B 6 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

21 Naliliinissamut siunnersuutit Atortussatut siunnersuutit Maluginiaruk atuartut paasissutissanik saqqummiussinersut immersugassartillu atorsimaneraat. Atuaqataasut saqqummiinerup pitsaassusaa pillugu pingasunik saqqummiussaqassapput. Temabog T5: qupp Temabog A5: qupp Takoqqusaarutit saqqummersinneqassapput. Maluginiaruk paasissutissanik tigussaasunik imaqarnersut takoqqusaarutillu ilusilersorneqarnera naqitassiarineqarneralu suliarilluarneqarsimanersoq. Maluginiaruk katitikkat paasissutissanik piumasaqaataasunik imaqarnersut aammalu ilusilersorneqarnera naqitassiarineqarneralu suliarilluarneqarsimanersoq. Takornarianut pilerisaarutini assiliartalersuutit saqqummersitallu allat. Sumiiffimmi atuagassiat pilerisaarutitaat. Nettimit aniatitat. Fjernsynimi pilerisaarutit video-mut immiussat. Atuartut suliaat nivinngaassorneqassapput. Maluginiaruk akissutigineqartumi toqqartuinermik tunngavilersuisoqarsimanersoq. Allaatigisaaqqat atuartunut tamanut assiliortorlugit tunniussuunneqassapput. Atuartut misissussavaat tamakkua maluginiakkanik nalilersuutinillu imaqarnersut. Atuartut suliaat aallarniummut assingusariaqanngillat kisiannili isumaqartuussapput. Atuakkat assiliortorlugit naqitikkat. Atuartut suliaat tamanit atuarneqarsinnaanngorlugit nivinngartiterneqassapput. Oqaatsit atorneqartut ilusilersuinerlu imarisaasumut tulluutissapput oqaatsillu atorneqartut naammaginartumik eqqussuseqassallutik. Oqaasissiarineqartut nalinginnaasumik oqaluttarnermik tunngaveqartinneqassapput assimilu inuttaasunut naleqquttuussallutik. Qaammatisiutitoqqanit, assiliarta-linnik allagassianit, pilerisaarutinit assigisaannillu assilissat qalipaatil-lit. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 7

22 Ilikkagassatut anguniagassat qallunaatut oqaasilinni ujarlerfiit, soorlu allaaserisat naqitat, tusagassiuutit elektroniskiusut il.il., paasissutissanik pissarsiorfigisinnaassagaat paasissutissat sammisamut isumaqatigiissuti - gisamut ersarissaataasinnaasut nassaarisinnaassagaat, i mmikkoortitersinnaassagaat ataqatigiissaarsinnaassagaallu Paasissutissarsiorneq Atuartitsinissamut siunnersuutit Assersuutigalugu uumasut pillugit videoliamik isiginnaaritsi: Ilinniartitsisoq videop isiginnaareerneratigut taassuma imarisai pillugit apeqqutinik sanaartoreersimassaaq. (Uumasoq sumi uumasuuva? Sunik nerisaqarpa? Il.il.). Atuartut videomik isiginnaalersinnagit apeqqutit taakkununnga agguaanneqassapput isiginnaarnerminni paasissutissat sorliit alakkarterlugillu tusaaniarsinnaaniassammatigit. Atuartut apeqqutinik tamanik akisissinnaalerserlugit video isiginnaaqattaartinneqassaaq. Qulequttat allat atuartunit soqutigineqartut aamma suliarineqarsinnaapput, soorlu: timersorneq, erinarsortartut nuannarisat, asanninneq, uumasut ulorianartut. Atuartut eqimattaarakkaarlutik namminersuutiminnik qulequtaq aalajangersimasoq pillugu saqqummiussassaminnik nivinngagassiorlutik suliaqassapput taamaaliornerminnilu pisamut tunngassuteqartut atuagaaqqiat assigisaalluunniit paasissutissarsiorfigissavaat aamma oqaatsinik oqariartaatsinillu aammalu assiliartalersuutissanik ujarlerfigissallugit. Nivinngagassiat naammassineqarpata eqimattani suleqatigiit nivinngagassiaminnut tunngassuteqartunik apeqqusiussapput atuartut allat suliarisinnaasaannik. Nivinngagassiat A3-tut angissuseqassapput. Annerusumik nivinngagassiat atuartunut puupassaataanerusarput. Alloriarfiup ingerlanerani atuartut suliamut aalajangersimasumut saqqummiinissaminnut namminersorlutik atuagassiani naqitani paasisassarsiorfinnilu elektroniskiusuni oqaatsinik oqariartaatsinillu aammalu assiliartalersuutissanik assigiinngitsunik paasissassarsiortinneqarlutik suliaqartinneqassapput. Taamaaliornermi aviiseeqqamik, nivinngagassiamik, båndimik assigisaannilluunniit qulequttamut paasissutissiissummik sanatinneqassapput. Suliaq naammassippat eqimattat suliaminnut tunngatitanik apeqqutinik arlalinnik sanaartortinneqassapput tamakkualu atuaqataasunut suliassiissutigineqassapput. apeqqarissaarnermik allatullu apersuinikkut misissuinermik pilersaarusiorsinaassasut taakkunanilu paasissutissat pissarsiatik qulequttanik isumaqatigiissutaareersunik suliaqarnerminni atorsinnaassagaat Uanga illoqarfinni qallunaat: Sumiiffimmi qallunaat ukioqatigiiaanngitsut qulit toqqarneqassapput. (Qallunaatut oqaasilik ataaseq pulaarsarneqarsinnaavoq). Apeqqutit inunnut ulluinnarnullu tunngassuteqartut akisassiaralugit sanaartorneqassapput soorlu sumi inunngorpit, qassinik ukioqarpit? Qatannguteqarpit? Angajoqqaatit sulerisuusimappat? Il.il.. Apeqqutit pulaartitsinnginnermi sanaartorneqareersimassapput taamaalillutik oqaatsitigut naammaginaatilimmik eqqussuseqassallutik aammalu paasissutissanik tigussaasunik akineqarsinnaassallutik. Atuartut eqimattakkaarlutik båndimut immiussissutilerlutik apersugassatik apersortassavaat. Akissutaasut sumiiffik pillugu tungujortumi/qorsummi atuakkiami quppernermi ataatsimi atorneqassapput. Nalorsitsaarinerit atuartunit ilinniartitsisumilluunniit eqimattanut atuaqatigiinnulluunniit apeqqusiukkat suliarineqarsinnaapput. Suliassamut aalajangersimasumut tunngassuteqartunik, allakkiat atuariikkat imaannut, nalinginnaasumik nalunngisanut, atuarfiup ilusilersorneqarneranut il.il. tunngasunik nalorsitsaarusiortoqarsinnaavoq. B 8 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

23 Paasissutissarsiorneq Naliliinissamut siunnersuutit Atortussatut siunnersuutit Apeqqutit eqqortumik akineqarsimassapput. Ataatsimut katersuiffimmiit video sammisamut tunngassuteqartoq sivisuallaanngitsumillu, minutsinik takissusilik. Takoqqusaarutip ilusilersorneqarnera paasiuminartuussaaq, assiliartalersuutit erseqqissuussallutik, allagartai atuaruminartuussallutik apeqqutitaalu takoqqusaarutip oqaasertalersorneqarnera tunngavigalugu akineqarsinnaasuussapput. Pappiara A3. Sammisamut tunngassuteqartut atuakkat atuaru-minartut imaluuniit tamakkunani quppernerit soqutiginaateqartut assilineqarneri. Qalipaatit, liimmi, qiuutit assigisaallu. Suliaq paasiuminartuussaaq, assiliartalersuutit erseqqissuussallutik, allagartai atuaruminartuussallutik apeqqutitaalu takoqqusaarutip oqaasertalersorneqarnera tunngavigalugu akineqarsinnaasuussapput. Sammisamut atuakkat naleqquttut, atuakkat assiliortukkat, nettimiillu aniatitat. Sulinermik nangitsinissami atorneqarsinnaasunik akissutitaqar-titsisoqassaaq. Eqimattanut tamanut immiussissut. Atuagaq tungujortoq / qorsuk assiliortorneqassaaq apersorneqartunullu, imarisaa akuerisassanngorlugu, nassiussorneqassalluni. Apeqqutit eqqoriaaqattaaqataasunit paasineqarsinnaasuussapput tigussaasumillu akissuteqarnissamut kaammattuisuussallutik. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 9

24 Ilikkagassatut anguniagassat qallunaat oqaasii atorlugit allaaserisat tusagassiuutinilu saqqummersitat ukiuminnut naleqqutut isiginnaarnikkut, tusarnaarnikkut atuarnikkullu sammisinnaassagaat Kulturi inuuniarnikkullu atugassarititaasut Atuartitsinissamut siunnersuutit Atuartut erinarsuutip taallaanik suliaqassapput: - båndinik /cd-nik tusarnaarnikkut taallaanillu allattuinikkut - taallaq naqitigaq titarnikkaarlugu qiortarneqassaaq atuartullu eqimattani suleqatigiillutik tusarnaajutigalutik taallap allagartai iluamik tulleriiaarlugit iliorassavaat - atuartut taallamik tunineqassapput tassanilu oqaatsit aalajangersimasut amigaatigitinneqassapput. atuartut tusarnaassapput amiga ataasunillu allattuillutik. Erinarsuut atuartut suliaminnik naammassinnitserlugit uteqattaarneqassaaq. Fjernsynimi juullip quppersagaanni assigiinngitsuni ippassaammat pisimasut ullut tamaasa oqallisigineqartassapput pingaarnertullu inuttaasut qanoq issusii eqqartorneqartassallutik. Allariarfiup naalernerani atuartut namminersuutigalugu suliariumasaminnik allakkianik allakkianillu assigiinngitsunik ilusilersukkanik toqqaasassapput. Piffissamik aalajangersimasumik immikkoortitsisoqassaaq tassanilu piffissami atuartut soqutigisaminnik itisileriniarlutik atuartassapput, videomik isiginnaarlutik, båndimik tusarnaarlutik allatulluunniit piumasaminnik piumasaqaatitaqanngitsumillu iliorsinnaatinneqassapput. Qallunaat Nunaanni nunanilu allani meeqqat ukioqatigisamik inuuniarnermikkut atugarisaat soqutigisaallu pillugit suliaqarsimassasut Atuartut eqimattakkaartillugit inuiaqatigiinni allani ukioqqortoqatiminnut taakkununngalu inuunermi atugassarititaasut pillugit paasissutissanik nassaartortinneqassapput. Atuartitaaneq, timersorneq, sunngiffeqarneq imaluunniit suut soqutigisinnaasatik pillugit paasissutissanik suliaqarsinnaatinneqassapput. Paasissutissat suliarineqartut oqaluttariarsornikkut, assilissanik tunngavilersuuteqarluni saqqummiussorneqassapput taamaalioreernermilu atuaqatigisat ilinniartitsisorluunniit itisilerutaasunik apeqquteqarsinnaatinneqassapput. qallunaatut oqaasillinnut inuusuttunut, filminut nipilersornernullu kulturinut time rsornernullu imaluunniit inunnut allanut tusaamasanut sinniisuusut ilisimasaqarfigalugillu sammisimassagaat Atuartut namminersorlutik eqimattaarakkaarlutilluunniit inuk oqaluttuarisaanermi nalunnginneqartoq maanakkulluunniit inuusoq pillugu pappiaramut A4-mut paasissutissanik sanaartortinneqassapput. B 10 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

25 Kulturi inuuniarnikkullu atugassarititaasut Naliliinissamut siunnersuutit Atortussatut siunnersuutit Atuartut taallat eqqortut tulleriillutik saqqummerarneri malillugit erinarsoqataassapput. Bånd / cd naqitanik atuagartallit. Nettimi erinarsuutit taallartaanik nassaarnissaq periarfissaqarluarpoq. Maluginiaruk atuartut tamarmik oqaloqatigiinnermut peqataanersut. Immikkoortut tamarmik videomut immiunneqassapput aqaguanilu atuartunut tamanut takutinneqassallutik. Maluginiaruk saqqummiussineq paasinarnersoq oqaatsillu atorneqartut naammattumik eqqussuseqarnersut maluginiarullu saqqummiussisut saqqummiussereernerminni apeqqutinut naammattumik akissuteqarsinnaanersut. Atuakkat, atuakkanik assilisat pisariaqartut nettimiillu aniatitat pisariaqartut. Atuakkat Temabøgerne T8 aamma A8 nunani assigiinngitsuni atuartarnernik imaqarput. Inuk pillugu nalunaarsuutit nivinngarneqassapput tamanit atuarneqarsinnaanngorlugit. Inuk pillugu paasissutissanik pisariaqartitanik imaqassapput atuaruminartuussallutik paasiuminartuussallutillu. Atuakkat, atuakkanik assilisat pisariaqartut nettimiillu aniatitat pisariaqartut. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 11

26 Ilikkagassatut anguniagassat Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq Atuartitsinissamut siunnersuutit allatat assigiinngitsunik suussusillit sannaasa oqaatsinillu atuinerisa qimerloornerini paasissutissat maluginiassagaat aamma allatami eqqarsaat tunngaviusoq siu-nertaalu ilisarisinnaassagaat Allakkiat nalinginnaasut akornanni naammattunik amerlassusilinnik allakkianik toqqartuisoqassaaq: piseqqusaarutit, paasissutissiissutit, qulluttagaaqqat, inuusuttunut atuagassiat, atuagassiat sapaatip akunnikkaarlugit saqqummersinneqartartut aviisillu. Qulequttat allakkiallu qiortarneqassapput pappiaramullu (A3 aamma A4-mut) immikkoortillugit nipititerneqassallutik. Pappiarat atuartunut agguaassassanngorlugit assiliortorneqassapput atuartullu qulequttat eqqortut allagaqaatitaannut eqqortunut inississussavaat. Atuartut eqimattakkaarlutik sulisinneqassapput eqimattallu tamarmik allakkiartik pillugu apeqqusiussapput. Apeqqutit assiliortorneqassapput atuartullu ilaasa allakkiaq tunngavigalugu ullup tulliani apeqqutit akiniarnerini minutsinik tallimanik periarfissinneqassapput. Ilinniartitsisoq piffissamik nakkutilliisuussaaq. ordbogit allallu paasissutissarsiorfissatut atortussiat ukiuminnut naleqqutut atorsinnaassagaat Ordboginik aaqqissuussamik atuineq unammissuteeqqat atorlugit ilisaritinniarneqassaaq: Qupp. XX takuuk nanillugulu: - quppernermi oqaatsit takinersaat. - quppernermi oqaatsit naannersaat. - oqaatsit k -mik naggatillit naannersaat (imaluunniit naqinneq alla). - oqaatsit m -imik aallartittut takinersaat (imaluunniit naqinneq alla). - oqaatsit r -imik naasut pingasut (imaluunniit naqinneq alla). - quppernermi knap sorlermiippa? (imaluunniit oqaaseq alla). - oqaatsit tulleriiaakkat: Oqaatsip taassuma kinguninnguaniittoq oqaaseq naniuk (Atuartoq oqaatsimik nassaaqqaartoq allattarfissuarmut arpassaaq oqaaserlu allallugu). Alloriarfiup ingerlanerani ordbogit imartunerusut ilisaritinneqassapput. atukkaminnik oqaaseqqortussusertik annertusarniarlugu eqqummaarissumik aaqqissuussaasumillu sulissuteqassasut Kukkunaveersaarutit atuartunit sanaat: - allat allatassaat oqaatsit tallimat nassaarikkit - oqaatsinik kukkunaveersaarutit immikkut qulequtallit uumasulerinermi oqaatsit atorneqartartut, nunalerinermi oqaatsit atorneqartartut, tamakkualu taamaaliornerup avataatigut atuartut oqaatsinik pigiliutaannik amerlisaasussaassapput. Oqaatsit isumaqatigiit akerleriinnilluunniit isumallit pillugit suliassat. - tyk -ip akerlia allaguk - grim -ip oqaaseq isumaqataa allaguk. oqaaseqatigiit sannaanni oqaatsillu immikkoortuini inatsisit pingaarnerit atuuffii allanngortinneqartarnerilu ilisimallugillu atorsinnaassagaat kukkuneqanngitsumik allannermi killiffilersuinermilu inatsisit pingaarnerit ilisimallugillu atorsinnaassagaat Atuartut tamarmik immikkut assilissamik tunineqassapput. Assiliaq imaassavaat taggisit tassunga tunngassuteqartut tamaasa allattornerisigut (suusinnaasut uumassuseqartullu taaguutaat), pissusilerutit (suusinnaasut uumassuseqartulluunniit qanoq ittuuneri isikkoqarnerilu pillugit oqaatsit) aamma oqaluutit (suusinnaasut uumassuseqartullu iliuusaat pillugit oqaatsit) allattuinerlu pissaaq ammukaartunut oqaatsit pissuseqatigiit tulleriiaarlugit allattornerisigut. Taamaalioreernermi eqqortunik oqaaseqatigiiliortoqassaaq oqaatsit assigiinngitsut immikkoortunit pingasunit atorneqarnerisigut. B 12 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

27 Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq Naliliinissamut siunnersuutit Atortussatut siunnersuutit Maluginiaruk atuartut suliaminnik naammassinninniarnerminni allagaqaatit ilusilersorneqarnerinik allagaqaammilu oqaatsinik atorneqartunik atuisimanersut. Maluginiaruk atuartut periartaatsinik naleqquttunik atuinersut maluginiarullu allagaqaammi oqaatsinik atorneqartunik allagaqaatillu imarisaanik nalunngisaqarnersut. Oqaatsinik suliaqarnermi atortussiat nalinginnaasut: Karen Tommerup Jensen: Sproglig konditræning A, B aamma C. Allagaqaasiat assigiinngitsut naleqquttumik ajornassusillit, soorlu ussassaarutiniit, quppertakkaniit, ilisimatitsissut i- niit, inuusuttunut atuagassianiit, sapaatip akunnikkaartumik saqqummersartuniit aviisiniillu. Maluginiaruk atuartut tamarmik peqataanersut. Billedordbogen. Den lille ordbog. Johan Brinth: Den gule skoleordbog, Alinea Karl Hårbøl: Dansk skoleordbog, Alinea Atuartut oqaasiliussimasaat nalilersorneqarsinnaapput - tusarnaartinneqarnerisigut allatsinneqarnerisigullu: ilinniartitsisoq naatsumik naammassineqarsimasumik allagaqaammik nipituumik atuassaaq. Atuartut allagaqaat oqaluttuareqqissavaat. - isigitinneqarnerisigut allatsinneqarnerisigullu: Atuartut assiliaq pillugu allaaserisaqassapput. - isigitinneqarnerisigut oqaluttuartinneqarnerisigullu: Atuartut assilialiarineqarsimasoq pillugu oqaluttuartinneqassapput. - atuartinneqarnerisigut allaqqiisinneqarnerisigullu: Atuartut allagaqaammik naammassisamik naatsumik atuartinneqassapput oqaluttuarlu piffissami allami pisuutillugu imaluunniit pissusilerutit allanngortiternerisigut allaaseritinneqassaaq. - atuartinneqarnerisigut oqaluttuartinneqarnerisigullu: Atuartut allagaqaammik atuartinneqassapput tassanilu nuannarinerusaminnik pingasunik oqaluttuartinneqassallutik. Atuartut assilialiartik takutissavaat namminerlu toqqakkaminnik oqaaseqatigiinnik tallimanik atuassallutik. Taamaalioreernermi assilialiat oqaasertalersukkat nivinngaatiterneqassapput. Oqaaseqatigiit assilissamut tunngassuteqassapput aammalu oqaasiliorneqarnermikkut allanneqarnermikkullu eqqortuussallutik. Qaammatisiutitoqqanit, assiliarta-linnik allagassianit, pilerisaarutinit assigisaannillu assilissat qalipaatil-lit. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 13

28 Ilikkagassatut anguniagassat Atuartitsinissamut siunnersuutit Ilinniartitsisoq allattarfissuarmi aalajangersimasumik sammiveqanngitsumik allakkiussaaq: Der er en mand på gaden. Han har en cykel og en hund. Atuartut eqimattakkaarlutik allakkiaq suliarissavaat - tuaviortunngortinniarlugu : Der drøner en forpustet mand ned af gaden på en racercykel - qalipaateqarpalaartunngortinniarlugu : Der er en stor, tyk rødhåret mand på den grå støvede gade - arriippalaartunngortinniarlugu: Der vader en langsom mand hen ad gaden. Han hiver en fed hund. Taamaalioreernermi oqaaseqatigiit piffissaq, qasseersiut allanngorartitsinerlu atorlugit allanngortiterneqassapput: - Der var to mænd på gaderne. De havde to cykler og fire hunde. - Der var de to største, tykkeste og mest rødhårede mænd namminneq oqaatsit atukkatik tunngavilersor-sinnaassagaat allanullu siunnersuuteqarsin-naassallutik, ass. allannerup ineriartortinnerani Atuartut siuneqartumik ilivitsunngoriartortitamik allannermik suliaqassapput: - Isumassarsiorneq imaluunniit allanniarluni piareersarneq isumassarsianik pitsaasunik imarisassamillu pissarsiniarfiussapput aammalu tamatuma nalaani oqaatsit pillugit piareersimanissaq eqqarsaatigineqassaaq: oqaatsit oqariartaatsillu pingaaruteqartut. Atuartut isumassarsissapput allakkianik atuarnermikkut, eqqaaqqaakkanik allattuinermikkut pisamullu tunngasunik oqaloqatigiinnermikkut. - Ilusaa siulleq tuaviortumik minutsini tallimaniit qulinut sivisussuseqartumik allagaqarnerussaaq. Atuartut unigatik allassapput ordboginik qupperaanatik ilinniartitsisumillu aperisaqaratik. Eqqarsaatitik naammassiniarlugit allagaqassapput. - Atuartoq aaqqissuussissaaq allaqqillunilu, taamaaliornermi allagarisaq ataqatigiissuliarineqassaaq. Ikiorsiutinik, soorlu ordbogimik, atortoqarsinnaavoq. Atuartut marlukkaarlutik pingasukkaarlutilluunniit suleqatigiissapput. - Nalunaarfigineqarneq: inuk alla atuassaaq imaluunniit tusarnaassaaq allagaqaataasullu imarisaa pillugu oqaaseqaateqartarlunilu apeqquteqartassaaq. Apeqqutit oqaaseqaatillu atuartup ingerlaqqinnissaanut ikiorsiutaasussaapput. - Allaqqiineq: allagaq tamarmi suliareqqinneqassaq, inuit, pinngortitaq avatangiisillu pillugit allaatigisat ilanngussorneqassapput oqaluinnarnerit ilanngussorneqassapput allaatigisap naanera aallartinneralu allanngorartinneqarsinnaapput allakkami immikkoortortat paarlaassorneqarsinnaapput atuartut tunngavilersuutitaqanngitsumik oqaatigisat allatallu ataqatigiinngitsortaannik nassaartussapput naggataatigut kukkusat nalinginnaasut iluarsaanneqassapput: oqaatsitigut allannikkullu - Saqqummersinneqarnera: Pingaaruteqarpoq atuartup suliaa saqqummersissallugu allaatigisaqarneq siunertaqartariaqarmat. B 14 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

29 Naliliinissamut siunnersuutit Atortussatut siunnersuutit Maluginiaruk atuartut misigisimaneraat oqaatsit sorliit allanngortissimanerlugit. Maluginiaruk atuartut akissuteqarniarnerminni nammineq suliatik allallu suliaat pillugit kinguneqartitsiniarlutik suleqatigiinnersut. Atuaqatigiit atuffanneqassapput suliamullu tunngatillugu isummaminnik tallimanik saqqummiussissallutik. Atuaqatigiinni imaluunniit atuaqatigiinni allani atuarneqarsinnaasumik atuakkiortoqassaaq allakkiallu pillugit isummanik saqqummiussukkanik atuaqatigiinnut utertitsisoqassaaq. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 15

30 Ilikkagassatut anguniagassat ilinniarnermi attaveqaqateqarnermilu periutsinik atuisinnaassasut Atuartitsinissamut siunnersuutit atuartut atuariaatsinik suliaqassapput: Alakkarterineq: sukkasuumik allagaq imarisaa pingaarnerusoq paasiniarlugu atuapallattarneqassaaq. Atuartut fjernsynimi sapaatip akunneranut aallakaatitassat nalunaarsorneqarnerisa assilineqarnerinik tunineqassapput. Minutsit tallimat ingerlaneranni isiginnaarumasatik qulit tulleriiaakkatut allattussavaat imaluunniit isiginnaarumanngisatik qulit aamma tulleriiaakkatut allattussallugit. - Misissuineq, paasissutissamik aalajangersimasumik ujarlerneq. Atuartut telefonbogip quperneranik ataatsimik assilisamik tunineqassapput. Ilinniartitsisup apeqqutit quppernermut tunngasut qulit piareersareersimassavai. Atuartut maannakkut piffissalerneqarlutik, soorlu sekuntini 15-ini, ilinniartitsisup apeqqutaanut akissutissaminnik ujartuissapput: Una qanoq normoqarpa? Una sumi najugaqarpa? Una sumik suliffeqarpa? Suliaq piffissap ingerlanerani leksikon-ini allaatigisani paasissutissanik ujarlernermik annertusitinneqarsinnaavoq. - Misigisaqarniarluni atuarneq oqaluttualianik, oqaluttualiaaqqanik imaluunniit takinerusunik allakkianik taamaaliornermi atuagaq annertunerusutigut nalunngisaqarfiginiarlugu imarisaalu pingaarneq immikkuualuttullu arlallit eqqaamaneqarsinnaanngortinniarlugit. (Allakkiat pillugit ilikkagassatut anguniagassat takukkit). - Ilitsersuutit allakkiat soorlu nerisassiornissamut ilitsersuut imaluunniit atuinissamut ilitsersuut, taakkunani piumasarineqarpoq immikkuualuttortat tamarmik maluginiarneqarnissaat. Atuartut timmisartuusiussapput ilitsersuummik allagaasumik titartagartalersukkamillu tunngaveqarlutik. inuit akornanni pissutsini assigiinngitsuni oqaatsinik oqaloqatigisamut naleqquttunik atu-isinnaassasut Ilinniartitsisoq oqariaatsinik assigiinngitsunik qulinik assigiinngitsunillu pissuseqartunik sanassaaq: Hold kæft ti stille hit med den! vil du være venlig at give mig den il.il.. Atuartut eqimattakkaarlutik oqariaatsit assigiinngitsut ikinngutinut, angajoqqaanut aamma takornartanut inersimasunut atorneqarsinnaanerinik oqalliseqassapput. B 16 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

31 Naliliinissamut siunnersuutit Atortussatut siunnersuutit Maluginiaruk atuartut atuarnerminni isitik quppernermut tamarmut ingerlatinneraat aallaqqaataaniit oqaatsit ataasiakkaat atuarnagit. Fjernsynimi aallakaatitassat sapaa-tip akunneranut nalunaarsorne-qarneri atuartunut tamanut. Maluginiaruk atuartut paasissutissanik ujarlernersut atuagassaq tamaat atuarnagu. Telefonbogip quppernerata ataatsip assilineqarnera atuartunut tamanut. Timmisartuusiaq timmisinnaasariaqarpoq. Pappiaramik timmisartuusiornermut ilitsersuutip assilineqarnera atuartunut tamanut. Søren Brøndsted: Sjov med papirflyvere, Klematis. Claudia Hüfner: Fly & skibe af papir, Klematis. Maluginiaruk atuartup paasisimaneraa oqaatsinik atuinermi malittarisassaqarmat. Qallunaat oqaasii marsi 2003 B 17

32

33 Qallunaat oqaasiinik atuartitsinermi ilikkagassatut pilersaarutit *********** C: Tapiliussat

34 C 2 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

35 Tapiliussaq C1 Atortussiat nalinginnaasut Pilersuiffik Bent Gynther: Billedordbog Kirsten Mortensen: Tema Dansk T1 Temabog Kirsten Mortensen: Tema Dansk A1 Arbejdsbog Kirsten Mortensen: Tema Dansk L1 Lærervejledning Karen Tommerup Jensen m. fl. : Tema Dansk L1 Supplerende sprogvejledning Kirsten Mortensen: Tema Dansk D1 Frikvarter Diasserie Kirsten Mortensen: Tema Dansk D1 Arbejdspladser Diasserie Kirsten Mortensen: Tema Dansk B1 Lydbånd Kirsten Mortensen: Tema Dansk T2 Temabog Kirsten Mortensen: Tema Dansk A2 Arbejdsbog Kirsten Mortensen: Tema Dansk L2 Lærervejledning Marianne Bech: Tema Dansk L2 Supplerende sprogvejledning Kirsten Mortensen: Tema Dansk D2 Diasserie Kirsten Mortensen: Tema Dansk B2 Lydbånd Kirsten Mortensen: Tema Dansk T3 Temabog Kirsten Mortensen: Tema Dansk A3 Arbejdsbog Kirsten Mortensen: Tema Dansk L3 Lærervejledning Ivalo Nielsen m. fl. : Tema Dansk B3 Lydbånd Karen Tommerup Jensen: Sproglig konditræning A Merete Hammeken m. fl.: Tema Dansk T4 Temabog Merete Hammeken m. fl.: Tema Dansk A4 Arbejdsbog Kirsten Mortensen: Tema Dansk B4 Lydbånd Kirsten Mortensen: Tema dansk D4 Diasserie Kirsten Mortensen m. fl.: Tema Dansk A4 Ekstra Kirsten Mortensen m. fl.: Tema Dansk Ny Lærervejledning til T Gunvor Storm Jensen m. fl.: Tema Dansk T5 Temabog Gunvor Storm Jensen m. fl.: Tema Dansk A5 Arbejdsbog Gunvor Storm Jensen m. fl.: Tema Dansk L5 lærervejledning Gunvor Storm Jensen m. fl.: Tema Dansk B5 Lydbånd Carsten Scheuer: Tema Dansk T 6 Temabog Carsten Scheuer: Tema Dansk A6 Arbejdsbog Carsten Scheuer: Tema Dansk L6 Lærervejledning Carsten Scheuer: Tema Dansk B6 Lydbånd Karen Tommerup Jensen: Sproglig konditræning B Kirsten Gade m. fl.: Tema Dansk T7 Temabog Kirsten Gade: Tema Dansk A7 Arbejdshæfte Jonna Høegh: Tema Dansk L7 Lærervejledning Kirsten Gade: Tema Dansk B7 Lydbånd Bodil Brandt og Margit Viborg: Tema Dansk T8 Temabog Bodil Brandt og Margit Viborg: Tema Dansk A8 Arbejdsbog Bodil Brandt og Margit Viborg: Tema Dansk 8 cd Karen Tommerup Jensen: Sproglig konditræning C Qallunaat oqaasii marsi 2003 C 3

36 Tapiliussaq C2 Oqaaserisassat pissuseqatigiit ikinnerpaamillu oqaatsinut pigiliussassanut siunnersuutit Suliarineqassapput : Oqariartaatsit oqaluttuarpalaartut Naliliisarnermi isummersortarner-milu oqariartaatsit Assigiiaarnerit, assigiinngiiaarnerit assersuussinerillu pillugit oqariar-taatsit Tunngavilersuinermi pissutaasullu pillugit oqariar-taatsit Misigissutsit pillugit oqariartaatsit Det er meget koldt i januar, men det er varmt i juli. Hun løber hurtigt. Sikke en flot computer. Jeg elsker ost, men jeg hader piskefløde. Jeg kan meget godt lide pølser. Den er for stor. Hun er dygtig til at strikke Bogen var spændende, men filmen er kedelig. Videoen var så kedelig, at jeg faldt i søvn. Jeg hader appelsiner, fordi de er sure. Hun er for lille til at køre snescooter. Jeg synes, din nye cykel er ret fed. Manchester United fik flere mål end Arsenal. Peter er lige så stor som Søren. Ane er ikke lige så gammel som Nikoline. Aqqalu er ikke så god til matematik, men han er god til fodbold. Sofie pjækker mere end Sofus. Peter var søvnig, men det var jeg ikke. Jeg er sulten, fordi jeg ikke har spist i dag. Pølsen var dårlig, derfor har jeg ondt i maven. Hvorfor kommer du for sent? Fordi jeg sov. Hvis du har 10 kroner, så kan du købe en is. Vi kan følges ad, hvis du kommer nu. De er glade. Peter griner. Sofie blev lidt forelsket i Peter, men så kom Dorthe, og så blev Sofie jaloux og ked af det. Tulleriiaarutit, sumiiffin-nik sumullu ingerlanermik nalunaarutit Oqaatsit katiterneqartar-neri Nagguvissiuinerit Taaguutit ataqatigiiaartitat (en nominal kerne med vedføjelse af tillægsord, ejefaldsforbindelser og bestemt og ubestemt form) Først stod de op, og så lavede de morgenmad. Klokken 8 gik de i hallen, og bagefter gik de i klubben. De ser fjernsyn, mens de spiser. Den næste film er en tegnefilm. Lotte sidder mellem to drenge. Anna stod foran Peter og bag ved Lise. Han går u d. Han er ude. Kirken ligger derovre ved siden af butikken. Gå bare derover. Kom herhen. Den lyseblå hundeslæde kører supergodt. Du skal tage overtøj på. De træner styrtløb på nysne. Spøgelseshistorier er smadderspændende. Jeg misforstod det; det var en misforståelse. Han taler grønlandsk. Hun var ulykkelig over politiets vantro. Det var en venlig mand, der ordnede vores flytning. Han fik en fin, ny cykel i julegave. Det grønlandske hjemmestyres nye orange terrængående lastbil kører hurtigt. Han kørte på sin nye, smarte cykel, som han lige havde købt. (nominal helhed udbygget med forholdsord og henførende stedord) C4 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

37 Piffissaq oqaluutit Nutid ( altid, nutid, fremtid), datid, førnutid, førdatid Piffissaq oqaatsit o- qaaseeqqatut pissusillit Kattutit oqaatigisanik taamaaqatigiissitsisut Kattutit oqaatigisanik mi n- ninngortitsisut Om sommeren fanger vi ørreder. ( altid ) I september plejer vi at tage på rensdyrjagt. ( altid ) Jeg spiser nu. (nutid) Han er ved at tage tøj på. (nutid) Mormor kommer i morgen. (fremtid) Jeg henter den på søndag. (fremtid) Hvad skal vi spise? (fremtid) Jeg skal klippes i morgen. (fremtid) Kussak vandt i går. (datid) Sidste år købte jeg en ny cykel. (datid) Han spillede hele natten. (datid) Nej tak, jeg har spist, jeg skal ikke have noget. (førnutid) Har du set den nye video?(førnutid) Jeg havde ikke regnet med, at det blev snevejr. (førdatid) Hun havde knækket sin blyant, derfor kunne hun ikke skrive. (førdatid) Jeg spiser altid cornflakes om morgenen. Hver gang han scorer, bliver han glad. Han går næsten altid i klubben. Jeg vasker somme tider op. En gang imellem løber jeg på ski. Mor laver krydsogtværs af og til. Det regner sjældent i Thule. Jeg vinder aldrig. Hun ryger ikke. Vi taler ikke altid sandt. Drengene strikkede og pigerne savede, men læreren gik og røg ude på gangen. Så sagde børnene, at han skulle gå helt ud eller lægge cigaretten. Vi syntes alle sammen, at det var en god ide, der blev fremsat, dengang vi var til møde. Det var, før klubhuset blev bygget, efter at vi havde fået penge fra kommunen, fordi vi selv havde 2000 kr., som forældrene havde samlet. Hvis det bliver færdigt til sommer, når dronningen kommer, skal hun indvie det, så vi er allerede begyndt at tænke på, hvem der skal holde talen for hende, og hvordan det skal foregå. Qallunaat oqaasii marsi 2003 C 5

38 Ukiut atuarfiusut sisamaat Taggisit Oqaluutit Pissusilerutit Oqaatsit allat advent alderdomshjem antal april arbejde august besøg blok bogreol butik by båndoptager cd-afspiller computer december dyr efterår fabrik feber februar ferie fest fisk flaske flæsk fløde flødeskum fodboldbane forsamlingshus forældre forår fotograf frost i fryser fætter første skib grønlandsk kage gulv gæst hale halstørklæde handsker havn hestekraft hjem hjul hjælp hospital hotel hul hus hvalkød hårbørste januar jul juleord juli juni kasket kiosk kirke kjole klatrestativ knap kone konge kursus kusine kærnemælk køkkenrulle køleskab lagkage lammekød legeplads lejlighed luffer lænestol lærer maj margarine marts maske middag minut mælkepulver møde nederdel neglebørste oksekød onkel pedel pose rengøringsassistent ryg rækkehus rådhus sekretær shampoo side skab skjorte skole skoleinspektør smør småkager sommer stykke sweater sygehus sælkød sømandshjem tante tid toiletpapir trøje t-shirt vikar vinter wienerbrød æg øl arbejde bage bestille betale binde bo brække brække sig bygge flytte flyve fryse gemme glæde sig grine græde gå i skole holde hoste kalde kende komme lave mad le lege lide ligne lugte lugte til læse måtte skrive spille bold spille musik sælge tegne tænke vaske tøj vide vælge amerikansk automatisk bange berømt bestemt bred smal dejlig dum dyb dygtig dårlig festlig forkølet frisk glad god gratis grim høj høj lav hård blød ked af det kedelig klog kold let mange pæn ru glat samme sikker sjov tør våd varm kold bagved foran hen højre imellem ind ud ved siden af venstre jeg mig min/mit du dig din/dit han ham hans hun hende - hendes den/det dens dets C 6 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

39 Ukiut atuarfiusut tallimaat Taggisit Oqaluutit Pissusilerutit Oqaatsit allat adresse afsnit baderum begyndelse bibliotek blad blomst blæsevejr blæst bor brev computerrum dug formand frimærke frostvejr fysiklokale gade gang gardin garn gulvtæppe gymnastik gymnastiksal hal halvdel hammer historie hjerte hjørne husgerning håndarbejde kasse kiosk klasse klokke klubhus konvolut kvinde land løb maskine medlem millimeter million musik musiklokale nummer nål pakke penge pengeautomat porto postboks postnummer potteplante program pædagogisk værksted radioavis regnvejr rejse sandpapir sang sav september sidste skib skiklub skrue skummetmælk sløjdlokale smil snevejr sofa sofabord soldag solskin sommerferie spisebord spørgsmål sted stemme stof storm strikkepind stue støj størrelse sukker sundhedsplejerske svar symaskine søm tandlæge tandplejer telefon temperatur termometer tidspunkt ting trappe træ tråd tæppe tåge udsendelse urtepotte vare vej verden vin vinder vindueskarm ymer øjeblik ønske år navneord uden ental flertal fx smør, mælk, sukker, ris, noget smør, nogle ris bade behøve bore deltage falde fortsætte få gribe gøre klare købe lave lyde skrive læse låne låse modtage måle nyse nå passe pjække prøve regne rejse ringe samle save sende slå smage smile spille standse starte stege stikke strikke stryge stå sy tabe tale tjene tørre vaske ville vinde være "sur" billig dansk direkte dyr eneste engelsk fremmed færdig gal grønlandsk halv hel hurtig kold lav mere mest moderne privat sand sund sur syg sød søvnig tidlig tosset travl tør varm venlig voksen våd noget nogle nogen vi - os vores i - jer jeres de dem deres ordenstal Qallunaat oqaasii marsi 2003 C 7

40 Qallunaat oqaasii - marsi 2003 C 8 Ukiut atuarfiusut arfernat Taggisit Oqaluutit Pissusilerutit agurk appelsin banan blomme blåbær bordtennis brandmand bund butik butiksassistent chance chauffør deciliter del diskotek drøm edderfugl ende fabriksarbejder fersken fisker fodbold forbindelse fremtid grad gram gulerod hold hund hval hvidkål håndbold job jordemor kamp kant karse kartoffel kat kiwi kontakt kontor kontorassistent kraft/kræfter krop kryds kød lagermand lomvie luft læge løg majs menneske midte mode mønster mål natur opgave orden par parfume plads placering plante pokal porre portør pris problem procent prut præmie pædagog pære radise ravn rengøringsassistent rest resultat ret rype salat salg selleri skiløb slags slagter smule sortebær sprog stank stilling sundhedsplejerske sygdom sygehjælper sygehus sygeplejerske sæl tampon terning titel tomat type tømrer ven vogn volleyball væg æble ært beregne bruge cykle danse dække fange fejre forsvinde føre gifte knase konkurrere kunne lugte lukke løbe slalom løbe på ski løbe langrend løfte mene opdage ordne skulle skyde slutte smage træde vende al bitter blød dobbelt ekstra fantastisk farlig flot forskellig få hård kraftig levende lækker mærkelig nederst næste ond populær rar salt sej sjælden smart smuk spændende sur suveræn sødt sådan teknisk ung vigtig vild øverst

41 Qallunaat oqaasii marsi 2003 C 9 Ukiut atuarfiusut arfineq aappaat Taggisit Oqaluutit Pissusilerutit agurkesalat aluminium atlantskib avis ben bil bly blyant bog bomuld boremaskine bredde burger bus båd bånd container-skib cykel eksempel elektricitet elevator fald fedt fiskerkutter forfatter gaffeltruck garn gas glas glæde grund guld hammer helikopter heliport heliportleder hemmelighed hotdog humør højde ide ild interesse jern jolle jorden kam kniv komet konkurrence kost krig kunststof kystskib kærlighed lastbil linie liv lufthavn lykke lyst længde løsning masse materiale mayonnaise mekaniker mening metal motor motorbåd mulighed måde månen nyhed olie omgang oplevelse opskrift papir pels pilot pizza planet plastic propel prøve pålæg regel remoulade rotor rumfang råd saks sandwich sav serie sikkerhed skib skind skive skruetrækker skyld slæde smag snescooter solen spor steward stewardesse stjerne stof sølv tanke tegneserie tekst ton top trafikassistent traktor transportbånd trawler træ tvivl ugeblad uld unge valg vand vers vinge virkning vægt zink ægtepar ægteskab beskytte beslutte bestemme blande bore brænde dreje drømme dø feje fjerne foregå forelske forlade forsøge fryse fylde følge gennemføre gælde hade håbe Klippe Koge leve love lykkes mangle miste pleje redde rede save ske skifte skrue skære slå springe søge trænge undersøge undgå virke ødelægge absolut aflang almindelig enkel fast firkantet fuld interessant international kedelig klar køn lykkelig løs mulig naturlig normal nødvendig personlig praktisk rund selve slank speciel spændende sørgelig trekantet tydelig vanskelig værd ærgerlig økonomisk

42 Tapiliussaq C3 Atuartitsinermik ingerlatsinissamut siunnersuut: Isikkamik arsarneq Ilikkagassatut anguniagassat nalunaarummiittut ammukaartumi Ilikkagassatut anguniagassat -ni allattorneqarsimapput. Ilikkagassatut anguniagassat qanoq iliornikkut katiterneqarsinnaanerinik atuartitsinermilu tigussaasunngortinneqarsinnaanerinik siunnersuutit tamatuma kingorna nappangasumik allanneqarsimapput. Ilikkagassatut anguniagassat Paasissutissarsiorneq qallunaatut oqaasilinni ujarlerfiit, soorlu allaaserisat naqitat, tusagassiuutit elektroniskiusut il.il., paasissutissanik pissarsiorfigisinnaassagaat paasissutissat sammisamut isumaqatigiissutigisamut ersarissaataasinnaasut nassaarisinnaassagaat, immikkoortitersinnaassagaat ataqatigiissaarsinnaassagaallu Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq atukkaminnik oqaaseqqortussusertik annertusarniarlugu eqqummaarissumik aaqqissuussaasumillu sulissuteqassasut Attaveqaqatigiittarneq qulequtaq isumaqatigiissutigeriigaq pillugu takussutissanik allatullu oqaatsit atornagit saqqummiinerit tapertaralugit paasissutissanik saqqummiisinnaallutillu ingerlatitseqqissinnaassasut Atuartitsinissamut siunnersuutit Atuartut eqimattakkaarlutik nivinngagassaliassaminnut silami illulluunniit iluani arsarnermut tunngasunik paasissutissanik katersissapput. Nivinngagassiat makkuninnga imaqartinneqassapput: - qulequtaq - arsarneq sumi nunami pinngortuunersoq - qanga arsartarneq aallartinneqarsimanersoq - arsaaffiit angissusaat - arsaqatigiit amerlassusaat - piffissat arsarfigisartakkat - qanoq ajugaasoqartarnersoq - kukkussutinut pillaataasartut - suna arsarnermi arsarineqartarnersoq - arsarnermi atortut immikkut ittut - arsarnermi oqaatsit atorneqartartut immikkut ittut. - Atuartut eqimattakkaarlutik silami illullu iluani isikkamik arsarnermut paasissutissiorlutik nivinngagassiussapput. Paasissutissarsiorneq apeqqarissaarnermik allatullu apersuinikkut misissuinermik pilersaarusiorsinnaassasut taakkunanilu paasissutissat pissarsiatik qulequttanik isumaqatigiissutaareersunik suliaqarnerminni atorsinnaassagaat Attaveqaqatigiittarneq qulequtaq isumaqatigiissutigeriigaq pillugu takussutissanik allatullu oqaatsit atornagit saqqummiinerit tapertaralugit paasissutissanik saqqummiisinnaallutillu ingerlatitseqqissinnaassasut - atuartut atuarfimmi tamarmi arsartarneq pillugu misissugaqassapput kingornatigullu paasissutissanik saqqummiussissallutik. Atuartut eqimattakkaarlutik atuarfimmi tamarmi atuartunit akissuteqarfigineqartussamik arsarneq pillugu apeqqusiussapput. Eqimattat alloriarfiit akunnerminni agguaatissavaat taamaaliornerminnilu assigiinngissitaartunik apeqqusiussallutik. Immersugassiat apeqqutitallit makkuninnga imaqartinneqassapput - utoqqaassuseq - arsarnermi peqataasarsimaneq tamatuma ataani qanoq sivisutigisumik - fjernsynimi arsartulerisarnermi pissutsit - arsartartoqatigiinni nuannarinerpaasat - arsartartuni nuannarinerpaasaq Immersugassiat apeqqutitallit assiliortorneqassapput, akiortortinneqarlutik katersoqqinneqarlutillu. Eqimatta kisitsisit tunngavigalugit takussutissianik sanaartussapput (quassuttuusiat, lagkagiisiat assigisaallu) takussutissiallu akissutini katersani utoqqaassuseq suiaassuserlu tunngavigalugit takussutissiissutitut sanaartorneqassapput. Eqimattat takussutissiissusiatik oqaluttariarsornikkut saqqummiutissavaat. C 10 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

43 Naliliinissamut siunnersuutit Paasissutissiissutip ilusilersorneqarnera paasiuminartuussaaq, assiliartalersuutit erseqqissuussallutik, allagartat atuaruminartuussallutik paasissutissiissullu paasissutissanik pis ariaqartunik imaqartinneqassaaq. Eqimattat tamarmik paasissutissamik oqaatsimilluunniit, siornatigut nalusimasaminnik toqqaassappput, saqqummiussuisapput. Atortussatut siunnersuutit Lademanns leksikon Fokus Atuakkat arsarnermut tunngasut Pappiarat A3-t, nivinngagassiassat Liimmi, qiuutit, qalipaatit, tussit Naqitassiat naammassineqarsimasut atuarfimmi saqqummersinneqassapput tamanit misissorneqarsinnaanngorlugit. Paasiuminartuussapput ilitsersuutitullu ilusilersorneqarsimassallutik. Pappiaqqat qaqortut qalipaatillillu. Qalipaatit, liimmi, qiuutit Qallunaat oqaasii marsi 2003 C 11

44 Ilikkagassatut anguniagassat Kulturi inuuniarnikkullu atugassarititaasut qallunaatut oqaasillinnut inuusuttunut, filminut nipilersornernullu kulturinut timersornernullu imaluunniit inunnut allanut tusaamasanut sinniisuusut ilisimasaqarfigalugillu sammisimassagaat Attaveqaqatigiittarneq misigissutsiminnik, qimerluukkaminnik, nalilersuutiminnik isummaminnillu oqaatiginnissinnaassasut kiisalu isummaminnik, soqutigisaminnik nalinginnaasumillu oqaloqatigiinnerni naatsunillu nalinginnaasumik allatanik assigiinngitsunik tunngavilersuisinnaassasut Atuartitsinissamut siunnersuutit Atuartut marlukkaarlutik suleqatigiissapput suleqatigiinnerminnilu arsartartup inuunera pillugu paasissutissat pingaarnerit sanassavaat aamma sanassavaat inuk taanna pillugu paasissutissat pingaarnerit, kiisalu arsartartuunerata ingerlasimanerani paasissutissat pingaarnerit. Allaatigisaq sooq arsartartoq taannarpiaq toqqarsimanerlugu tunngavilersuutinik aallaqqaaserneqassaaq. - Atuartut arsartartoq tusaamasaq toqqassavaat, toqqaanerminnik tunngavilersuuteqassallutik arsartartorlu pillugu paasissutissanik sanaartussallutik, tassa CV-mik. Iluarsartuussamik oqaatsinik suliaqarneq oqaatsinillu pigiliussiniarneq atukkaminnik oqaaseqqortussusertik annertusarniarlugu eqqummaarissumik aaqqissuussaasumillu sulissuteqassasut oqaaseqatigiit sannaanni oqaatsillu immikkoortuini inatsisit pingaarnerit atuuffii allanngortinneqartarnerilu ilisimallugillu atorsinnaassagaat - Atuaqatigiit arsarneq pillugu oqaatsinik oqariartaatsinillu iikkami ordbogiliussapput oqaatsillu tamakkua sapinngis a- mik atorniarsarissavaat. Nivinngagassiami oqaatsit atorneqartut iikkami ordbogiliamut allattorneqassapput, atuartut oqaatsimik nutaamik naapitaqaraangamik allattukkaminnut taanna ilannguttassavaat. Atuaqatigiit ilinniartitsisoq suleqatigalugu oqaatsit taakkua oqaatsinut immikkoortunut agguaatissavaat: taggisit, oqaluutit aamma pissusilerissutinut. Atuartut marlukkaarlutik oqaaseqatigiinnik tallimanik, oqaatsinik immikkoortunik taakkuninnga imaqartunik, eqqortunik oqaaseqatigiiliussapput, soorlu: Han headede bolden i mål. Hun dribler lynhurtigt ned ad banen. C 12 Qallunaat oqaasii - marsi 2003

45 Naliliinissamut siunnersuutit Atuartut suliaat katersorlugit atuaganngortinneqassapput atuaganngortitarlu assiliortorlugu atuaqatigiinnut tamanut agguaanneqassaaq. Atuartut atuaganngortitamik atuarnissaanut piffissaqartinneqassapput ilamillu suliaat oqaaseqarfigisassavaat. Atortussatut siunnersuutit DBU-p nettimi quppersagaa landsholdimi arsartartut pillugit paasissutissanik imaqarpoq. Qa l- lunaat arsarnermut peqati-giiffii quppersagaqartiterput. Ilinniartitsisup quppernerit pisa-riaqartitat atuartunut nettimiit aniateriarlugit assiliortussavai. Atuartut timersornermi tusagassiortutuulli piumassuseqarpalullutik oqaaseqatigiiliatik nikittaallutik atuassavaat. Pappiara qeratasooq allaluunniit iikkami ordbogimut atuagassiaq, tussit. Ingerlatsineq naammassineqarpat atuartut peqatigalugit nalilersorneqassaaq. Atuartut qanoq iliuutsinik nuannarisatik nuannarinngisatillu oqaluttuarissavaat. Oqaluttuarissavaattaaq sammisat suut piffissartorfigerusunnerusimanerlugit sammisallu suut piffissamik annikinnerusumik atuiffigerusussimagaluarnerlugit. Qallunaat oqaasii marsi 2003 C 13